Η αποτροπαϊκή αξία του φτερωτού φαλλού

Η αποτροπαϊκή αξία του φτερωτού φαλλού Facebook Twitter
Μαρμάρινη ανάγλυφη πλάκα από την είσοδο σπιτιού στη Δήλο με την παιγνιώδη επιγραφή ΤΟΥΤΟ ΕΜΟΙ ΚΑΙ ΤΟΥΤΟ ΣΟΙ (αυτό για σένα κι αυτό για μένα), 1ος αι. π.Χ., Αρχαιολογικό Μουσείο Δήλου
13

Μια ιδέα της Μύριαμ Φώτου

που μας διέθεσε και τις φωτογραφίες

από ένα γούρι του Μουσείου Μπενάκη

 

 

Όλα ξεκινούν από μια πεποίθηση που έρχεται από τα βάθη της αρχαιότητας, ότι δηλαδή η γυμνότητα δεν συμβολίζει μόνο τη γονιμότητα αλλά μπορεί να λειτουργεί και ως επιθετική σεξουαλικότητα αποκτώντας έτσι ως εικόνα αποτροπαϊκό χαρακτήρα.

Έτσι υπάρχουν γυναικείες θεότητες, όπως η Αστάρτη-Ιστάρ, που βάσισαν όλη τη δράση τους στη γυμνότητά τους: επιδεικνύοντάς την προκαλούν δέος, εκφοβίζουν τον θεατή, μας διδάσκουν από πολύ νωρίς ότι το σεξ είναι δύναμη.

Αντίστοιχα επιδεικνύεται η ανδρική σεξουαλικότητα που ασφαλώς μεταδίδει κατά βάση ένα μήνυμα ερωτικό, αλλά ενέχει και έναν χαρακτήρα αποτροπαϊκό: είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα των Ερμαϊκών στηλών που λειτουργούσαν σαν συνοριακοί λίθοι και οδοδείκτες στην αρχαία Ελλάδα αποδίδοντας ολόγλυφη την κεφαλή του Ερμή και ανάγλυφα τα γεννητικά του όργανα.

Ο φαλλός λειτουργεί ευρέως και ως αυτόνομο σύμβολο, ως pars pro toto, μέρος αντί του όλου. Ως σύμβολο λοιπόν προφυλάσσει από τη βασκανία, απωθεί την κακή μαγεία, λειτουργεί ως φυλαχτό για τον κάτοχό του. Προφανώς με αυτή τη λογική το Μουσείο Μπενάκη διάλεξε ένα από τα γούρια του για το 2013, σχεδιασμένο από την Αλεξάνδρα Τσουκαλά, να έχει το σχήμα του φτερωτού φαλλού. Ο φαλλός αποδίδεται φτερωτός για να αποδοθεί συντομογραφικά η κοινή παρομοίωσή του με πτηνό.

Η αποτροπαϊκή αξία του φτερωτού φαλλού Facebook Twitter


Στην Αρχαία Ελλάδα ο φτερωτός (και μή) φαλλός συνδέεται άρρηκτα με τη Διονυσιακή λατρεία. Προφανέστερο παράδειγμα οι μεγάλοι φαλλοί αφιερώματα στη Δήλο. Οι Ρωμαίοι υιοθέτησαν ενθουσιωδώς το φτερωτό φαλλό και τον ονόμασαν fascinum, μια λέξη ετυμολογικά συγγενή με τη βασκανία. Έχει μεγάλο ενδιαφέρον ότι οι Εστιάδες Παρθένες που κρατούσαν ζωντανή την ιερή φλόγα στο ναό της Εστίας στην Αγορά της Ρώμης είχαν στο σκευοφυλάκιο μαζί με άλλα ιερά αντικείμενα και τον fascinum populi Romani, προφανώς κάποιο ομοίωμα φαλλού που συνδεόταν άρρηκτα με την ιστορία και την τύχη της πόλης. Όχι τυχαία ο φαλλός ήταν το σύμβολο μιας θεότητας που προστάτευε τον γάμο και λεγόταν Mutinus Titinus.

Από τις πάμπολλες χρήσεις των φαλλικών απεικονίσεων, κυρίως σε λυχνάρια και κοσμήματα (ήταν δημοφιλή ως περίαπτα για αγοράκια), ξεχωρίζω ως πιο πρωτότυπο το tintinnabulum (μια ωραία ηχοποίητη λέξη), ένα αντικείμενο που κρεμούσαν σε κήπους και στις εισόδους σπιτιών και καταστημάτων. Είναι ο λεγόμενος μελωδός ή ανεμόκρουστο, ένα αντικείμενο με κρεμαστά στοιχεία ή κουδουνάκια που παράγει έναν γλυκό ήχο με το απαλό φύσημα του ανέμου.

Η αποτροπαϊκή αξία του φτερωτού φαλλού Facebook Twitter
Η αποτροπαϊκή αξία του φτερωτού φαλλού Facebook Twitter
Ετρουσκική τοιχογραφία από τον Τάφο του Ποντικού, 520 π.Χ.
Η αποτροπαϊκή αξία του φτερωτού φαλλού Facebook Twitter
Ο φτερωτός φαλλός του Φιλωνίδη κατευθύνεται προς την Ανεμώνη, αγνοώντας στιγμαία την Αυλητρίδα αριστερά του και μιά τρίτη ανώνυμη κυρία δεξιά του. Πώμα ερυθρόμορφης πυξίδας, 430-420 π.Χ., Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο
Η αποτροπαϊκή αξία του φτερωτού φαλλού Facebook Twitter
Ρωμαϊκοί μικροί οστέινοι φτερωτοί φαλλοί, μάλλον κοσμήματα, ευρήματα λαθρανασκαφής, Μεγάλη Βρετανία
Η αποτροπαϊκή αξία του φτερωτού φαλλού Facebook Twitter
Ο φτερωτός φαλλός επιτίθεται στο κακό μάτι, ανάγλυφο, Leptis Magna Λιβύη
Η αποτροπαϊκή αξία του φτερωτού φαλλού Facebook Twitter
Ρωμαϊκό λυχνάρι από την Πομπηία, 1ος αι. μ.Χ.
Η αποτροπαϊκή αξία του φτερωτού φαλλού Facebook Twitter
Ρωμαϊκό λυχνάρι από την Πομπηία, 1ος αι. μ.Χ.
Η αποτροπαϊκή αξία του φτερωτού φαλλού Facebook Twitter
Ρωμαϊκό tintinabulum με κουδουνάκια, 1ος αι. μ.Χ., Βρετανικό Μουσείο
Η αποτροπαϊκή αξία του φτερωτού φαλλού Facebook Twitter
Ρωμαϊκό tintinabulum, 1ος αι. π.Χ.- 1ος αι. μ.Χ., Βρετανικό Μουσείο
Αρχαιολογία & Ιστορία
13

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Ελλάδα, Κύπρος, Τουρκία: Το άβολο παρελθόν που δεν θέλουμε να θυμόμαστε

Αρχαιολογία & Ιστορία / Ελλάδα, Κύπρος, Τουρκία: Το άβολο παρελθόν που δεν θέλουμε να θυμόμαστε

Από τη Γυάρο και τη Σπιναλόγκα μέχρι την Αμμόχωστο, τα προσφυγικά της Αθήνας και τα οθωμανικά μνημεία, η έκθεση «Δύσκολες Κληρονομιές» επιχειρεί να φωτίσει άβολες πλευρές της Ιστορίας.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Θησαυροί ενός χαμένου βασιλείου: Η αρχαία Αρμενία στο Μουσείο της Ακρόπολης

Αρχαιολογία & Ιστορία / Θησαυροί ενός χαμένου βασιλείου: Η αρχαία Αρμενία στο Μουσείο της Ακρόπολης

Μια νέα έκθεση για έναν σπουδαίο πολιτισμό, με στενούς δεσμούς με τον δικό μας, για τον οποίο όμως ελάχιστα γνωρίζουμε. Ένα ταξίδι στην προχριστιανική Αρμενία, από την Παλαιολιθική Εποχή και το περίφημο Βασίλειο της Ουραρτού μέχρι τον 4ο αιώνα μ.Χ.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Ερωτικά και άλλα μυστήρια στη Σπηλιά του Νταβέλη

Ιστορία μιας πόλης / Ερωτικά και άλλα μυστήρια στη Σπηλιά του Νταβέλη

Πού τελειώνει ο θρύλος και πού αρχίζει η αλήθεια γύρω από το σπήλαιο που συνδέθηκε με τον διαβόητο λήσταρχο; Η αρχαιολόγος και σπηλαιολόγος Αλεξάνδρα Μαρή αποκαλύπτει την πραγματική ιστορία πίσω από μία από τις πιο μυστηριώδεις τοποθεσίες της Αττικής.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Μαρί Κιουρί: Η γυναίκα που άλλαξε την επιστήμη και πλήρωσε το τίμημα

Σαν σήμερα / Μαρί Κιουρί: Η γυναίκα που άλλαξε την επιστήμη και πλήρωσε το τίμημα

Από τη φτωχή φοιτήτρια της Σορβόννης στην πρώτη γυναίκα που τιμήθηκε με Νόμπελ και στον πρώτο άνθρωπο που απέκτησε δύο βραβεία Νόμπελ. Η συναρπαστική ζωή της Μαρί Κιουρί ήταν γεμάτη ανακαλύψεις, έρωτα, απώλειες, κοινωνικές προκαταλήψεις και προσωπικές θυσίες. Στις 7 Νοεμβρίου συμπληρώνονται 159 χρόνια από τη γέννησή της.
THE LIFO TEAM
Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής: Ο σουλτάνος που κατέκτησε τον κόσμο, αλλά δεν μπόρεσε να νικήσει τους δαίμονές του

Σαν σήμερα / Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής: Ο σουλτάνος που κατέκτησε τον κόσμο, αλλά δεν μπόρεσε να νικήσει τους δαίμονές του

Ο άνθρωπος που κυβέρνησε την Οθωμανική Αυτοκρατορία επί 46 χρόνια υπήρξε κατακτητής, νομοθέτης, ποιητής και προστάτης των τεχνών. Αγάπησε τη Χιουρέμ, διέταξε την εκτέλεση δύο γιων του και άφησε πίσω του μια αυτοκρατορία στο απόγειο της ισχύος της. Με αφορμή την επέτειο της γέννησής του, η συναρπαστική και αντιφατική ιστορία ενός από τους ισχυρότερους μονάρχες του 16ου αιώνα.
THE LIFO TEAM
Πώς ήξερες ότι δεν σε έκλεβαν στην αρχαία Αθήνα;

Ιστορία μιας πόλης / Πώς ήξερες ότι δεν σε έκλεβαν στην αρχαία Αθήνα;

Ένα μικρό χάλκινο σταθμίο, με ένα δελφίνι, μάς ταξιδεύει στην αρχαία αγορά. Πώς ζύγιζαν τα προϊόντα; Και τι γινόταν αν κάποιος προσπαθούσε να εξαπατήσει; Με τον Παναγιώτη Ιωσήφ, κλασικό αρχαιολόγο και καθηγητή Αρχαίας Νομισματικής, συζητάμε για το εμπόριο, τους θεσμούς και την εμπιστοσύνη στην Αρχαία Αθήνα.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
Η άνοιξη των επαναστάσεων: Το 1848 και η Ευρώπη που δεν έγινε ποτέ

Βιβλίο / «Η Άνοιξη των επαναστάσεων»: Η Ιστορία γράφεται και από τους ηττημένους

Ο διακεκριμένος ιστορικός του Κέμπριτζ, Κρίστοφερ Κλαρκ, καταθέτει μια φιλόδοξη σύνθεση, προσεγγίζοντας τις εξεγέρσεις του 1848 στην Ευρώπη ως ένα ενιαίο, αν και βαθιά ανομοιογενές, φαινόμενο, που αναδιαμόρφωσε τη σχέση κοινωνίας, κράτους και πολιτικής εξουσίας.
ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΑΒΑΛΛΙΕΡΑΚΗΣ
«Αδερφές», αρρενωποί και «τραβεστί» στη «Χαβάη» του 1960: Η κουίρ Αθήνα μιας άλλης εποχής

Ιστορία μιας πόλης / Αδερφές και τραβεστί στη «Χαβάη» του 1960: Η κουίρ Αθήνα μιας άλλης εποχής

Ποια ήταν η τρανς και κουίρ Αθήνα των δεκαετιών του 1960 και του 1970, πολύ πριν μάθουμε τους όρους; Με τον Κώστα Γιαννακόπουλο, καθηγητή Κοινωνικής και Ιστορικής Ανθρωπολογίας του Φύλου, συζητάμε το πώς αλλάζουν μέσα στον χρόνο οι έννοιες του φύλου και της ορατότητας.
ΑΓΙΑΤΗ ΜΠΕΝΑΡΔΟΥ
«Είναι χονδρότερον εις το ένα άκρον και λεπτότερον εις το άλλο άκρον»

Μεσοπόλεμος / «Είναι χονδρότερον εις το ένα άκρον και λεπτότερον εις το άλλο άκρον»

Ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Ακρόπολις» και εξηγεί τη χρήση των κλομπ, των ειδικών πιστολιών και των δακρυγόνων ως μέσων καταστολής κατά τον Μεσοπόλεμο, αλλά και αργότερα.
ΤΑΣΟΣ ΘΕΟΦΙΛΟΥ

σχόλια

7 σχόλια
Καλησπερα !!! ενδιαφέρων αρθο ..!! εχω φαλλο έτοιμο σε αργυρο 925 , οποιος ενδιαφέρεται ας στείλει mail : [email protected]να του στειλω φωτογραφία και λεπτομέρειες, ειναι σχεδον ετοιμος και ο φτερωτος Ευχαριστω !!
Ερώτηση: το "πουλί" ως ονομασία για το ανδρικό μόριο προέρχεται από αυτή την εποχή; σε άλλους πολιτισμούς κλπ υπάρχει η αντίστοιχη ονομασία /παρομοίωση στην καθημερινή αργκό;;;
Δυστυχώς δεν το βρήκα διαθέσιμο στο e-shop του Μουσείου. Σας δίνω το λινκ για να κοιτάξετε και εσείς και ενδεχομένως να δοκιμάσετε να επικοινωνήσετε τηλεφωνικά ή με mail μήπως σας διευκολύνουν στην αγορά εξ αποστάσεως http://www.benaki.gr/index.asp?lang=gr&id=601
Συγχαρητήρια για άλλη μια φορά για την όμορφη στήλη!!Θυμάμαι πριν χρόνια που είχα πάει στην αρχαία Θήρα, είχε φαλλούς έκω από πάρα πολλά σπίτια (δεν θυμάμαι αν είχαν φτερά).
http://www.etymonline.com/index.php?search=fascinatefascinate (v.)1590s, "bewitch, enchant," from Middle French fasciner (14c.), from Latin fascinatus, pp. of fascinare "bewitch, enchant, fascinate," from fascinus "spell, witchcraft," of uncertain origin. Possibly from Greek baskanos "bewitcher, sorcerer," with form influenced by Latin fari "speak" (see fame). The Greek word might be from a Thracian equivalent of Greek phaskein "to say;" cf. also enchant, and German besprechen "to charm," from sprechen "to speak." Earliest used of witches and of serpents, who were said to be able to cast a spell by a look that rendered one unable to move or resist. Sense of "delight, attract" is first recorded 1815. Related: Fascinated; fascinating.Τα λεξικά έχουν tintinnabulum, με διπλό n.
Σας ευχαριστώ πολύ για την σημαντικότατη παρατήρηση.Δεν ξέρω σε ποιά λεξικά αναφέρεστε, πάντως εγώ βρήκα δόκιμες και τις δύο γραφές (με ένα και δύο n) και γι'αυτό συνειδητά χρησιμοποίησα στο κείμενο και τις δύο (στο κείμενο με δύο n, στις λεζάντες με n), ελπίζοντας προφανώς μάταια να πάρω καλό βαθμό στο διαγώνισμα.
Τ̲ο oed.com, το m-w.com, το Petit Robert, το etymonline.com, το de.pons.eu, η Wikipedia το έχουν παντού με διπλό n. (Εξαιρείται το ισπανικό λήμμα http://es.wikipedia.org/wiki/Tintin%C3%A1bulo, αλλά στα Ισπανικά έτσι κι αλλιώς δεν υπάρχουν διπλά σύμφωνα, αν δεν απατώμαι).Η Google βρίσκει και τις δύο γραφές, αλλά το διπλό n υπερτερεί πέντε προς ένα.Το ιταλικό λεξικό μου έχει πάλι διπλό n, το οποίο στα Ιταλικά δεν γράφεται απλώς, αλλά προφέρεται διπλό.Στο de.pons.eu βρίσκω πάντως tintinnō, αλλά και tintinō.