Από τους πιο ταλαντούχους σεφ της γενιάς του, ο Δήμος Σαμουράκης ξεκίνησε να δουλεύει στις κουζίνες από την εφηβική του ηλικία. Δούλεψε σε πολλά καλά εστιατόρια της Ελλάδας, έκανε tour μαθητείας σε διάστερα και τριάστερα εστιατόρια σε Ευρώπη και Αμερική (Aska, Aan De Poel, Gastrologik, Lasarte, Marcus και Roca Moo), μέχρι που το 2018 ανέλαβε σεφ στο 7 Food Sins, όπου κατάφερε να κερδίσει τη διάκριση Bib Gourmant από τον οδηγό Michelin. Τον Νοέμβριο του 2022 άνοιξε στα Ιλίσια, εκεί όπου στεγαζόταν παλαιότερα το εστιατόριο CTC, το see|ds, ένα εξαιρετικό εστιατόριο με μοντέρνα δημιουργική κουζίνα, που φέτος ήταν ένα από τα εστιατόρια της Αθήνας που κέρδισαν το πρώτο τους αστέρι Michelin – η πόλη πια έχει φτάσει τα δεκαέξι. Ο Δήμος είναι υπέρ cool, μας υποδέχεται με εμφανή τη χαρά του αστεριού, μια μεγάλη επιβεβαίωση για τη δουλειά του, που αναμένεται να δώσει στο see|ds το boost που του αξίζει, έπειτα από ένα δύσκολο καλοκαίρι.
«Είμαι από τη Θεσσαλονίκη αλλά έχω μεγαλώσει στον νότο της Αθήνας, στη Γλυφάδα», μας λέει. «Με το φαγητό δεν είχα καμία σχέση, δεν είχα καμία επαφή με την κουζίνα, δεν μαγείρευα, δεν είμαι από τα παιδιά που ήταν κάτω από την ποδιά της μαμάς ή της γιαγιάς. Έγινα σεφ από μια κόντρα με τη μητέρα μου. Εκείνη έλεγε “θα πας Ενιαίο Λύκειο”, εγώ της έλεγα “θα πάω στο Τεχνικό”, γιατί εκεί είχαν πάει οι φίλοι μου. Έπαιζε μια εκπομπή μαγειρικής στην τηλεόραση και της λέω “θα πάω να γίνω μάγειρας!”. Στην αρχή μου είπε “αποκλείεται”, αλλά μετά της άρεσε η ιδέα, γιατί είχε έναν γνωστό που ήταν μάγειρας και της είπε “είναι καλή δουλειά”. Έτσι, μετά το γυμνάσιο, πήγα κατευθείαν στη σχολή μαγειρικής. Σε επαγγελματική κουζίνα βρέθηκα πολύ νωρίς, τον Νοέμβριο του 2003, στο Kitchen Bar, με σεφ τότε τον Άρη Τσανακλίδη. Τα τελευταία 23 χρόνια έχω δουλέψει στο εξωτερικό, έχω κάνει έντεκα στάσεις σε εστιατόρια με αστέρια Michelin, έχω δουλέψει στο Λονδίνο στο Mazi και, φυσικά, αρκετά χρόνια στην Ελλάδα. Ήμουν στο Aleria με τον Γκίκα, που κι αυτός έχει ένα αστέρι, έκανα consulting στο La Maison στη Σαντορίνη, δούλεψα στο Κόκκινο Ποδήλατο, έχω κάνει διάφορα περάσματα.
To αστέρι Michelin είναι σίγουρα μεγάλη αναγνώριση. Του κόπου, όλα αυτά τα χρόνια, της πορείας μέχρι εδώ. Σίγουρα θέλει αγώνα για να συντηρηθεί, δεν είναι κάτι το οποίο το κέρδισες και είναι εσαεί. Μπορείς να το χάσεις, και το έχουμε δει και με παραδείγματα αυτό.
Το πρώτο έναυσμα για να δω την κουζίνα πιο σοβαρά ήταν στο Gaspar με τον Χρόνη Δαμαλά, γιατί μέχρι τότε δεν μου άρεσε, ήταν μια δουλειά που την έκανα για να βιοποριστώ, αλλά από εκεί και πέρα άρχισε να μου αρέσει πλέον ως εργασία. Μετά με τον Γκίκα, που μπήκα και στο κομμάτι του fine dining, είδα και το γαστρονομικό κομμάτι και μου άρεσε πολύ. Ουσιαστικά από εκεί ξεκίνησα, βγήκα στο εξωτερικό και το κυνήγησα. Ήθελα να δουλέψω σε εστιατόρια με αστέρια Michelin για να μπορέσω να καταφέρω κι εγώ κάποια στιγμή να κάνω κάτι σημαντικό.
Τώρα πλέον υπάρχουν πολύ περισσότερα εστιατόρια με αστέρια, όταν ξεκίνησα να δουλεύω υπήρχαν μόνο τρία, η Σπονδή, το Funky Gourmet και η Χύτρα. Δεν είχε αναπτυχθεί ακόμη η γαστρονομία στην Ελλάδα στον βαθμό που έχει αναπτυχθεί σήμερα. Το 2009 έφυγα για τη Λιβύη και εκεί άρχισα να βλέπω τη γαστρονομία με διαφορετικό μάτι, ήρθαν κι οι τεχνικές μαγειρικής – γιατί είναι άλλο να ψήνεις μια μπριζόλα και να κάνεις και μια γαρνιτούρα για να βάλεις δίπλα και άλλο να κάνεις παρασκευές για ένα σύνθετο, δημιουργικό πιάτο.
Η Αθήνα πλέον δεν έχει καμία σχέση με την εποχή που ξεκίναγα, έχει αλλάξει εντελώς. Για μένα, αυτήν τη στιγμή είναι από τις καλύτερες πρωτεύουσες στην Ευρώπη σε σχέση με το φαγητό, γιατί θα φας πολύ νόστιμα, τίμια και οικονομικά σε σχέση με τις άλλες πόλεις.
Αν συγκρίνω τα γαστρονομικά εστιατόρια στο εξωτερικό με της Ελλάδας, στα ελληνικά η τιμή του μενού είναι πολύ λογική: ο μέσος όρος για ένα μενού fine dining στην Ελλάδα είναι 120 ευρώ, άντε κάποιοι να το έχουν λίγο παραπάνω, ενώ ένα μενού στο Παρίσι ή στη Σουηδία έχει 400, 500, 600 ευρώ – το πιο φθηνό είναι 250-280. Στο see|ds το έχω 115 ευρώ – και το ανέβασα φέτος, γιατί έχουν ανέβει τα πάντα, και η πρώτη ύλη δεν είναι φτηνή, είναι καραβίδα, αστακός, χαβιάρι, κρέας wagyu».
Τον ρωτάω πώς προέκυψε το όνομα του μαγαζιού, που παραπέμπει στους σπόρους.
«Ο συνέταιρός μου, ο Αλέξανδρος Μπελλώνιας, όταν ψάχναμε πώς να πούμε το μαγαζί, είχε φαγωθεί να υπάρχει και το όνομά μου μέσα στο όνομα του μαγαζιού, γιατί “έτσι θα είναι πολύ πιο προσωπικό, ότι ο Δήμος είναι εκεί και ότι κάνει αυτό”, γι’ αυτόν τον λόγο βάλαμε τα αρχικά μου. Αυτός σκέφτηκε το όνομα και ήταν και μια καινούργια αρχή. Ο σπόρος συμβολίζει τον κύκλο της ζωής, γίνεται λουλούδι και ανθίζει και στη συνέχεια πεθαίνει, αλλά πέφτει στο χώμα και ξεκινάει ξανά η ζωή. Μου άρεσε πολύ η ιδέα. Και η κουζίνα μας έχει σκέψη από πίσω, όπως και όλα όσα γίνονται στο μαγαζί έχουν σκέψη και προγραμματισμό».
Όσον αφορά την παρουσία ενός σεφ στην κουζίνα αλλά και στο εστιατόριό του, θεωρεί ότι κανείς δεν μπορεί να μιλήσει καλύτερα για το φαγητό από αυτόν που το μαγειρεύει. «Θα μπορεί να απαντήσει σε ερωτήσεις πολύ πιο εύκολα. Το διαδραστικό κομμάτι του εστιατορίου είναι ένα μεγάλο κομμάτι, και γι’ αυτόν τον λόγο είναι και ανοιχτή η κουζίνα – μου αρέσει πολύ να έχω επαφή με τον κόσμο. Το μενού αλλάζει τέσσερις φορές τον χρόνο, κάθε τρεις μήνες. Η πρώτη ύλη και η εποχή, ουσιαστικά, καθορίζουν τα πιάτα μας. Μου αρέσουν οι καθαρές γεύσεις και παρότι θέλω να κάνω μεγάλα μαγειρέματα, όταν λέει το μενού “ντομάτα”, πρέπει να νιώθεις την ντομάτα, κι όταν λέει “κρεμμύδι” να νιώθεις το κρεμμύδι. Ό,τι είναι στην εποχή του έχει καλύτερη γεύση, οπότε παίρνουμε το καλύτερο από το κάθε υλικό. Τα υλικά που χρησιμοποιούμε είναι κυρίως από μικρούς παραγωγούς. Έχουμε και πιο μεγάλους, αλλά μας αρέσει σε όλα τα στάδια της παραγωγής να υπάρχει ήθος, να μη γίνεται κατάχρηση προϊόντος. Κάθε εποχή έχει τα δικά της υλικά, αλλά κάποια δεν αλλάζουν, γι’ αυτόν τον λόγο έχουμε κρατήσει μια βάση πιάτων, όπως το καλαμάρι, η καραβίδα ή η κολοκύθα, που είναι ένα signature πιάτο, γιατί κολοκύθα στην Ελλάδα έχουμε όλο τον χρόνο: υπάρχουν στρογγυλές, υπάρχει κολοκύθα καμπάνα, καλοκαιρινή, χειμωνιάτικη.
To αστέρι Michelin είναι σίγουρα μεγάλη αναγνώριση. Του κόπου, όλα αυτά τα χρόνια, της πορείας μέχρι εδώ. Σίγουρα θέλει αγώνα για να συντηρηθεί, δεν είναι κάτι το οποίο το κέρδισες και είναι εσαεί. Μπορείς να το χάσεις, και το έχουμε δει με παραδείγματα αυτό. Απλώς θεωρώ ότι στην Ελλάδα το πιο δύσκολο είναι να έρθει η αναγνώριση. Από εκεί και πέρα, αν έρθει, αλλάζει και η ψυχολογία.
Είναι πολύ νωρίς ακόμα, μπορώ να πω, για τα οφέλη του Michelin. Από το επόμενο λεπτό όμως έχεις μπει στον παγκόσμιο γαστρονομικό χάρτη. Οι πιο πολλοί ξένοι που έρχονται στην Ελλάδα συμβουλεύονται τον οδηγό, επομένως το να είσαι εκεί με διάκριση είναι πολύ σημαντικό. Πιστεύω ότι αυτό θα το δούμε μόλις καλοκαιριάσει, γιατί το τελευταίο καλοκαίρι δεν είχαμε αλλαγή, γενικώς έπεφταν οι επισκέψεις. Και εγώ προτού πάω σε οποιαδήποτε χώρα, το πρώτο πράγμα που θα κάνω είναι να τσεκάρω τον οδηγό για να βρω τα εστιατόρια με αστέρια – είναι και η δουλειά μου, μου αρέσει, ασχολούμαι με αυτό. Η επιλογή του Michelin είναι μια εγγύηση ότι θα φας καλά – τις περισσότερες φορές, γιατί είναι και θέμα γούστου το φαγητό, δεν αρέσουν όλα σε όλους. Δεν είναι όλα τα εστιατόρια στις γεύσεις μας, ούτε για την παλέτα μας.
Πλέον ταξιδεύουμε, τρώμε συχνά στο εξωτερικό. Έχω φάει σε πάρα πολλά εστιατόρια. Έχω δουλέψει στο εξωτερικό σε 11-12 μισελενάτα εστιατόρια και μπορώ να πω ότι αυτήν τη στιγμή στην Αθήνα είμαστε πάρα πολύ καλά. Και δεν το λέω μόνο για τα γαστρονομικά εστιατόρια. Όπου και να πας, στα περισσότερα εστιατόρια θα φας καλά. Είμαστε από τους πιο δυνατούς προορισμούς, θεωρώ, πανευρωπαϊκά στο φαγητό. Και όσο πιο εξωστρεφείς γίνουμε και υπάρξει και προώθηση του τουρισμού σε αυτό το κομμάτι, τόσο περισσότερο θα γίνει η Αθήνα γαστρονομικός προορισμός. Η Στοκχόλμη έχει δώδεκα μισελενάτα εστιατόρια, η Αθήνα έχει δεκαέξι – είμαστε πάνω από πολλούς προορισμούς πλέον. Η Κοπεγχάγη έχει γαστρονομικό τουρισμό, κόσμο που πηγαίνει μια δυο φορές τον χρόνο εκεί απλώς για να φάει.
Δεν γίνεται να πηγαίνεις κάθε εβδομάδα σε αστεράτο εστιατόριο, είναι εστιατόρια ειδικής περίστασης, οπότε θα πας μία, δύο, τρεις φορές τον χρόνο, όταν έχεις γενέθλια, επέτειο. Αν είσαι foodie, θα πας περισσότερες φορές, αλλά δεν θα έρθει κάποιος πιο συχνά από μία φορά ανά εποχή, όταν αλλάζουν τα μενού. Γι’ αυτόν τον λόγο πρέπει η επίσκεψή του να είναι εμπειρία, να ζήσει κάτι ξεχωριστό. Βέβαια, δεν χρειάζεται ένας πελάτης να καταλάβει την τεχνική του πιάτου, δεν είναι δουλειά του. Αν είναι κάτι νόστιμο, θα το καταλάβει, το ίδιο και αν δεν είναι. Το πόσο “εκπαιδευμένος” είναι εξαρτάται και από το πόσο συχνά επισκέπτεται τέτοια εστιατόρια. Αν πηγαίναμε από μικροί σε τέτοια εστιατόρια, θα γνωρίζαμε το fine dining, παλιότερα όμως δεν υπήρχαν. Ο τρόπος που έχουμε μάθει να τρώμε είναι πολλά άτομα σε ένα τραπέζι με πολύ φαγητό πάνω του. Τουλάχιστον, εμείς έτσι τρώγαμε στην οικογένειά μου όταν ήμουν μικρός: καθόμασταν δέκα άτομα, παραγγέλναμε δυο φορές όλο το μενού και τρώγαμε, πίναμε κρασί και μετά ακούγαμε τους μεγάλους να λένε ιστορίες. Τη μία Κυριακή πηγαίναμε σε ψαροταβέρνα και την άλλη για κρέας.
Δεν ξέρω τι της λείπει της Αθήνας γαστρονομικά. Αν το ήξερα, θα είχα κάνει επαγγελματική κίνηση ήδη. Αυτό που ξέρω είναι τι δεν της λείπει: η γαστροταβέρνα και το smash burger, όλοι αυτό θέλουν να κάνουν. Ωστόσο, υπάρχουν πολύ καλά εστιατόρια. Το Λινού Σουμπάσης, ένα από τα αγαπημένα μου, είναι από τα πρώτα που έκαναν αυτό το φαγητό, όπως και το ΦΙΤΑ, το Φαραώ. Πόσα Pharaoh και ΦΙΤΑ ήρθαν μετά, πόσο βινύλιο στον τοίχο, πόση ξύλινη βιβλιοθήκη – φτάνει!».
Ποια είναι τα υλικά που του αρέσει να δουλεύει περισσότερο; «Μου αρέσει πολύ το βούτυρο. Γενικά, μου αρέσει περισσότερο η θάλασσα από το κρέας. Και μ’ αρέσει πάντα να έχω ένα λαχανικό, αλλά όχι στη μορφή που έχουμε συνηθίσει. Δηλαδή δεν το κάνω βραστό, μ’ αρέσει να έχει λίγο πιο ιντριγκαδόρικο ρόλο στο πιάτο. Έχω ένα ψητό μαρούλι baby gem μαζί με την καραβίδα, με έναν αφρό από κρασί Vin Jaune. Έχω μια τερίνα από λάχανο και σπανάκι στον μπακαλιάρο. Γενικά, μ’ αρέσει η χλωροφύλλη σε συνδυασμό με τη θάλασσα.
Οι γαστρονομικές τεχνικές και γενικά η προσέγγιση των γαστρονομικών εστιατορίων μοιάζουν αρκετά μεταξύ τους. Εγώ ποτέ δεν μαγείρευα ελληνικά, οπότε δεν μπορώ να πω ότι μπορώ να εκφράσω ή να ενστερνιστώ τον ελληνικό τρόπο. Πώς μπορείς να πεις ότι ένα εστιατόριο fine dining είναι ελληνικό; Σε αυτό το επίπεδο, είτε φας στην Ελλάδα είτε στην Ισπανία είτε στη Σουηδία, το φαγητό είναι ίδιο, γιατί οι γαστρονομικές τεχνικές και γενικά η προσέγγιση αυτών των εστιατορίων μπορεί να μοιάζουν. Ελληνικό φαγητό είναι αυτό που έχει ελληνική πρώτη ύλη. Δεν μπορώ να καταλάβω γιατί έχουμε συνδέσει το ελληνικό φαγητό με το φαγητό μνήμης, ότι για να κάνω ελληνικό φαγητό πρέπει να κάνω μουσακά ή παστίτσιο ή στιφάδο ή κάτι το οποίο να μου θυμίζει ό,τι έτρωγα μικρός. Δηλαδή, αν πάρω ένα μπλε καβούρι Χαλκιδικής και ένα μάνγκο από την Κρήτη –γιατί η Κρήτη βγάζει μάνγκο πλέον– και κάνω ένα πιάτο με αυτά τα υλικά, που δεν έχει ελληνική ταυτότητα ή ιστορική μνήμη, δεν είναι ελληνικό; Πάντα έλεγα ότι το φαγητό δεν έχει σύνορα και δεν θα ήθελα να έχει. Αυτή είναι η φιλοσοφία μου για τη ζωή γενικά, και ειδικά στο φαγητό δεν μου αρέσει να μπαίνουν ταμπέλες. Δηλαδή θέλω να είναι νόστιμο, δεν με νοιάζει αν είναι ελληνικό, ισπανικό, ιταλικό ή οτιδήποτε άλλο, αρκεί να είναι καλομαγειρεμένο. Από εκεί και πέρα, νομίζω ότι οι ταμπέλες είναι περισσότερο για τους δημοσιογράφους, για να μπεις σε μια κατηγορία και να σε ξεχωρίσουν: ελληνική κουζίνα, ψάρι, κρέας».
see|ds, Ουμπλιανής 14 & Διοχάρους, Ιλίσια, 210 7235116
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LIFO