Κατηφορίζοντας τον φιδογυριστό δρόμο που οδηγεί στον όρμο του Γραμματικού στη Βοιωτία, είναι αδύνατο να μην προσέξει κανείς τις επιβλητικές εργοστασιακές εγκαταστάσεις που δεσπόζουν στον ορίζοντα. Παρατηρώντας τα μεγάλα κτίρια με τις ψηλές καμινάδες, που είναι ευδιάκριτες ακόμα και από αρκετά χιλιόμετρα μακριά, και έπειτα το απέραντο γαλάζιο του βόρειου Κορινθιακού Κόλπου που απλώνεται πίσω τους, συμπεραίνει κανείς πόσο εύστοχο είναι το όνομα της πρότυπης εργοστασιακής μονάδας αλουμινίου.
Το «Αλουμίνιον της Ελλάδος» είναι το μοναδικό εργοστάσιο στην Ελλάδα για την παραγωγή πρωτόχυτου αλουμινίου, ένα ζωντανό μνημείο της ελληνικής βιομηχανικής ιστορίας, αλλά συγχρόνως και ένα πρότυπο τεχνολογικής εξέλιξης. Θεμελιώθηκε το 1963 από τον τότε πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Καραμανλή και ξεκίνησε τη λειτουργία του το 1965. Ιδρυτής του ήταν η γαλλική εταιρεία Pechiney, ενώ το 2005 πέρασε στη METLEN Energy & Metals (τότε Όμιλος Επιχειρήσεων Μυτιληναίου). Σήμερα αποτελεί τον πυρήνα του κλάδου Μετάλλων της METLEN, διατηρώντας την ιστορική του σημασία ως βασικού πυλώνα της ελληνικής βιομηχανίας, αλλά έχοντας πλέον αναβαθμιστεί μέσα από μια σειρά επενδύσεων.
Το ιστορικό «Αλουμίνιον της Ελλάδος» είναι η μοναδική πλήρως καθετοποιημένη μονάδα παραγωγής βωξίτη, αλουμίνας και αλουμινίου σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι αριθμοί του εργοστασίου είναι εντυπωσιακοί: η ετήσια δυναμικότητα παραγωγής της μονάδας ξεπερνά τους 196.000 τόνους σε αλουμίνιο και τους 860.000 τόνους σε αλουμίνα, ενώ πλέον εντάσσει στη βιομηχανική του παραγωγή και το γάλλιο, ένα κρίσιμο υλικό για το μέλλον της Ευρώπης. Μπαίνοντας στις πρότυπες εγκαταστάσεις που απλώνονται σε έκταση περίπου 1.000 στρεμμάτων, είναι αδύνατο να μην εκπλαγεί κανείς από το μέγεθος και τον συνδυασμό υψηλής τεχνολογίας και λειτουργικότητας της μονάδας.
Στη μια πλευρά βρίσκονται τεράστιες αποθήκες που φιλοξενούν προσωρινά τα αποθέματα του βωξίτη τα οποία συλλέγονται από τα ορυχεία της εταιρείας στην ευρύτερη περιοχή και στην άλλη οι χώροι παραγωγής αλουμίνας και αλουμινίου που δουλεύουν ασταμάτητα για να παραγάγουν το χρήσιμο μέταλλο.
Το εργοστάσιο πλαισιώνεται επίσης από ιδιόκτητες λιμενικές εγκαταστάσεις που βρίσκονται στην ακτή του κόλπου και διασφαλίζουν τον αδιάκοπο εφοδιασμό του εργοστασίου με τις βασικές πρώτες ύλες που χρειάζεται για τη λειτουργία του. Ταυτόχρονα, το λιμάνι είναι και το σημείο από το οποίο η METLEN ξεκινά το ταξίδι της εξαγωγής του αλουμινίου και της αλουμίνας στις αγορές της Μεσογείου με βασικό προορισμό την Ιταλία, συμπληρώνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο τις οδικές μεταφορές.
Οι εγκαταστάσεις παραγωγής αλουμίνας και αλουμινίου λειτουργούν με έναν συνδυασμό αυτοματοποιημένων διαδικασιών, τεχνολογιών αιχμής και σκληρής δουλειάς από το προσωπικό του εργοστασίου. Η παραγωγή της αλουμίνας ξεκινά με τη χημική επεξεργασία του βωξίτη, ο οποίος αναμειγνύεται με διάλυμα καυστικής σόδας (ένα διάλυμα υδροξειδίου του νατρίου) σε συνθήκες υψηλής θερμοκρασία, περίπου στους 250°C. Από τη διαδικασία αυτή παράγεται η ένυδρη αλουμίνα, που στη συνέχεια ψήνεται σε φούρνους που αγγίζουν πλέον τους 1.000°C, προκειμένου να μετατραπεί στην άνυδρη μορφή της, γνωστή και ως άνυδρη αλουμίνα. Η άνυδρη αλουμίνα, λευκή στο χρώμα, σε στερεά μορφή, πηγαίνει για την παραγωγή πρωτόχυτου αλουμινίου στο εργοστάσιο αλουμινίου που βρίσκεται μέσα στο βιομηχανικό συγκρότημα του «Αλουμίνιον της Ελλάδος», δίπλα στο εργοστάσιο της αλουμίνας. Με τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας, σε ειδικές λεκάνες, το στερεό προϊόν μετατρέπεται αρχικά σε ρευστό αλουμίνιο μέσω ηλεκτρόλυσης και στη συνέχεια μορφοποιείται σε κολόνες και πλάκες αλουμινίου και κραμάτων αυτού στο Χυτήριο του εργοστασίου.
Με την πρώτη ματιά, γίνεται σαφές ότι το «Αλουμίνιον της Ελλάδος» δεν είναι μόνο ένας χώρος παραγωγής αλλά και ένα περιβάλλον όπου η υγεία και η ασφάλεια των εργαζομένων αποτελούν απόλυτη προτεραιότητα. Μια ταμπέλα στην είσοδο του εργοστασίου υπενθυμίζει σε επισκέπτες και εργαζόμενους τις μέρες που έχουν περάσει από την τελευταία φορά που συνέβη κάποιο ατύχημα εντός των χώρων του εργοστασίου. Ταυτόχρονα, σε κάθε γωνιά των εγκαταστάσεων βρίσκονται διάσπαρτα μηνύματα και αφίσες που υπενθυμίζουν τις πρακτικές ασφαλείας. Τα σύγχρονα μέτρα προστασίας συμπληρώνονται από τακτική εκπαίδευση του προσωπικού σε θέματα υγείας και ασφάλειας στην εργασία για τη σωστή διαχείριση των κινδύνων. Την ημέρα της επίσκεψής μας στο εργοστάσιο διεξαγόταν ένας ακόμα κύκλος σεμιναρίων για τους εργαζόμενους με θέμα τις ασφαλείς συνθήκες εξόρυξης βωξίτη και της παραγωγής αλουμίνας και αλουμινίου.
Διάχυτη στο «Αλουμίνιον της Ελλάδος» είναι και η αίσθηση μιας αέναης, αδιάλειπτης και ανθεκτικής διαδικασίας που εξελίσσεται συνεχώς. Το εργοστάσιο, άλλωστε, λειτουργεί κυριολεκτικά κάθε μέρα, 24 ώρες το 24ωρο, μια αυστηρή συνθήκη που απαιτεί συνεχή παρακολούθηση και διαρκή τεχνολογική προσαρμογή. Παρά τις συνεχείς παρωδικές προκλήσεις των τελευταίων δεκαετιών, όπως η οικονομική κρίση του 2008, η επιδημιολογική κρίση του Covid-19 το 2020 και η ενεργειακή κρίση του 2022, το «Αλουμίνιον της Ελλάδος» συνεχίζει απρόσκοπτα τη λειτουργία του.
Όπως προδίδει και η έκτασή του, το εργοστάσιο είναι καθετοποιημένο σε εντυπωσιακό βαθμό. Στο «Αλουμίνιον της Ελλάδος» φθάνει ο βωξίτης που παράγει η ίδια η εταιρεία μέσω των θυγατρικών της μεταλλευτικών επιχειρήσεων που βρίσκονται στη Φωκίδα, περίπου μία ώρα μακριά από τις εγκαταστάσεις του εργοστασίου. Ο ελληνικός βωξίτης που εξορύσσει η εταιρεία, από υπόγεια εργοτάξια, ξεπερνά το ένα εκατομμύριο τόνους ετησίως και οδηγείται αποκλειστικά για την παραγωγή αλουμίνας στο εργοστάσιο «Αλουμίνιον της Ελλάδος», επιτρέποντας στην εταιρεία να ελέγχει αποτελεσματικά το κόστος παραγωγής αλουμίνας. Πέραν του βωξίτη, η καθετοποίηση γίνεται ορατή και από τη δυνατότητα παραγωγής αλουμίνας, αλουμινίου, τόσο πρωτόχυτου όσο και δευτερόχυτου, αλλιώς ανακυκλωμένου αλουμινίου, μέσα στο ίδιο βιομηχανικό συγκρότημα.
Η ευελιξία και ανθεκτικότητα του εργοστασίου ενισχύεται με την παρουσία, στον ίδιο χώρο, δίπλα στο ιστορικό εργοστάσιο «Αλουμίνιον της Ελλάδος», του Ενεργειακού Κέντρου του Αγίου Νικολάου της METLEN που φιλοξενεί τρεις μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από φυσικό αέριο, οι δύο από τις οποίες δίνουν στα εργοστάσια αλουμίνας και αλουμινίου την ενέργεια που χρειάζονται για την παραγωγή των προϊόντων του.
Ειδικότερα, στο Ενεργειακό Κέντρο του Αγίου Νικολάου από το 2008 λειτουργεί Σταθμός Συμπαραγωγής Ηλεκτρισμού και Θερμότητας Υψηλής Απόδοσης ισχύος 334 MW που τροφοδοτεί το εργοστάσιο της αλουμίνας με ατμό υψηλής πίεσης, ενέργεια απαραίτητη για την αντίδραση του βωξίτη με τη σόδα, ενώ από το 2024 η νέας τεχνολογίας Μονάδα Συνδυασμένου Κύκλου με καύσιμο το φυσικό αέριο, ισχύος 826 MW, η οποία κατασκευάστηκε το 2022 και ενίσχυσε το σύστημα ηλεκτροπαραγωγής της χώρας με πρόσθετη ισχύ, μπορεί να τροφοδοτήσει όλο το βιομηχανικό συγκρότημα του «Αλουμίνιον της Ελλάδος» με ηλεκτρική ενέργεια. Η μονάδα αυτή των 826 MW είναι από τις μεγαλύτερες, αποδοτικότερες και πλέον σύγχρονες στην Ελλάδα και ένας από τους μεγαλύτερους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής στην Ευρώπη.
Τέλος, στο ενεργειακό κέντρο της METLEN στον Άγιο Νικόλαο λειτουργεί από το 2011 μία ακόμη Μονάδα Συνδυασμένου Κύκλου με καύσιμο το φυσικό αέριο, ισχύος 444,48 MW, κατατάσσοντας τη ΜETLEN μεταξύ των μεγαλύτερων ιδιωτών παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα.
Μαζί με τις φλόγες που χρησιμοποιούνται στην τήξη και επανάτηξη των μετάλλων, στο «Αλουμίνιον της Ελλάδος» διακρίνει κανείς και μια σπίθα ευρηματικότητας και πειραματισμού. Στη μονάδα, άλλωστε, λειτουργεί και το πολυμήχανο τμήμα Έρευνας και Βιώσιμης Ανάπτυξης του Κλάδου Μετάλλων της METLEN, το οποίο συμμετέχει συνολικά σε περισσότερα από 15 ερευνητικά προγράμματα. Καταπιάνεται με την αντιμετώπιση κάθε λογής καίριων ζητημάτων, από την αξιοποίηση καταλοίπων βωξίτη για την παραγωγή σκανδίου, σιδήρου, αλουμίνας και προσθέτων τσιμέντου ή άλλων δομικών προϊόντων μέχρι τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για την παραγωγή αλουμινίου, και φιλοξενεί συχνά στις εργοστασιακές μονάδες ομάδες φοιτητών και ερευνητών που συμμετέχουν ενεργά στα ερευνητικά προγράμματα και στην παραγωγή καινοτομίας.
Πίσω από τις εντυπωσιακές εγκαταστάσεις, τη δυναμική παραγωγή και την τεχνολογική καινοτομία του ενεργειακού και βιομηχανικού κέντρου της METLEN Energy & Metals βρίσκονται, φυσικά, οι άνθρωποί του, μια στενά δεμένη κοινότητα –ένα μεγάλο κομμάτι των εργαζομένων, άλλωστε, κατοικεί εδώ και χρόνια στον κοντινό οικισμό Άσπρα Σπίτια Παραλίας Διστόμου– η οποία ζει και εργάζεται σε ένα περιβάλλον σπάνιας συνεργασίας και αφοσίωσης. Και αυτή η ολοζώντανη κοινότητα ανθρώπων είναι ίσως το πιο αφοπλιστικά όμορφο χαρακτηριστικό της επίσκεψής μας στον εντυπωσιακό εργοστασιακό χώρο του «Αλουμίνιον της Ελλάδος» και του Ενεργειακού Κέντρου.
To άρθρο δημοσιεύθηκε στην ειδική έκδοση της LiFO, [ΜΕ].
Το ειδικό τεύχος της LiFO δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ.
