— Ποια είναι η κατάσταση που επικρατεί σήμερα στη γειτονική χώρα; Τι μεταδίδουν τα μέσα ενημέρωσης;
Η Τουρκία σήμερα βιώνει τη μεγαλύτερη καταστροφή στη σύγχρονη ιστορία της. Ουσιαστικά η χώρα ζει έναν παρατεταμένο εφιάλτη.
Παρότι ζω στην Κωνσταντινούπολη, μακριά από το επίκεντρο των φονικών σεισμών, το ψυχολογικό βάρος των εξελίξεων είναι αφόρητο. Κάνοντας μια βόλτα αυτές τις ημέρες σε αυτήν τη συνήθως θορυβώδη μεγαλούπολη, θα παρατηρήσει κανείς ότι όλοι είναι σιωπηλοί, σκυθρωποί, δίχως χαμόγελο.
Στην Πόλη επικρατεί μια σιωπή, με τους κάτοικους της να είναι ακόμα σοκαρισμένοι, σχεδόν κατατονικοί, ανήμποροι να χωνέψουν το μέγεθος της καταστροφής. Επικρατεί μια έντονη ανησυχία σχετικά με το εάν τα κτίρια έχουν την κατάλληλη αντισεισμική θωράκιση, μάλιστα πολλοί έχουν σπεύσει να ζητήσουν τον ελέγχό τους από πολιτικούς μηχανικούς.
Όσο ο ρυθμός ανεύρεσης επιζώντων μειώνεται με το πέρας των ημερών και ο αριθμός των θανάτων αυξάνεται αισθητά, επικρατεί θυμός και η αίσθηση ότι το «κράτος-πατερούλη», που αποτελεί το υπόβαθρο τις σύγχρονης Τουρκίας της τελευταίας εκατονταετίας, έχει καταρρεύσει ή τουλάχιστον δεν λειτουργεί πια.
Όσο ο ρυθμός ανεύρεσης επιζώντων μειώνεται με το πέρας των ημερών και ο αριθμός των θανάτων αυξάνεται αισθητά, επικρατεί θυμός και η αίσθηση ότι το «κράτος-πατερούλης», που αποτελεί το υπόβαθρο τις σύγχρονης Τουρκίας της τελευταίας εκατονταετίας, έχει καταρρεύσει ή τουλάχιστον δεν λειτουργεί πια. Ακούει κανείς ότι ο πολίτης αισθάνεται απροστάτευτος, ότι η αξιοκρατία του κρατικού μηχανισμού έχει αντικατασταθεί από την ευνοιοκρατία και ότι το προεδρικό σύστημα είναι δυσλειτουργικό, δεδομένου ότι η γενική αίσθηση είναι ότι δυσκολεύει τη λήψη των αποφάσεων, ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσης ‒ ενδεικτικά είναι τα παραδείγματα έλλειψης οργάνωσης του κρατικού μηχανισμού στις πληγέντες περιοχές.
Παρά ταύτα, η αλληλεγγύη των Τούρκων είναι αξιοθαύμαστη. Όσοι μπορούν σπεύδουν να βοηθήσουν παρέχοντας οικονομική και υλική υποστήριξη τους πληγέντες και πολλοί έχουν δηλώσει την πρόθεσή τους να φιλοξενήσουν όσους είναι πια άστεγοι.
— Πιστεύετε ότι οι σεισμοί θα επηρεάσουν το αποτέλεσμα των τουρκικών εκλογών; Θα μπορέσει η αντιπολίτευση να κερδίσει έδαφος;
Αναμφίβολα θα τις επηρεάσουν, όταν διεξαχθούν, διότι η προαναγγελθείσα ημερομηνία διεξαγωγής τους τις 14 Μαΐου πλέον δεν ισχύει. Η αντιπολίτευση πιέζει να διεξαχθούν στις 18 Ιουνίου, που είναι και η τελευταία μέρα που μπορεί να γίνουν οι εκλογές, σύμφωνα με το Σύνταγμα. Αλλά η κυβέρνηση και ο Πρόεδρος χρειάζονται χρόνο για να δείξουν ότι ελέγχουν την κατάσταση και ότι προχωράει η ανοικοδόμηση της πληγείσας περιοχής, γι’ αυτό προτιμούν να γίνουν τον Μάρτιο του 2024, μαζί με τις προγραμματισμένες δημοτικές εκλογές, ή, τουλάχιστον, κάποια στιγμή τον Νοέμβριο φέτος.
Αυτό θα συνιστούσε παράβαση του Συντάγματος, αλλά οι περισσότεροι αναλυτές θεωρούν ότι με κάποιο τρόπο θα καταφέρει να επιβάλει τη θέλησή του ο Πρόεδρος.
Η καθυστέρηση αυτή θα δοκιμάσει και την αντιπολίτευση που δεν έχει καταφέρει εδώ και δώδεκα μήνες να ανακοινώσει έναν κοινό υποψήφιο για τη διεκδίκηση της προεδρίας. Οι διαφορετικές τακτικές που έχουν ακολουθήσει τα δύο μεγάλα κόμματα της αντιπολίτευσης (το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα και το Καλό Κόμμα) στην πολιτική διαχείριση των σεισμών και στην κριτική για τους κυβερνητικούς χειρισμούς είναι ενδεικτικές των μεταξύ τους εντάσεων.
— Η διαχείριση της καταστροφής μπορεί να «θυματοποιήσει» τον Τούρκο Πρόεδρο;
Ο Τούρκος Πρόεδρος προσπαθεί να δείξει ότι είναι απαραίτητος για την αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης που εξελίσσεται και την επακόλουθη ανοικοδόμηση, ιδιαίτερα αυτό το επετειακό έτος που σηματοδοτεί την εκατονταετηρίδα από την ίδρυση της τουρκικής δημοκρατίας. Ως ο σύγχρονος στρατάρχης σκοπεύει να ηγηθεί της αναγέννησης της χώρας, προβάλλοντας τη Νέα Τουρκία που οραματίζεται.
Όλα δείχνουν ότι δεν προτίθεται να εύκολα απελάσει την εξουσία. Θα βρεθούν αποδιοπομπαίοι τράγοι για να μετατοπιστούν οι ευθύνες (π.χ. οι περιβόητοι κατασκευαστές), θα περιοριστεί στο μέτρο του εφικτού η δημόσια κριτική, θα κάνουν την εμφάνισή τους νέοι εχθροί (εντός και εκτός συνόρων) της εθνικής προσπάθειας ανασύνταξης και θα προβάλλεται όλο και περισσότερο το έργο της κυβέρνησης. Υπό αυτές της συνθήκες η πολιτική αξιοποίηση της «θυματοποίησής» του είναι εφικτή.
— Ποιες θα είναι οι επιπτώσεις στις ελληνοτουρκικές σχέσεις;
Βραχυπρόθεσμα οι επιπτώσεις είναι θετικές, όπως παρακολουθούμε αυτές τις ημέρες. Αυτό σηματοδοτεί μια νηνεμία και μια ηρεμία, μια παύση στη δημόσια αντιπαράθεση. Το ίδιο ισχύει και για τις σχέσεις μεταξύ της Τουρκίας και άλλων δυτικών χωρών όπως οι ΗΠΑ και η Γαλλία, δεδομένου ότι η Άγκυρα έχει ανάγκη τη δυτική βοήθεια για την αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης και την ανοικοδόμηση των πληγεισών περιοχών.
Λογικά, θα συνιστούσε και μια αναθέρμανση των σχέσεων της Άγκυρας με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τους άλλους δυτικούς θεσμούς στους οποίους ανήκει, όπως το ΝΑΤΟ και το Συμβούλιο της Ευρώπης, αλλά είναι ακόμα νωρίς να αξιολογήσουμε εάν η Νέα Τουρκία, μετά τους σεισμούς, θα είναι διατεθειμένη να κάνει στροφή από την αυτόνομη πορεία της προς μια Δύση που θα την κρίνει και για τις σχέσεις καλής γειτονίας της και για την ποιότητα της δημοκρατίας της και των θεσμών της.
Εάν η Τουρκία αλλάξει πορεία και επανέλθει δυναμικά και συστηματικά στην εφαρμογή των κριτηρίων ένταξης, θα μπορέσουμε να θεωρήσουμε ότι οι επιπτώσεις της εν εξελίξει ελληνικής διπλωματίας της αλληλεγγύης θα είναι θετικές και ουσιαστικές. Αυτό που χρειαζόμαστε σήμερα, σε πρώτη φάση, είναι η σύναψη ενός στρατηγικού οδικού χάρτη για το πώς να οικοδομηθεί εκ νέου η απαραίτητη εμπιστοσύνη μεταξύ των δυο χωρών.
— Κατά τη γνώμη σας, η Δύση τελικά επιθυμεί την εκλογή Ερντογάν ή όχι;
Η Δύση επιθυμεί μια πλήρως ενσωματωμένη και δημοκρατική Τουρκία που δεν θα είναι παράγοντας αστάθειας και θα δρα κατά τα συμφέροντα και την ασφάλεια της Δύσης σε ένα μεταβαλλόμενο και ολοένα πιο ασταθές διεθνές περιβάλλον. Εάν η Τουρκία συνεχίσει τη μοναχική της πορεία ως ένας σημαντικός πόλος του διεθνούς συστήματος με το ένα πόδι στη Δύση και το άλλο εκτός, η Δύση πάλι θα επιθυμούσε αυτή η Τουρκία να μην είναι παράγοντας αστάθειας.
Αυτές οι τάσεις και κατευθύνσεις μιας χώρας υπερβαίνουν την προτίμηση προσώπων στο τιμόνι της χώρας. Ανεξάρτητα από τις επιλογές της Τουρκίας όσον αφορά τη μελλοντική της ηγεσία και την πορεία της χώρας, η Δύση είναι υποχρεωμένη να υπερασπιστεί τα δικά της συμφέροντα και να πάρει τις αποφάσεις που επιβάλλονται όπως το έκανε αρκετά αποτελεσματικά μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία τον περασμένο Φεβρουάριο.
