Γνωρίζατε πως το αλουμίνιο μπορεί να είναι πράσινο; Φυσικά όχι όσον αφορά το χρώμα αλλά την ανακυκλωσιμότητά του. Πράγματι, μέσα από την κατάλληλη επεξεργασία το σκραπ αλουμινίου μπορεί, θεωρητικά, μετά την αρχική του παραγωγή, να επαναχρησιμοποιείται συνεχώς σε προϊόντα.
Το ανακυκλωμένο, αλλιώς δευτερόχυτο αλουμίνιο, προκύπτει μέσα από μια διαδικασία επανάτηξης και μπορεί να έχει ακριβώς τις ίδιες φυσικές ιδιότητες και τα ίδια χαρακτηριστικά με αυτά του πρωτόχυτου αλουμινίου. Για την παραγωγή του, μάλιστα, καταναλώνεται μέχρι και είκοσι φορές λιγότερη ενέργεια απ’ όση απαιτείται για την παραγωγή του πρωτόχυτου αλουμινίου.
Μεγαλύτερος ανεξάρτητος παραγωγός κολόνας ανακυκλωμένου αλουμινίου στην Ελλάδα δεν είναι άλλος από την ΕΠ.ΑΛ.ΜΕ., την «Επεξεργασία Αλουμινίου Μεταλλοβιομηχανία», που εδώ και πάνω από πενήντα χρόνια δραστηριοποιείται στη βιομηχανική παραγωγή, επεξεργασία και εμπορία μετάλλων, ενώ σήμερα είναι θυγατρική της METLEN. Αλλά και η ίδια η METLEN διανύει σήμερα μια ευρύτερη στρατηγική στροφή προς την παραγωγή πράσινου αλουμινίου, ανταποκρινόμενη τόσο στην αυξανόμενη ζήτηση της αγοράς όσο και στο όραμα του ομίλου για μια βιώσιμη ανάπτυξη.
«Η ζήτηση για το αλουμίνιο αυξάνεται διαρκώς», αναφέρει ο Ιωάννης Καρναχωρίτης, διευθυντής του εργοστασίου της ΕΠ.ΑΛ.ΜΕ. του κλάδου Μετάλλων της METLEN, μιλώντας στη LiFO, σε μια αίθουσα στο εργοστάσιο «Αλουμίνιον της Ελλάδος». «Όμως κάθε προϊόν που χρησιμοποιεί αλουμίνιο έχει έναν κύκλο ζωής. Το κουτάκι αναψυκτικού, για παράδειγμα, έχει κύκλο ζωής κάποιων ημερών, ενώ το προφίλ ενός κτιρίου 30-50 χρόνια. Σταδιακά, μέσα από όλα αυτά τα προϊόντα, δημιουργείται μια ανάγκη για ανακύκλωση και αξιοποίηση».
Kυρίαρχη πρώτη ύλη στην παγκόσμια αγορά εδώ και πολλές δεκαετίες παρέμενε σταθερά το πρωτόχυτο. Τα τελευταία χρόνια όμως, σύμφωνα με τον κ. Καρναχωρίτη, τα πράγματα έχουν αλλάξει ριζικά. «Δημιουργήθηκε μεγάλη συσσώρευση και ανάγκη να ασχοληθούμε ενεργά με την ανακύκλωση του αλουμινίου», εξηγεί χαρακτηριστικά. «Πλέον έχει γίνει ακόμα πιο επίκαιρο το θέμα, καθώς έχουν τεθεί περιβαλλοντικοί στόχοι μείωσης του CO₂ αλλά και δασμοί. Ταυτόχρονα, έχουν αλλάξει και οι τεχνολογίες, και σήμερα έχουμε στη διάθεσή μας εργαλεία που επιτρέπουν, με σχετικά φτηνό και αποτελεσματικό τρόπο, να διαχειριστούμε αλουμίνιο μετά τη χρήση του και να το αξιοποιήσουμε παράγοντας δευτερόχυτο αλουμίνιο».
«Η βιομηχανία σήμερα έχει στρέψει όλη την προσοχή της στο δευτερόχυτο», συμφωνεί με τη σειρά του ο Λευτέρης Γρηγορίου, διευθυντής του εργοστασίου «Αλουμίνιον της Ελλάδος», μιλώντας για την αύξηση στη ζήτηση και τη στροφή της METLEN προς το «πράσινο αλουμίνιο». «Υπάρχει μια αυξανόμενη ανάγκη των πελατών, και τελικά είναι οι καταναλωτές αλλά και η ίδια η αγορά που σε οδηγούν» συμπληρώνει, φέρνοντας παραδείγματα όπως τα οικολογικά αυτοκίνητα ή τα κτίρια με πιστοποίηση LEED. «Σε όλα αυτά συγκλίνει η πολιτική της εταιρείας μας, οι περιβαλλοντικές μας δεσμεύσεις, να μειώσουμε το διοξείδιο του άνθρακα, αλλά και η απαίτηση της παγκόσμιας κοινότητας να σώσουμε τον πλανήτη».
Σύμφωνα με τον κ. Γρηγορίου, η στροφή της βιομηχανίας αλλά και της κοινωνίας προς το δευτερόχυτο αλουμίνιο είναι μια εύλογη αντίδραση στην αρχή πως καμία πρώτη ύλη δεν έχει απεριόριστα κοιτάσματα. «Υπάρχουν ακόμα αρκετά αποθέματα βωξίτη, καθώς και άλλα κοιτάσματα που δεν έχουμε ανακαλύψει και που θα μπορούσαμε να εκμεταλλευτούμε ως πρώτη ύλη. Αλλά, κάποια στιγμή, φυσικά, όλα θα τελειώσουν. Γιατί, λοιπόν, να πετάμε τα κουτάκια και τα απορρίμματα, γιατί να μην τα εκμεταλλευόμαστε; Η είσοδος της METLEN στο δευτερόχυτο, λοιπόν, ήταν μια στρατηγική επιλογή, ένα κομμάτι της βιώσιμης ανάπτυξης που είναι βασικός μοχλός της εταιρείας μας».
Η ζήτηση για το αλουμίνιο αυξάνεται διαρκώς, Όμως κάθε προϊόν που χρησιμοποιεί αλουμίνιο έχει έναν κύκλο ζωής. Το κουτάκι αναψυκτικού, για παράδειγμα, έχει κύκλο ζωής κάποιων ημερών, ενώ το προφίλ ενός κτιρίου, 30-50 χρόνια. Σταδιακά, μέσα από όλα αυτά τα προϊόντα, δημιουργείται μια ανάγκη για ανακύκλωση και αξιοποίηση
Η διαδικασία της ανακύκλωσης
Υπάρχει κάτι το εντυπωσιακό με τις δυνατότητες ανακύκλωσης του αλουμινίου: θεωρητικά μπορεί κανείς να το ανακυκλώσει άπειρες φορές. Σύμφωνα με τον κ. Καρναχωρίτη, ωστόσο, υπάρχουν και κάποιοι ρεαλιστικοί περιορισμοί στη διαδικασία. «Η έννοια της ανακυκλωσιμότητας χρειάζεται προσοχή, γιατί κάθε φορά που ανακυκλώνεις το αλουμίνιο το “λερώνεις”, οπότε για να παράγεις δευτερόχυτο χρειάζεσαι και πρωτόχυτο, προκειμένου να επαναφέρεις τις προδιαγραφές», επισημαίνει. «Δεν μπορεί να δουλέψει από μόνο του».
Σε γενικές γραμμές, υπάρχουν δύο ειδών σκραπ που μπορεί να εκμεταλλευτεί η βιομηχανία ώστε να δημιουργήσει «πράσινο αλουμίνιο». Από τη μια πλευρά βρίσκονται τα λεγόμενα post-production σκραπ, δηλαδή τα επιστρεφόμενα υλικά που προκύπτουν μέσα από την παραγωγική διαδικασία και τα οποία τείνουν να είναι αρκετά καθαρά, ανάλογα με το στάδιο της παραγωγής στο οποίο προκύπτουν. Από την άλλη, υπάρχουν τα post-consumer σκραπ, δηλαδή εκείνα που προκύπτουν μετά τη χρήση του τελικού προϊόντος από τον καταναλωτή, τα οποία έχουν επιμολυνθεί με διάφορα στοιχεία, αλλά ταυτοχρόνως είναι σημαντικά πιο φθηνά.
«Η επιτυχία της καλύτερης δυνατής αναλογίας των παραπάνω πρώτων υλών για το μείγμα που θα χρησιμοποιήσεις ώστε να παραγάγεις “πράσινο αλουμίνιο” είναι μια καθημερινή εξίσωση: πρέπει να είναι όσο πιο φθηνή γίνεται η αναλογία των χρησιμοποιούμενων πρώτων υλών (scrap mix), διατηρώντας παράλληλα τις προδιαγραφές του προϊόντος που θέλεις», αναφέρει χαρακτηριστικά ο κ. Καρναχωρίτης. « Προσπαθούμε, λοιπόν, διαρκώς να βρούμε την ιδανική ισορροπία μεταξύ του πρωτόχυτου αλουμινίου που παραλαμβάνουμε και των ποσοτήτων του post-production και post-consumer σκραπ που αγοράζουμε, διατηρώντας τις προδιαγραφές του μετάλλου και μειώνοντας το κόστος παραγωγής μας. Στόχος μας είναι να αυξήσουμε την παραγωγή ανακυκλωμένου αλουμινίου από το σκραπ που προκύπτει μετά τον τελικό καταναλωτή, μειώνοντας όσο το δυνατό τις ποσότητες των άλλων δύο πηγών. Έτσι, θα συμβάλουμε με τον βέλτιστο δυνατό τρόπο στην παγκόσμια προσπάθεια για κυκλική οικονομία και βιώσιμη ανάπτυξη μέσω της εξοικονόμησης πόρων και της μείωσης του περιβαλλοντικού αποτυπώματος.
Σύμφωνα με τον διευθυντή του εργοστασίου της ΕΠ.ΑΛ.ΜΕ. του κλάδου Μετάλλων, όλο το παιχνίδι στην αποτελεσματική ανακύκλωση του αλουμινίου παίζεται στην αξιοποίηση του σκραπ που προκύπτει μετά τη χρήση. Για τη βελτιστοποίηση της διαδικασίας επεξεργασίας του post-consumer scrap έχουν αναπτυχθεί τεχνολογίες sorting, δηλαδή αυτόματες γραμμές διαλογής που ακολουθούν διάφορα βήματα για να εξασφαλίσουν την ποιότητα του τελικού προϊόντος. Στο πρώτο βήμα τα μέταλλα κόβονται στο μισό μέτρο και έπειτα τεμαχίζονται σε κομμάτια δέκα εκατοστών. Στη συνέχεια, ένας μαγνήτης αφαιρεί όλα τα σιδηρούχα από το σκραπ, ένα κόσκινο αφαιρεί σκόνες και ρινίσματα και μια συσκευή απομακρύνει όλα τα οργανικά υλικά, από πλαστικά μέχρι ξύλα και γυαλιά. Τέλος, ένα μηχάνημα ακτίνων Χ απλώνει το υλικό πάνω σε μια ταινία και ανιχνεύει την πυκνότητα του μετάλλου, ώστε να αφαιρέσει άλλα μη μαγνητικά μέταλλα που περιέχει το σκραπ, όπως ο χαλκός και ο ψευδάργυρος.
«Αυτή η διαδικασία διαλογής γίνεται στις εγκαταστάσεις μας και εξασφαλίζει την ποιότητα του τελικού προϊόντος», προσθέτει ο κ. Καρναχωρίτης. «Ταυτόχρονα, προσπαθούμε διαρκώς να ελέγχουμε την πηγή του σκραπ, και κάνουμε συνεχώς μελέτες και μικρορυθμίσεις ώστε να το καθαρίζουμε όσο καλύτερα γίνεται, χάνοντας το λιγότερο δυνατό αλουμίνιο. Κατά βάση, αξιοποιούμε προφίλ αλουμινίου, καθώς επίσης καλώδια ή φύλλα τυπογραφείου. Σε συγκεκριμένες ποσότητες, προσθέτουμε και άλλα υλικά στο μείγμα, ανάλογα με το κράμα, για να πετύχουμε τις κατάλληλες προδιαγραφές».
Πώς το δευτερόχυτο αλουμίνιο αποκτά δεύτερη ζωή
Το δευτερόχυτο αλουμίνιο που παράγεται σε βιομηχανίες ανακύκλωσης όπως η ΕΠ.ΑΛ.ΜΕ., οι οποίες βρίσκονται στην αρχή της αλυσίδας παραγωγής προϊόντων ανακυκλωμένου αλουμινίου (αλυσίδα αξίας), προωθείται στην αγορά με τη μορφή ενδιάμεσων προϊόντων (κολόνες και πλάκες), για να αξιοποιηθούν από τις βιομηχανίες μεταποίησης αλουμινίου, οι οποίες με τη σειρά τους είτε θα παραγάγουν τα τελικά προϊόντα είτε θα προωθήσουν το ενδιάμεσο προϊόν σε άλλες επιχειρήσεις που θα του δώσουν την τελική μορφή, επιτρέποντας στο ανακυκλωμένο αλουμίνιο να έχει μια δεύτερη ζωή.
«Οι πελάτες μας βρίσκονται κυρίως στην Ελλάδα, την Ιταλία και τη Γερμανία. Παίρνουν το μέταλλο και το πρεσάρουν, φτιάχνοντας τη διαμόρφωση που θέλουν για τα προϊόντα τους», εξηγεί ο κ. Γρηγορίου.
«Η κολόνα ανακυκλωμένου αλουμινίου, που αποτελεί το ένα από τα δύο προϊόντα ανακυκλωμένου αλουμινίου που παράγονται στην αρχή της αλυσίδας αξίας, διαφορετικών διαστάσεων και σύστασης, στο στάδιο της μεταποίησης περνάει από πρέσες για να παραγάγει μια σειρά προϊόντων, όπως προφίλ για κτίρια και αυτοκίνητα, αλουμινένιους σωλήνες κ.ά. Από την άλλη, η πλάκα ανακυκλωμένου αλουμινίου, που αποτελεί το δεύτερο προϊόν ανακυκλωμένου αλουμινίου που παράγεται στην αρχή της αλυσίδας αξίας, πρεσάρεται και γίνεται λαμαρίνα και αυτή με τη σειρά της παράγει μια ευρεία γκάμα προϊόντων στην αγορά, όπως συσκευασίες, κουτάκια αλουμινίου, λαμαρίνες κ.ά.».
«Την πλάκα την πουλάμε σε εργοστάσια έλασης, κυρίως στην Ελλάδα, παρότι όλη η Ευρώπη μάς το ζητάει το προϊόν», εξηγεί ο κ. Γρηγορίου. «Οι πελάτες μας έχουν μεγάλα έλαστρα, που κάνουν το μέταλλο πολύ λεπτό, και έπειτα μπορούν να το χρησιμοποιήσουν για να φτιάξουν από λαμαρίνες για πλοία μέχρι κουτάκια αλουμινίου, τηγάνια και αλουμινόχαρτο οικιακής χρήσης. Οι πλάκες παράγουν ένα τεράστιο εύρος προϊόντων, τα οποία μεταξύ τους έχουν διαφορετική χημική σύσταση και προδιαγραφές σε πολλά διαφορετικά στοιχεία. Είναι πιο πολύπλοκη διαδικασία. Ακόμα και το σώμα στο αλουμινένιο κουτάκι έχει άλλες προδιαγραφές χημικής σύστασης από τον πάτο του και άλλες για το ανοιχτήρι», προσθέτει. «Βεβαίως, το πιο σημαντικό είναι πως όλα αυτά τα εργοστασιακά προϊόντα είναι, με τη σειρά τους, πλήρως ανακυκλώσιμα και πως το δευτερόχυτο αλουμίνιο δεν χάνει τις ιδιότητές του».
Υπάρχουν ακόμα αρκετά αποθέματα βωξίτη, καθώς και άλλα κοιτάσματα που δεν έχουμε ανακαλύψει και που θα μπορούσαμε να εκμεταλλευτούμε ως πρώτη ύλη. Αλλά κάποια στιγμή, φυσικά, όλα θα τελειώσουν
Το μέλλον της βιομηχανίας αλουμινίου
Το δευτερόχυτο αλουμίνιο έχει μακρά ιστορία στην Ελλάδα, καθώς η ΕΠ.ΑΛ.ΜΕ. καταπιάνεται με την παραγωγή του από το 1971. Η παραγωγή «πράσινου αλουμινίου» στο εργοστάσιο «Αλουμίνιον της Ελλάδος», από την άλλη, ξεκίνησε το 2018. «Είναι άλλο business από το πρωτόχυτο», σχολιάζει ο διευθυντής του εργοστασίου «Αλουμίνιον της Ελλάδος». «Όπως εξηγήσαμε, η διαδικασία οδηγείται από το υλικό που έχεις διαθέσιμο και τη χημική του σύνθεση και κατάσταση. Στο εργοστάσιο «Αλουμίνιον της Ελλάδος» μπορέσαμε να πετύχουμε επανάτηξη 14.000 τόνων δευτερόχυτου αλουμινίου ετησίως χάρη σε μια σημαντική επένδυση που κάναμε», συμπληρώνει.
Ο κ. Καρναχωρίτης συμφωνεί πως η παραγωγή δευτερόχυτου αλουμινίου είναι πράγματι μια διαφορετική και πολύπλοκη διαδικασία, ωστόσο θεωρεί πως υπάρχουν και κάποια συγκριτικά πλεονεκτήματα. «Το αλουμίνιο κάνει κύκλους, άρα, ανάλογα με το τι πωλείται κάθε χρόνο, μπορείς να περιμένεις ότι θα πάρεις και ένα ποσοστό πίσω ως ανακυκλώσιμο, ώστε να το εκμεταλλευτείς», εξηγεί. «Ταυτόχρονα, η παραγωγή δευτερόχυτου απαιτεί πολύ λιγότερη τεχνογνωσία. Το πρωτόχυτο δεν το τρέχεις έτσι απλά, για να δουλέψεις μια ηλεκτρόλυση θέλει τρομερές επενδύσεις και εξειδικευμένες γνώσεις. Το δευτερόχυτο είναι μεν άλλο business, αλλά το μαθαίνεις γρήγορα».
Και οι δυο άνδρες συμφωνούν πως το «πράσινου αλουμινίου» είναι αναμφίβολα το μέλλον της μεταλλουργίας και πως η ανακυκλωσιμότητα του αλουμινίου δεν είναι μόνο ζήτημα βιωσιμότητας αλλά και αυτάρκειας. «Σήμερα η Ευρώπη αντιμετωπίζει πολύ διαφορετικά το ζήτημα», σχολιάζει ο κ. Γρηγορίου, αναφερόμενος στην πρόσφατη ευρωπαϊκή πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες. «Συνειδητοποιούμε πως ως Ε.Ε. δεν έχουμε πρώτες ύλες. Δεν έχουμε, για παράδειγμα, μαγνήσιο. Παρότι υπήρχαν εταιρείες στην Ευρώπη που το παρήγαν, οι Κινέζοι μπήκαν στην ευρωπαϊκή αγορά με πολύ φθηνότερες εισαγωγές και τα εργοστάσια έκλεισαν».
«Εμείς, λοιπόν, ως χώρα, έχουμε τους βωξίτες, την αλουμίνα και την ανακύκλωση», καταλήγει ο διευθυντής του εργοστασίου «Αλουμίνιον της Ελλάδος». «Και όλο αυτό το σύμπλεγμα που σας περιγράφω είναι που κάνει το αλουμίνιο πράσινο. Από την ανακύκλωση μέχρι την καθετοποιημένη διαδικασία και τις κοντινές μεταφορές και εξαγωγές που ελαχιστοποιούν τις εκπομπές, είναι ένα σύμπλεγμα βιώσιμο αλλά και απαραίτητο».
