«ΜΑΖΙΚΕΣ» ΕΛΛΗΝΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ, ιθαγένειες που μοιράζονται απλόχερα σε παιδιά και ενήλικες, μετανάστες που αποκτούν εύκολα δικαίωμα ψήφου και αύριο «θα βγάζουν κυβέρνηση», ξένοι που ενδιαφέρονται απλώς για ένα διαβατήριο που θα διευκολύνει την εγκατάστασή τους σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες: αυτοί είναι μερικοί από τους πιο διαδεδομένους –είτε σκόπιμα, είτε από άγνοια– μύθους γύρω από την πολιτογράφηση και την απόδοση ιθαγένειας στον δημόσιο λόγο και τα ΜΜΕ.
Μύθοι που σιγοντάρουν την ξενοφοβία και τις διακρίσεις και συσκοτίζουν μια πραγματικότητα που λέει ότι, αντίθετα, η πολιτογράφηση και η απόδοση ιθαγένειας έχουν δυσκολέψει περισσότερο από ποτέ, με αποτέλεσμα να εξακολουθούν να παραμένουν μετέωροι ακόμα και άνθρωποι οι οποίοι ζουν δεκαετίες στην Ελλάδα και που δεν έχουν το «ειδικό βάρος» ενός Τομ Χανκς ή ενός Γιάννη Αντετοκούμπο.
Ο Τομ Χανκς, η οικογένεια Αντετοκούμπο, ο Κύπριος υπουργός Πολιτικής Προστασίας Χρήστος Στυλιανίδης, η Βρετανίδα συγγραφέας Βικτόρια Χίσλοπ, κάποιοι ξένοι επιχειρηματίες, μεταξύ άλλων και οι ψαράδες που έσωσαν ζωές στη φονική πυρκαγιά στο Μάτι το 2018, πολιτογραφήθηκαν τιμητικά Έλληνες με προεδρικό διάταγμα επειδή προσέφεραν «εξαιρετικές υπηρεσίες» στη χώρα.
Όμως «το να στερείς την ιθαγένεια από ανθρώπους που ζουν, προσφέρουν, φορολογούνται και υπόκεινται στους νόμους της χώρας δεν συνάδει με τις αρχές του κράτους δικαίου.
Σύμφωνα με τις αξίες της δημοκρατίας και τα θεμελιώδη δικαιώματα, ένας άνθρωπος που ζει πολλά χρόνια σε οποιαδήποτε χώρα θα πρέπει να έχει δίκαιη και απρόσκοπτη πρόσβαση στην ιδιότητα του πολίτη», καθώς αναφέρεται εν κατακλείδει. Ιδού συνοπτικά τα 11 μυθεύματα που καταρρίπτει η δίγλωσση (ελληνικά και αγγλικά) έκδοση «Ελληνική Ιθαγένεια: Γνωστοί Μύθοι – Άγνωστες Αλήθειες», την οποία επιμελήθηκαν ο οργανισμός Generation 2.0 RED και η ΕλΕΔΑ στο πλαίσιο του προγράμματος Active citizens fund:
• Ότι άλλο ιθαγένεια και άλλο υπηκοότητα: Στην ελληνική νομοθεσία και τα λοιπά νομικά κείμενα, ο επίσημος όρος που χρησιμοποιείται είναι η «ιθαγένεια». Ο όρος «υπηκοότητα» θεωρείται πια παρωχημένος, εξακολουθεί εντούτοις να χρησιμοποιείται. Πρόκειται πάντως για όρους ταυτόσημους που δηλώνουν τον νομικό δεσμό του ατόμου με την πολιτεία.
• Ότι τα παιδιά των πολιτών τρίτων χωρών παίρνουν την ελληνική ιθαγένεια κατευθείαν μόλις γεννηθούν: Στην Ελλάδα δεν ισχύει το αυτόματο «δίκαιο του εδάφους» (Jus soli) αλλά το «δίκαιο του αίματος» (Jus sanguinis), δηλαδή η απευθείας απόκτηση της ιθαγένειας του γονέα/των γονέων, εκτός και το υποψήφιο άτομο έχει ολοκληρώσει επιτυχώς 9 χρόνια σε δημοτικό και γυμνάσιο ή 6 χρόνια σε γυμνάσιο και λύκειο, είτε κατέχει απολυτήριο ελληνικού λυκείου και πτυχίο ελληνικού ΤΕΙ ή ΑΕΙ. Μόνο τα τρίτης γενιάς παιδιά αλλοδαπών γονέων αποκτούν αυτόματα την ιθαγένεια μόλις γεννηθούν.
• Ότι γίνονται μαζικές ελληνοποιήσεις ακόμα και παράτυπων μεταναστών: Εντελώς ανυπόστατο επιχείρημα, δεδομένου κιόλας ότι οι διαδικασίες παροχής ασύλου και πολιτογράφησης έχουν δυσκολέψει περισσότερο από ποτέ: Όσα άτομα ενδιαφέρονται ν’ αποκτήσουν την ελληνική ιθαγένεια πρέπει να περάσουν από μια ιδιαίτερα δύσκολη και χρονοβόρα διαδικασία με πολλαπλά εμπόδια και μεγάλες καθυστερήσεις. Η κτήση ιθαγένειας με πολιτογράφηση «είναι, χωρίς υπερβολή, η πιο σύνθετη και “βαριά” διοικητική διαδικασία της ελληνικής έννομης τάξης».
• Ότι οι γονείς όσων παιδιών έχουν πάρει την ελληνική ιθαγένεια ή έχουν παντρευτεί Έλληνα/ίδα αποκτούν κι αυτοί αυτόματα την ιθαγένεια: Ο οικογενειακός δεσμός παίζει ρόλο μόνο κατά τη συνεκτίμηση των κριτηρίων κοινωνικής ένταξης, ως μία από τις ουσιαστικές προϋποθέσεις πολιτογράφησης. Η μόνη διαφορά είναι ότι οι σύζυγοι Ελλήνων πολιτών, που έχουν αποκτήσει μαζί και παιδί, μπορούν να καταθέσουν αίτημα για πολιτογράφηση μετά από 3 χρόνια νόμιμης διαμονής αντί για τα 7 χρόνια που είναι το στάνταρ.
• Ότι οι γραπτές εξετάσεις κάνουν το σύστημα αδιάβλητο: Όχι, δεν εξασφαλίζουν ότι θα είναι απόλυτα δίκαιο, ούτε εξυπηρετούν τον σκοπό της πολιτογράφησης. Αυτό που πραγματικά μετράει είναι πόσο ενταγμένοι είναι οι υποψήφιοι-ες στην ελληνική κοινωνία. Πώς άραγε μπορεί να εξακριβωθεί αντικειμενικά κάτι τέτοιο μόνο μέσα από ένα γραπτό τεστ υψηλού επιπέδου γνώσεων; Σημειώνεται, επιπλέον, ο αυξημένος –ακόμα και για τον μέσο Έλληνα– βαθμός δυσκολίας της Τράπεζας Θεμάτων και το είδος των ερωτήσεων για τις εξετάσεις του ΠΕΓΠ, οι οποίες «φαίνεται να παραγνωρίζουν τελείως το κοινό των εξεταζόμενων όπου απευθύνονται».
• Ότι τα αυστηρά κριτήρια που προστέθηκαν πρόσφατα στην πολιτογράφηση ισχύουν ήδη για τις άδειες διαμονής: Ως «επαρκές» ορίζεται ένα ετήσιο εισόδημα άνω των 7.500 ευρώ, πρόβλεψη που αυστηροποιεί υπέρμετρα τις ουσιαστικές προϋποθέσεις που τα ενδιαφερόμενα άτομα θα πρέπει να πληρούν, αγνοώντας έτσι πλήρως την ελληνική οικονομική πραγματικότητα των τελευταίων ετών (εκτεταμένη «μαύρη» εργασία κ.λπ.). Επιπλέον, από τις πάνω από 30 κατηγορίες αδειών διαμονής που προβλέπει ο Κώδικας Μετανάστευσης και Κοινωνικής Ένταξης, μόνο για 3 ζητούνται αυστηρά οικονομικά κριτήρια: για την άδεια επί μακρόν διαμένοντος, για τα οικονομικά ανεξάρτητα άτομα και για τη μόνιμη άδεια επενδυτή.
• Ότι η διαδικασία για την απόκτηση της ελληνικής ιθαγένειας ολοκληρώνεται μέσα σε περίπου έναν χρόνο από την αίτηση: Πράγματι αυτό λέει το «γράμμα του νόμου», αν όμως κάποιος ερευνήσει τα ΦΕΚ απόδοσης ιθαγένειας, θα δει αποφάσεις πολιτογράφησης από 7 έως και 10 χρόνια αναμονής, ενώ υπήρξαν πρόσφατα και αποφάσεις για αιτήσεις που κατατέθηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 1990! Χαρακτηριστικά, μέχρι τον περασμένο Μάιο οι εκκρεμείς αιτήσεις στη Γενική Γραμματεία Ιθαγένειας ξεπερνούσαν τις 30.000, ενώ καθυστερήσεις που φτάνουν τα 4 χρόνια σημειώνονται ακόμα και στην εξέταση αιτήσεων μεταναστών 2ης γενιάς.
• Ότι αφότου δημοσιευτεί η απόφαση για κτήση ιθαγένειας, το άτομο αποκτά αυτόματα όλα τα δικαιώματα του πολίτη και μπορεί να ψηφίζει: Κανονικά έτσι θα έπρεπε να είναι, όμως η αναμονή μέχρι την έκδοση ταυτότητας και την κλήση για δημοτολόγηση μπορεί να πάρει πολλούς μήνες, με αποτέλεσμα να καθυστερεί και η άσκηση του εκλογικού του δικαιώματος.
• Ότι με την ισχύουσα νομοθεσία παίρνουν ιθαγένεια άτομα που το μόνο που θέλουν είναι να φύγουν από την Ελλάδα, ότι τους ενδιαφέρει το διαβατήριο και όχι η ελληνική ταυτότητα: Οι πολίτες τρίτων χωρών δικαιούνται να μεταναστεύσουν σε χώρες της Ε.Ε. και να παραμείνουν εκεί για λόγους εργασίας εφόσον κατέχουν άδεια διαμονής είτε «επί μακρόν διαμένοντος», είτε ως «μέλος οικογένειας Έλληνα ή Ευρωπαίου πολίτη». Δεν χρειάζονται δηλαδή ελληνικό διαβατήριο. Αληθεύει βέβαια ότι με την οικονομική κρίση πολλοί μετανάστες που είχαν το νόμιμο δικαίωμα έφυγαν από την Ελλάδα προς αναζήτηση καλύτερης εργασιακής προοπτικής, ακριβώς όπως και εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες. Αυτό όμως ούτε παράλογο είναι, ούτε παράνομο.
• Ότι για να πολιτογραφηθεί Έλληνας ο Τομ Χανκς πέρασε από τις ίδιες διαδικασίες που περνάνε και οι υπόλοιποι: Λάθος. Ο εν λόγω διάσημος ηθοποιός, η οικογένεια Αντετοκούμπο, ο Κύπριος υπουργός Πολιτικής Προστασίας Χρήστος Στυλιανίδης, η Βρετανίδα συγγραφέας Βικτόρια Χίσλοπ, κάποιοι ξένοι επιχειρηματίες, μεταξύ άλλων και οι ψαράδες που έσωσαν ζωές στη φονική πυρκαγιά στο Μάτι το 2018, πολιτογραφήθηκαν τιμητικά Έλληνες με προεδρικό διάταγμα επειδή προσέφεραν «εξαιρετικές υπηρεσίες» στη χώρα.
• Ότι είναι πολύ εύκολο για ένα άτομο που ζει δεκαετίες στη χώρα να πάρει την ελληνική ιθαγένεια. Ένα ακόμα μύθευμα που εύκολα καταρρίπτεται αν λάβει κανείς υπόψη όλα τα παραπάνω.
Το έργο «Η Ιθαγένεια στην πράξη», στο πλαίσιο του οποίου πραγματοποιείται αυτή η έκδοση, υλοποιείται βάσει του προγράμματος Active citizens fund με φορέα το Generation 2.0 for Rights, Equality & Diversity και εταίρο την Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕλΕΔΑ).
Το πρόγραμμα αυτό, ύψους €13,5 εκατ., χρηματοδοτείται από την Ισλανδία, το Λιχτενστάιν και τη Νορβηγία και είναι μέρος του χρηματοδοτικού μηχανισμού του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ) περιόδου 2014-2021, γνωστού ως EEA Grants.
Τη διαχείρισή του για την Ελλάδα έχουν αναλάβει από κοινού το Ίδρυμα Μποδοσάκη και το SolidarityNow. Ολόκληρο το έντυπο σε ψηφιακή μορφή εδώ (ελληνικά) και εδώ (αγγλικά).
