ΠΡΙΝ ΛΙΓΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ, κορυφαίοι επιστήμονες της ορθοπαιδικής χειρουργικής συναντήθηκαν ξανά στην Αθήνα για το συνέδριο της Παγκόσμιας Ορθοπαιδικής Χειρουργικής και του 5ου κατά σειρά Διεθνούς Σεμιναρίου Ώμου (Athens Shoulder Course) που διοργάνωσε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών η Γ’ Ορθοπαιδική Κλινική του ΥΓΕΙΑ, σε συνεργασία με την Ιταλική (SIAGASCOT) και τη Γαλλική (SFA) Αρθροσκοπική Εταιρεία. Ένα συνέδριο που επέστρεψε μετά από έναν χρόνο απουσίας λόγω της πανδημίας και ολοκληρώθηκε με μεγάλη επιτυχία. Η διά ζώσης συμμετοχή, επαφή και επικοινωνία, δεν μπορεί να μπει στο ζύγι απέναντι στις online συναντήσεις, κάτι που φάνηκε από την ατμόσφαιρα που επικράτησε και τα χαμόγελα όλων.
Οι πιο καινοτόμες μέθοδοι και τα πλέον επίκαιρα θέματα σχετικά με τη χειρουργική του ώμου βρέθηκαν στο επίκεντρο, με περισσότερους από 100 Έλληνες και ξένους ομιλητές και εκπαιδευτές, ορισμένους εκ των κορυφαίων ορθοπαιδικών χειρουργών με εξειδίκευση στον ώμο παγκοσμίως, με στόχο την ενημέρωση και την εκπαίδευση των ορθοπαιδικών πάνω σε όλες τις σύγχρονες χειρουργικές μεθόδους, σφαιρικά κι ολοκληρωμένα. Στο επίκεντρο και η ίδια η πόλη της Αθήνας, που αποδεικνύεται για άλλη μία φορά ικανή να φιλοξενήσει μεγάλα συνέδρια, ξεφεύγοντας από τον καθαρά τουριστικό της χαρακτήρα.
Βρέθηκα στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών με σκοπό να συναντήσω τον Bassem T. Elhassan, καθηγητή ορθοπαιδικής χειρουργικής της Ιατρικής Σχολής του Χάρβαρντ, προϊστάμενο Shoulder Surgery Service και διευθυντή προγράμματος του Shoulder Fellowship του Γενικού Νοσοκομείου της Μασαχουσέτης από το 2020, ομολογουμένως έναν από τους πιο διακεκριμένους ορθοπαιδικούς χειρουργούς παγκοσμίως.
Ένα μέρος της δουλειάς που μου προσφέρει ικανοποίηση και επιβράβευση είναι όταν συχνά κάποιοι από εμάς πηγαίνουμε σε εθελοντικές αποστολές και προσπαθούμε να βοηθήσουμε τους συνανθρώπους μας. Είναι κάτι που μας αρέσει.
Είχα διαβάσει πολλά για τον Bassem T. Elhassan στον διεθνή επιστημονικό Τύπο, για τις πρωτοποριακές του μεθόδους και την εθελοντική του δράση, ακόμα και για τις εγχειρήσεις του σε ασθενείς που έχουν ανάγκη, χωρίς ο ίδιος –σε πολλές περιπτώσεις– να ζητάει κάποια αμοιβή. Έτσι, νιώθω τυχερός που η συνέντευξη κλείστηκε μέσα σε λίγες ώρες, τη στιγμή που ο καθηγητής βρισκόταν ήδη στην Αθήνα.
Σε ένα διάλειμμα του συνεδρίου, ο Bassem T. Elhassan εμφανίζεται και γίνονται οι απαραίτητες συστάσεις. Αμέσως αντιλαμβάνεσαι δύο πράγματα, πόσο προσγειωμένος είναι και πόσο στυλάτος. Κάτι που παίρνω ως αφορμή για την πρώτη ερώτηση, σχετικά με το στυλ του –κάποιοι τον θεωρούν ακόμα και style icon– και το πόσο προσέχει την εμφάνισή του. «Χαχα, δεν περίμενα αυτή την ερώτηση. Εγώ και τα αδέρφια μου ενδιαφερόμαστε και ασχολούμαστε πολύ με τη μόδα, αλλά γενικά, ναι, για κάθε outfit έχω και το αντίστοιχο και χρωματιστά ταιριαστό μαντιλι τσέπης, παπούτσια, γυαλιά, ζώνη, τα πάντα».
Δεν είναι μόνο το προσεγμένο του στυλ, ο Bassem T. Elhassan ασχολείται επίσης με τη μουσική (παίζει παραδοσιακό ουντ, που είναι πρόγονος του ευρωπαϊκού λαούτου) και είναι δεινός χορευτής αργεντίνικου τάνγκο. Ένας πολυπράγμων άνθρωπος που προσπαθεί να βρει τον χρόνο και τις ισορροπίες μέσα σε ένα τόσο βαρύ πρόγραμμα εργασίας. «Αυτό είναι το πιο δύσκολο και ζόρικο θέμα αλλά, ευτυχώς, έχω ακόμα πολλή ενέργεια. Προσπαθώ ακόμα να βρω αυτή την ισορροπία αλλά δεν είναι κάτι το εύκολο. Η δουλειά είναι μέρος της ζωής μας και πάντα προσπαθούμε, όσο μπορούμε, να ισορροπήσουμε τα πράγματα. Στην πραγματικότητα, ακόμα και σε αυτό το διεθνές συνέδριο χθες δουλεύαμε όλη τη μέρα χωρίς σταματημό και αργότερα είχαμε όλοι μαζί ένα πολύ ωραίο δείπνο, βγήκαμε έξω… Ίσως κάπως έτσι επιτυγχάνεται και η ισορροπία».
Ο πάγος έχει σπάσει, δεν χρειαζόταν καμία ιδιαίτερη προσπάθεια. Αυτό που παρατηρώ στον χρόνο που είχα στη διάθεσή μου για τη συνέντευξη, μέσα σε ένα πολύ φορτωμένο πρόγραμμα για τον συνομιλητή μου, είναι το πόσο δημοφιλής είναι στους συναδέλφους τους. Κάθε τρεις και λίγο, όλο και κάποιος θα τον χαιρετούσε και θα του έγνεφε, με ένα μεγάλο χαμόγελο. Ίσως αυτή η επιστροφή στις διά ζώσης συναντήσεις, στα ταξίδια και στα συνέδρια, έφεραν πίσω και την αισιοδοξία. Το διάστημα δύο χρόνων πανδημίας και lockdown, ήταν δύσκολο για όλους.
«Πέρασα φανταστικά την προηγούμενη φορά που βρέθηκα στην Αθήνα. Συνάντησα καλούς φίλους, μίλησα στο συνέδριο και σε πολύ όμορφους χώρους. Είμαι πολύ χαρούμενος που επιστρέφω. Μόλις φέτος αρχίσαμε να συναντάμε ξανά ανθρώπους από κοντά, να τους βλέπουμε πρόσωπο με πρόσωπο. Και με αφορμή το συνέδριο, το να βρίσκομαι εδώ και να νιώθω ότι όλοι είναι γύρω μας, είναι κάτι πολύ ωραίο. Σίγουρα, ο COVID-19 μας κατέβαλε και πήγε τα πράγματα πίσω. Κάναμε zoom meetings για πολύ μεγάλο διάστημα και τώρα επιστρέφουμε σε πολλές και πιο ανοιχτές συναντήσεις από κοντά» μας λέει για την προηγούμενη φορά που βρέθηκε στην Αθήνα, που δεν ήταν άλλη από την ενεργή συμμετοχή του στο 4ο Διεθνές Σεμινάριο Ώμου το 2020, αλλά και τη νέα πραγματικότητα στη μετά COVID εποχή.
Τα τελευταία 15 χρόνια, ο Bassem T. Elhassan έχει αναπτύξει δεκάδες πρωτοποριακές μεθόδους πάνω στη χειρουργική ώμου και άνω άκρων, στην τενοντομεταφορά, καινοτομίες που εφαρμόστηκαν για πρώτη φορά και έχουν συμβάλει τα μέγιστα στην καταπράυνση του πόνου των ασθενών. Θεωρείται αυθεντία στην ειδικότητά του, με πολλές διακρίσεις, εκατοντάδες δημοσιευμένα επιστημονικά άρθρα και μελέτες.
«Μιλώντας για τη χειρουργική ώμου, μιας και είναι η ειδικότητά μου, θα έλεγα ότι η πιο σημαντική καινοτομία της εποχής μας είναι η ανάστροφη αρθροπλαστική ώμου, με ένα ειδικού τύπου εμφύτευμα που χρησιμοποιείται για τη βελτίωση της λειτουργίας του ώμου. Μαζί και με άλλες πολλές καινοτομίες στη μεταφορά μυών, μεταφορά ιστών και διαφορετικούς τρόπους να διορθώσεις βλάβες του στροφικού πετάλου του ώμου και την αποκατάσταση ώμου». Στο ερώτημα αν η τεχνητή νοημοσύνη θα βοηθήσει το έργο των ιατρών και αν υπάρχει φόβος να αντικατασταθούν μια μέρα από αυτήν, δεν διστάζει να απαντήσει. «Βεβαίως. Θα παίξει σημαντικό ρόλο στο μέλλον και στην ορθοπαιδική χειρουργική. Δεν θα πρέπει και δεν θα αντικαταστήσει τον ίδιο τον γιατρό. Σκοπός της τεχνητής νοημοσύνης είναι να μας βοηθήσει σε ό,τι κάνουμε και να βελτιώσει κάποια πράγματα, να διευκολύνει τη δουλειά μας και σίγουρα όχι να μας αντικαταστήσει».
Η ζωή και πορεία του δεν ήταν «στρωμένη με ροδοπέταλα». Μεγάλωσε εν μέσω αναταραχών και εμφυλίου πολέμου στον Λίβανο, αλλά βρήκε διέξοδο μέσω των σπουδών του. «Γεννήθηκα και μεγάλωσα στα βόρεια του Λιβάνου, σε ένα χωριό κοντά στην Τρίπολη. Δυστυχώς, τα χρόνια μου σαν παιδί τα έζησα μέσα σε εμφύλιο πόλεμο και συγκρούσεις. Περάσαμε πολύ χρόνο της ζωής μας κλεισμένοι σε ένα υπόγειο, χωρίς νερό, χωρίς φαγητό, πηγαίναμε από μέρος σε μέρος για ξεφύγουμε από τα δεινά του πολέμου. Κατάφερα να πάω σχολείο αλλά ακόμα και αυτό, το σχολείο και τα μαθήματα, επηρεάστηκαν πολύ από τον πόλεμο. Αλλά γενικά, οι Λιβανέζοι ήμαστε δυνατοί σαν άνθρωποι, επιζώντες, το ξεπεράσαμε αυτό, τα καταφέραμε. Από τα βόρεια του Λιβάνου, βρέθηκα στα νότια, στη Βηρυτό και το American University of Beirut, όπου ξεκίνησα να σπουδάζω Ιατρική με ειδικότητα τη θωρακική χειρουργική. Λίγο αργότερα, ακολούθησα την ορθοπαιδική χειρουργική. Κάπου εκεί, έβαλα ένα στοπ, έφυγα για τις Ηνωμένες Πολιτείες και επανέλαβα την ειδικότητα από την αρχή».
Ένα σοβαρό οικογενειακό θέμα τον οδήγησε, τελικά, να ακολουθήσει την ορθοπαιδική και όχι μία άλλη, ίσως πιο «δημοφιλή», ιατρική ειδικότητα. «Η αλήθεια είναι ότι παλαιότερα στο Λίβανο, όταν οι περισσότεροι μαθητές ακολουθούσαν σπουδές στην ιατρική σχολή, οι περισσότεροι ήθελαν να γίνουν καρδιολόγοι ή καρδιοχειρουργοί ή γενικά χειρουργοί. Ειλικρινά, κάτι τέτοιο νόμιζα ότι ήθελα να κάνω και εγώ, στην αρχή, ότι θα κάνω εγχειρήσεις ανοιχτής καρδιάς.
Αλλά αυτό που συνέβη ήταν ότι κατά τη διάρκεια του πολέμου, ο πατέρας μου δέχτηκε πυροβολισμό και παραλίγο να χάσει το πόδι του. Ο πατέρας μου είναι ένας πολύ σκληρά εργαζόμενος δικηγόρος και κατέληξε να μείνει στο σπίτι για δύο χρόνια, λόγω της σοβαρότητας της κατάστασης και του τραύματος. Εκείνη την εποχή, δεν υπήρχαν ακόμα οι τεχνικές και οι καινοτομίες του σήμερα, όπως εξωτερικοί σταθεροποιητές, οστική μεταμόσχευση, εμφυτεύματα και διάφορες εξελιγμένες χειρουργικές τεχνικές. Αυτός είναι ο λόγος που οδηγήθηκα στην ορθοπαιδική».
Ακολούθησε το μεγάλο ταξίδι στις ΗΠΑ και οι σπουδές εκεί, λίγο αργότερα ανακηρύχθηκε Καθηγητής της Χρονιάς στην Ιατρική Σχολή της Mayo Clinic για δύο συνεχείς χρονιές. «Οι σπουδές και το σύστημα στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι εξαιρετικά. Η εκπαίδευση και οι δυνατότητες που σου δίνονται είναι μοναδικές, άπειρες. Έτσι, ξεκίνησα αρχικά στο Σικάγο, εκεί που εκπαιδεύτηκα πάνω στην ορθοπαιδική, αργότερα πήγα στην Ιατρική Σχολή της Mayo Clinic, όπου εστίασα στο χέρι και στον αγκώνα και ακολούθως στο Γενικό Νοσοκομείο της Μασαχουσέτης της Ιατρικής Σχολής του Χάρβαρντ για νέες σπουδές και εξειδίκευση στη χειρουργική ώμου».
Μέσα σε μία πορεία που ξεπερνάει τις δύο δεκαετίες, αναρωτιέται κανείς ποια είναι η επιβράβευση. «Ένα μέρος της δουλειάς που μου προσφέρει ικανοποίηση και επιβράβευση είναι όταν συχνά κάποιοι από εμάς πηγαίνουμε σε εθελοντικές αποστολές και προσπαθούμε να βοηθήσουμε τους συνανθρώπους μας. Είναι κάτι που μας αρέσει. Στην πραγματικότητα, όταν τελειώσω από αυτό το συνέδριο της Αθήνας, θα πάω σε δύο εθελοντικές ιατρικές αποστολές σε ασθενείς που έχουν ανάγκη. Προσπαθώ να τους βοηθήσω, φυσικά, χωρίς κάποια αμοιβή. Συνεπώς, το κομμάτι που με ικανοποιεί πιο πολύ σε αυτήν τη δουλειά είναι να μπορείς να βοηθήσεις κάποιον που υποφέρει, κάποιον που δεν μπορούσε να πάρει βοήθεια πριν, να κάνεις αυτό που γνωρίζεις καλά, να τους δεις να χαμογελάνε και να συνεχίζουν φυσιολογικά τη ζωή τους». Ακολούθως, στην ερώτηση ποιες είναι κάποιες από τις πιο σημαντικές στιγμές της καριέρας του, απαντάει: «Θα έλεγα, όταν έχω μια νέα ιδέα, κάτι εντελώς νέο που δεν υπήρχε, όταν την δοκιμάζεις στο εργαστήριο και συνειδητοποιείς ότι τελικά είναι κάτι που μπορεί να βοηθήσει τον ασθενή. Αυτή είναι μια σίγουρα σημαντική στιγμή. Ένα από τα highlights της καριέρας μου είναι η πρώτη στιγμή που σκέφτηκα και αργότερα ανέπτυξα την τεχνική για τη μεταφορά τένοντα, κάτι που παρουσιάζω και σε αυτό το συνέδριο».
Κλείνοντας τη συζήτησή μας, του ζητήσαμε να δώσει ένα μήνυμα στον κόσμο που υποφέρει: «Είναι αυτό που συζητάμε συνέχεια. Υπάρχουν πολλοί εξαιρετικοί χειρουργοί στην Ελλάδα και σε όλο τον κόσμο. Η αποστολή μας είναι πάντα να βοηθάμε τον ασθενή. Πρώτα οι ασθενείς, μετά το κέρδος. Όχι πρώτα το κέρδος, μετά οι ασθενείς. Και τώρα, το 2022, έχουμε πολλές νέες καινοτομίες στην ιατρική, μεγάλες εξελίξεις που μπορούν να βοηθήσουν τον ασθενή, κάτι που δεν μπορούσε να γίνει στο παρελθόν. Είμαι απολύτως σίγουρος ότι τα επόμενα χρόνια θα είμαστε ικανοί να κάνουμε ακόμα περισσότερα για τους ανθρώπους που βρίσκονται σε ανάγκη και χρειάζονται βοήθεια».
