Τις πατάτες με τ' αυγά τις λένε «παταταύγουλα» στη Νάξο

Η Νάξος στρώνει το παραδοσιακό τραπέζι του μέλλοντός μας Facebook Twitter
Πατάτες με τα αυγά του Tartuga. Φωτ.: Νίκος Γ. Μαστροπαύλος
0


ΕΙΝΑΙ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΗ ΑΠΟΛΑΥΣΗ
να κάθεσαι γύρω από ένα στρωμένο τραπέζι στη Νάξο –και κυρίως να το γεύεσαι– συζητώντας για το αύριο του παραδοσιακού φαγητού. Γιατί η Νάξος είναι πλούσια και οργιαστική σε όλα της. Σε μυστήρια, σε μύθους, σε Ιστορία, σε ιδεολογία, σε κέφι, σε μεράκι, σε προϊόντα, σε ιδέες, σε εξωτερικά και εσωτερικά τοπία. Η διαχρονική γοητεία της Αξιάς σε υποβάλλει σε αδιάκοπα ταξίδια στον πάμπλουτο εσωτερικό της κόσμο, την Έσω Νάξο, στον οποίο βασιλεύει η αρχέγονη, μακραίωνη παράδοση αλλά και οι καινούργιες εμπνεύσεις. Γιατί η παράδοση προϋποθέτει κίνηση και η κίνηση ζωή. Ό,τι μένει στάσιμο βαλτώνει και σαπίζει, ενώ ό,τι κινείται διατηρείται ζωντανό και αλλάζει. Γιατί είναι αφύσικο να παραδίδει κάτι η μια γενιά στην επόμενη, χωρίς να βάλει σε αυτό τη σφραγίδα της εποχής της. Ακούγεται παράδοξο, αλλά ζώσα παράδοση είναι ό,τι αλλάζει, ό,τι αποθησαυρίζει στα χρωμοσώματά του τη δυναμική της προσαρμογής και ευημερεί στην πραγματική ζωή και όχι στο μουσείο.

Οι πατάτες με τα αυγά, τα «παταταύγουλα» όπως τα λένε στη Νάξο, είναι οικεία στον καθένα. Αλλά εδώ αυτό το θεμελιώδες φαγητό παίρνει στο στρωμένο τραπέζι του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος άλλη, συμβολική διάσταση.

Είναι ισχυρή πρόκληση να αναζητάς το θέμα που θα τεθεί προς συζήτηση «Μια βραδιά κάτω από την ελιά» στους Κάμπονες, στο κτήμα με τα υπεραιωνόβια δένδρα-μνημεία της φύσης, στους Γαστρονομικούς Διαλόγους της «Πολυκρίτης», οι οποίοι διοργανώνονται με πρωτοβουλία της Μαρίας Πολυκρέτη στο πλαίσιο του Πολιτιστικού Φεστιβάλ Νάξου που αισίως έκλεισε τον πέμπτο χρόνο του. Γιατί, ειδικά στη Νάξο, όλα τα σύγχρονα κινήματα και οι υπαρξιακές αναζητήσεις της υψηλής γαστρονομίας υπάρχουν εν σπέρματι στην παραδοσιακή φτωχική κουζίνα, ή, αλλιώς, στην cucina povera: «Localism», «farm-to-table», «zero waste», «nose-to-tail», «root-to-stem» ηχούν όλο και πιο δυνατά στις κουζίνες του συνειδητοποιημένου κόσμου.

Η Νάξος στρώνει το παραδοσιακό τραπέζι του μέλλοντός μας Facebook Twitter
Κάτω από τις αιωνόβιες ελιές στους Κάμπονες. Φωτ.: Νίκος Γ. Μαστροπαύλος

Στη δική μας γλώσσα –που γνωρίζουμε και αισθανόμαστε καλύτερα– αυτά τα κινήματα ακούγονται πιο πειστικά και πιο αληθινά: «συλλογή της τροφής από τη φύση», «εντοπιότητα» (μικροί παραγωγοί βιολογικών προϊόντων, παλιοί σπόροι, εποχικότητα), «από το χωράφι στο πιάτο», «μηδενικά απορρίμματα», «από τη μύτη μέχρι την ουρά», «από τη ρίζα μέχρι το κοτσάνι», «επιστροφή στις ρίζες» για την αναζήτηση της ανθρωπιάς μας από την αρχή της, με μαγειρέματα στα ξύλα σε ανοιχτές φωτιές, άντληση γνώσεων, νοστιμιάς και συναισθημάτων από την παράδοση, ανάδειξη της γεύσης και της ιστορίας του τοπίου με εμπειρίες πέρα από το φαγητό, «βιωσιμότητα», καθώς «έχει ο Θεός» –διάβαζε φύση– και για αύριο, απλότητα στις μαγειρικές και οικονομία στις πρώτες ύλες.

Οι καρποφόρες Ποταμιές της Έσω Νάξου μοιάζουν με αρτηρίες ζωής που διαπερνούν το σώμα του νησιού και εδώ, στα σωθικά του, αισθάνεσαι την εγγύτητα με τις πρώτες ύλες του φαγητού και γειώνεσαι, καθώς κατεβαίνεις τα σκαλοπάτια ανάμεσα στις ελιές με τους γιγαντιαίους, πολύσχημους κορμούς με τις ρυτίδες της εμπειρίας του τόπου –που τη λέμε και παράδοση– και βλέπεις τις «σειρές» των κρεμμυδιών να ξεραίνονται στον φθινοπωρινό ήλιο, τις αρμαθιές των πιπεριών και τις μεγάλες κίτρινες κολοκύθες. Κάποιες από αυτές, σε συνδυασμό με τα κρεμμύδια και το ρύζι, θα δώσουν ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά φαγητά της Ποταμιάς, το κολοκυθόρυζο.

Η Νάξος στρώνει το παραδοσιακό τραπέζι του μέλλοντός μας Facebook Twitter
Ταρτάρ τόνου σουτζουκάκι με ντομάτα, φρέσκο κρεμμύδι, κύμινο, πιπεριά τσίλι και τραγανό φύλλο ρυζιού. Φωτ.: Νίκος Γ. Μαστροπαύλος

Από το χωράφι στο πιάτο, μερικά βήματα δρόμος. Καμιά γαστρονομική τάση δεν εμφανίζεται τόσο γεμάτα όσο οι γευστικές ιστορίες της πατάτας στη Νάξο. Ακόμα και μέσα στον πολεοδομικό ιστό στην περιφέρεια της Χώρας, αν είσαι εκεί την κατάλληλη εποχή, θα δεις την «εξωτική» εικόνα οι πατάτες να αναδύονται από τη γη που τις έθρεψε. Ίσως να μην την είχες ποτέ φανταστεί, αν και οι πατάτες είναι ένα από τα πιο συνηθισμένα συστατικά του τραπεζιού σου. Και βέβαια οι άνθρωποι που βιώνουν αυτή την εικόνα δεν νοιάζονται μόνο για τη θρέψη αλλά και για την ευχαρίστηση. Η κουζίνα της ανάγκης τείνει συχνά προς την υψηλή γαστρονομία (με την έννοια ότι νοιάζεται για την ευχαρίστηση, αλλά και για την εξίσου χορταστική και στα μάτια εικόνα του φαγητού), καθώς αναζητά τρόπους να διασκεδάσει την απόλαυση του συνηθισμένου.

Οι πατάτες με τα αυγά, τα «παταταύγουλα» όπως τα λένε στη Νάξο, είναι οικεία στον καθένα. Αλλά εδώ αυτό το θεμελιώδες φαγητό παίρνει στο στρωμένο τραπέζι του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος άλλη, συμβολική διάσταση. Στο πιάτο των ανθρώπων των βουνών και των κάμπων έρχονταν οι πατάτες από το διπλανό κτήμα απευθείας στο τηγάνι, όπως και τα αυγά «μάτια» από τις κότες που σεργιανούσαν στην αυλή. Στη Μεσοποταμιά, στον Χαρχαλιά, σε αυτό το γοητευτικό στέκι των γεύσεων της Νάξου –του χοιρινού ρόστου λεμονάτου και της κατσικίσιας μακαρονάδας– ήρθαν στο τραπέζι μας ως είχαν παραδοσιακά, αλλά με την πινελιά του σήμερα, την υπεραξία της σάλτσας από την ΠΟΠ γραβιέρα.

Η Νάξος στρώνει το παραδοσιακό τραπέζι του μέλλοντός μας Facebook Twitter
Πατάτες με αυγά του Χαρχαλιά. Φωτ.: Νίκος Γ. Μαστροπαύλος

Την επομένη το μεσημέρι, στο εστιατόριο Tartuga στην παράλια Πλάκα, τα παταταύγουλα κατέφθασαν με τα προικιά της παράδοσης αλλά με τις επισημάνσεις της «έντεχνης» γαστρονομίας του μέλλοντος. Ο Κώστας Βότανος έψησε τις αδροκομμένες στο χέρι πατάτες πρώτα στον φούρνο, τις άφησε μετά στο ψυγείο, προτού τις «χρυσώσει» στο καυτό ελαιόλαδο στο τηγάνι για να θωρακιστεί με τραγανότητα το μαλακό εσωτερικό τους και να τις σερβίρει με αυγά ποσέ από πάνω, ψιλοκομμένο ζαμπόνι (το παραδοσιακό αλλαντικό της ορεινής Νάξου από ολόκληρο μπούτι χοιρινού, παραχωμένο στο αλάτι) και τριμμένο κεφαλοτύρι ΠΟΠ, που εδώ το αποκαλούν «αρσενικό». Αυτό το «μεταπαραδοσιακό» πιάτο στέκεται επάξια δίπλα στο ταρτάρ τόνου σουτζουκάκι με ντομάτα, φρέσκο κρεμμύδι, κύμινο, πιπεριά τσίλι και τραγανό φύλλο ρυζιού, αλλά και με άλλα της ίδιας συνομοταξίας, όπως τα κεφτεδάκια με μαρμελάδα ντομάτας, τηγανητό κρεμμύδι και ντιπ από γιαούρτι, λάιμ και δυόσμο ή μελιτζανοσαλάτα με τραγανό φύλλο γραβιέρας, ντοματίνια κονφί και γαλάκτωμα μελιτζάνας.

Η Νάξος στρώνει το παραδοσιακό τραπέζι του μέλλοντός μας Facebook Twitter
Εξελιγμένη μελιτζανοσαλάτα. Φωτ.: Νίκος Γ. Μαστροπαύλος
Η Νάξος στρώνει το παραδοσιακό τραπέζι του μέλλοντός μας Facebook Twitter
Ραβιόλια από πατάτα Νάξου. Φωτ.: Νίκος Γ. Μαστροπαύλος

Στους Κάμπονες, κάτω από την ελιά, ο σεφ Θοδωρής Παπανικολάου έλαβε μέρος στον γαστρονομικό διάλογο, παρουσιάζοντας ένα μοντέρνο πιάτο της ελληνικής δημιουργικής κουζίνας, βασισμένο σε δύο μόνο αυτόχθονα παραδοσιακά υλικά, την πατάτα και τη γραβιέρα. Δημιούργησε ένα ραβιόλι σε τρία διαφορετικά σχήματα, που δεν ήταν ζυμαρικό, αλλά αποτελούνταν από βρασμένες σε νερό λεπτές φέτες πατάτας, γεμισμένο με πουρέ από την υπόλοιπη, μαζί με τσιπς από τη φλούδα της –το «zero waste» στα καλύτερά– με κρέμα από γραβιέρα Νάξου δωδεκάμηνης ωρίμανσης, διανθισμένα με άνθη μαράθου που μάζεψε από την ελεύθερη φύση καθώς ερχόταν και φύλλα ρόκας. Όπως λέει, εκμεταλλεύτηκε ένα «καθημερινό» υλικό σε τρεις διαφορετικές υφές για να φτιάξει ένα πιάτο «εξωτικό» –με την έννοια του ανοίκειου– το οποίο μπορεί και να ξενίσει τους μη μυημένους σε αυτό το είδος της μοντέρνας γαστρονομίας αλλά όταν το δοκιμάσουν θα διαπιστώσουν ότι η γεύση του είναι οικεία. Ο Θοδωρής πιστεύει ότι όταν λέμε κρατάμε την παράδοση στο φαγητό, δεν μπορούμε να διανοηθούμε ότι αυτό που θα μαγειρέψεις δεν θα θυμίζει τη γεύση την παλιά, γιατί δεν μπορούμε να μιλάμε για αναμνήσεις και νοσταλγία χωρίς θύμησες.

Όλα αλλάζουν, αλλά το κρασί μένει βασικά το ίδιο, εκεί δίπλα στο φαγητό, για να το απογειώσει, να ευφράνει και να χαροποιήσει τη συντροφιά. Είναι όμως ακριβώς έτσι τα πράγματα; Γιατί το ροζέ (το κρασί που έχουμε ταιριάξει με το ηλιοβασίλεμα στην Πορτάρα) από βιολογικής καλλιέργειας φωκιανό και αηδάνι μαύρο του Οινοποιείου Γρύλλης που πίνουμε στο Tartuga είναι ένα εξελιγμένο, μοντέρνο κρασί, που ωριμάζει μεσοτοιχία με τις πανάρχαιες παραδόσεις, καθώς ο αμπελώνας συνορεύει με τον ολομάρμαρο ναό της Δήμητρας στον Γύρουλα, το πρόπλασμα του Παρθενώνα.

Η Νάξος στρώνει το παραδοσιακό τραπέζι του μέλλοντός μας Facebook Twitter
Ολοπόρφυρη μανδηλαριά έτοιμη να τρυγηθεί. Φωτ.: Νίκος Γ. Μαστροπαύλος

O κανθαρίτης είναι ένας «Άξιος Οίνος» των αμπελώνων της νήσου, ήδη από τα πανάρχαια χρόνια. Όταν ο Διόνυσος ξεκίνησε από τη Νάξο για να συναντήσει τον Κένταυρο στην Ήπειρο για να δικάσει τη διαφορά του με τον Ποσειδώνα για το ποιος από τους δύο θα είναι ο προστάτης του νησιού, πήρε μαζί του ένα πιθάρι γεμάτο με αυτό το κρασί. Κι όταν αργότερα ο Ηρακλής επισκέφτηκε τον Κένταυρο, εκείνος άνοιξε το πιθάρι με το εξαιρετικό κρασί και η ευωδιά του προκάλεσε την οργή των άλλων κενταύρων για τη διάκριση, οι οποίοι κινήθηκαν με άγριες διαθέσεις εναντίον του. Όμως ο Ηρακλής υπερασπίστηκε τον φίλο του, σκοτώνοντας εκείνους. Αυτές τις ιστορίες μας λέει ο Αντώνης Σέργης καθώς τρυγά, μέσα Οκτώβρη, την πορφυρή μανδηλαριά, την ποικιλία που μετέχει μόνη της στην οινοποίηση του δικού του, σύγχρονου κανθαρίτη οίνου, που δημιουργεί στις αρτηρίες των αισθήσεων που διαπερνούν το σώμα μας έντονους παλμούς ευχαρίστησης.

Γεύση
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Οι συλλεκτικές γεύσεις του καλοκαιριού

Γεύση / Αθερίνες, πεταλίδες, φούσκες: Για λίγη ακόμα γεύση τρικυμίας στα χείλη

Θαλασσινά εδέσματα και εξαιρετικοί μεζέδες που φυλούν κάτι από το καλοκαίρι που πέρασε και θυμίζουν στον ουρανίσκο μια νοστιμιά που θέλει να ξαναδοκιμάσει: αθερινόπιτα, πατελιοκεφτέδες, θαλάσσιες ανεμώνες τηγανητές.
ΝΙΚΟΣ Γ. ΜΑΣΤΡΟΠΑΥΛΟΣ
Οι γεύσεις του καλοκαιριού που φυλάξαμε για το χειμώνα

Γεύση / Φρυγανισμένα, λιόκαφτα, παστά, ξιδάτα: Έτσι μένει η γεύση του καλοκαιριού

Η τέχνη της συντήρησης των τροφών πάει χιλιάδες χρόνια πίσω και έχει ακόμα λόγο ύπαρξης γιατί μεταμορφώνει τα υλικά σε κάτι άλλο. Και αυτό το «άλλο» έχει γαστρονομική και συναισθηματική αξία.
ΝΙΚΟΣ Γ. ΜΑΣΤΡΟΠΑΥΛΟΣ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Σαν τα κρασιά της Χαλκιδικής δεν έχει

Το κρασί με απλά λόγια / Σαν τα κρασιά της Χαλκιδικής δεν έχει

Από την αρχαία Μένδη μέχρι τους αμπελώνες του Αγίου Όρους, τις μοναστηριακές παραδόσεις και την ιστορία της εμβληματικής κορμίλιτσας, που έφτασε να γίνει το κρασί του Κρεμλίνου, ανακαλύπτουμε τη μακραίωνη και συναρπαστική ιστορία του αμπελιού και του κρασιού στη Χαλκιδική.
ΥΡΩ ΚΟΛΙΑΚΟΥΔΑΚΗ | ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ
Ένας φούρνος στο Παγκράτι με καρδιά μικρού χωριού

Γεύση / Ένα ξεχασμένο νεοκλασικό στο Παγκράτι έγινε ο πιο γλυκός φούρνος της πόλης

Το Ideas Lab-Extraordinary Bakery στεγάζεται σε ένα νεοκλασικό κοντά στην πλατεία Βαρνάβα, το οποίο μετατράπηκε σε φούρνο και καφέ και γέμισε με βιβλία, φυτά και διακοσμητικά, διατηρώντας μια ζεστή, χαλαρή ατμόσφαιρα.
ΜΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΑ
Οι 12 καλύτερες croque-madame στην Αθήνα

Γεύση / Οι 12 καλύτερες croque-madame στην Αθήνα

Σε ζύμη σφολιάτας, με ψωμί μπριός ή σάντο, με ελληνικά τυριά ή μικρά δημιουργικά twists: το ζεστό σάντουιτς με το αυγό σερβίρεται στην Αθήνα σε διάφορες εκδοχές, διατηρώντας όμως πάντα κάτι από τη γαλλική του καταγωγή.
ΛΙΝΑ ΙΝΤΖΕΓΙΑΝΝΗ
Δήμος Σαμουράκης: «Η Στοκχόλμη έχει 12 μισελενάτα εστιατόρια. Η Αθήνα 16»

Γεύση / Δήμος Σαμουράκης: «Η Στοκχόλμη έχει 12 μισελενάτα εστιατόρια. Η Αθήνα 16»

Από τις κουζίνες που δούλεψε μικρός μέχρι το δικό του see|ds στα Ιλίσια, ο ταλαντούχος σεφ ακολούθησε μια διαδρομή 23 χρόνων που τον οδήγησε στο πρώτο αστέρι Michelin. Με αφορμή αυτή τη σημαντική διάκριση, μιλά για την επαγγελματική του πορεία, την εξέλιξη της αθηναϊκής γαστρονομίας, το fine dining, αλλά και για το είδος εστιατορίου που, κατά τη γνώμη του, δεν λείπει καθόλου από την Αθήνα.
M. HULOT
Το NOLAN μετακομίζει, αλλάζει σεφ και ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο

Πολιτισμός / Το NOLAN μετακομίζει, αλλάζει σεφ και ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο

Δέκα χρόνια μετά την πρώτη του εμφάνιση στην αθηναϊκή γαστρονομική σκηνή, το NOLAN ετοιμάζεται να εγκατασταθεί σε νέα διεύθυνση, στην οδό Κολοκοτρώνη 11, και να υποδεχτεί τον νέο Executive Chef του, John Skotidas.
THE LIFO TEAM
Μόλις άνοιξε το tavernaki και είναι μαγαζάρα

Γεύση / Από το αυγολέμονο στο miso, ένα tavernaki δρόμος

Κουνουπίδι γιαχνί με κόκκινο κάρι, μακαρόνια με κιμά από πάπια ωρίμανσης, τηγανητή φέτα με την τεχνική του spring roll: Ο σεφ Άνταμ Κοντοβάς, στο νέο του μαγαζί στο Κολωνάκι, ενώνει τα πιάτα της ελληνικής ταβέρνας με τις γεύσεις της ασιατικής παράδοσης.
ΛΙΝΑ ΙΝΤΖΕΓΙΑΝΝΗ
Η Νάξος στρώνει το παραδοσιακό τραπέζι του μέλλοντός μας

Γεύση / Τις πατάτες με τ' αυγά τις λένε «παταταύγουλα» στη Νάξο

Πατάτες με αυγά ποσέ, ψιλοκομμένο ζαμπόνι και τριμμένο ναξιώτικο «αρσενικό» και ραβιόλι από βρασμένες σε νερό λεπτές φέτες πατάτας, γεμισμένο με πουρέ, μαζί με τσιπς από τη φλούδα της: μια ταπεινή πρώτη ύλη, με τους κατάλληλους συνδυασμούς, δίνει απολαυστικά πιάτα.
ΝΙΚΟΣ Γ. ΜΑΣΤΡΟΠΑΥΛΟΣ
ΕΠΕΞ Μόσφιλα, γκόρτσα και τζίτζιφα: Οι ξεχασμένοι καρποί της ελληνικής εξοχής

Nothing Days / Μόσφιλα, γκόρτσα και τζίτζιφα: Οι ξεχασμένοι καρποί της ελληνικής εξοχής

Πριν από τα εξωτικά φρούτα και τα ομοιόμορφα προϊόντα των σύγχρονων μανάβικων, υπήρχαν οι καρποί που μάζευαν οι άνθρωποι από τα άγρια δέντρα, κι έφτιαχναν μαρμελάδες, πετιμέζια και γλυκά. Τρεις από αυτούς, σχεδόν ξεχασμένοι σήμερα, αφηγούνται μια ολόκληρη ιστορία γεύσεων και εποχικότητας που κινδυνεύουμε να χάσουμε.
M. HULOT
ΒΡΑΒΕΙΑ MICHELIN ΑΣΤΕΡΙΑ MICHELIN ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΑ

Γεύση / Βραβεία Michelin: Νέες διακρίσεις για την Αθήνα και ντεμπούτο για Θεσσαλονίκη και Σαντορίνη

Η έκδοση του Οδηγού MICHELIN για το 2027 διευρύνει για πρώτη φορά την παρουσία του στην Ελλάδα πέρα από την Αθήνα, εντάσσοντας τη Θεσσαλονίκη και τη Σαντορίνη και σχεδόν διπλασιάζοντας τον αριθμό των εστιατορίων που περιλαμβάνει
THE LIFO TEAM
Κάτι ήξεραν οι παππούδες μας: 10 νεο-καφενεία της Αθήνας για να σμίξουμε όπως παλιά / Στους νεο-καφενέδες ρακές και μπραντς να μας κερνάς: 10 στέκια που μας φέρνουν πιο κοντά

Γεύση / Σ' αυτούς τους 10 νεο-καφενέδες, ρακές και brunch να μας κερνάς

Στα σύγχρονα καφενεία, πίνουμε ελληνικό καφέ το πρωί και κοκτέιλ το βράδυ, μοιραζόμαστε μια ρακή ή ένα μπουκάλι κρασί, παραδοσιακούς μεζέδες ή ένα ψαγμένο πιάτο και ξαναβρίσκουμε κάτι που έχουμε ξεχάσει: τη χαρα τού να καθόμαστε γύρω από ένα τραπέζι απλώς για να τα πούμε.
ΛΙΝΑ ΙΝΤΖΕΓΙΑΝΝΗ