Ζώνες ασφαλείας αεροπλάνου. Ένα κουμπί κλήσης αεροσυνοδού. Ένα pager που ανήκε σε εργαζόμενο στον 97ο όροφο του Νότιου Πύργου. Ένας μικρός διανεμητής γλυκών από το Πεντάγωνο, μέσα στον οποίο έχει απομείνει λιωμένη σοκολάτα.
Είκοσι πέντε χρόνια μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, το National Museum of American History του Smithsonian στην Ουάσιγκτον παρουσιάζει περίπου 40 αντικείμενα από τους τρεις τόπους των επιθέσεων: τη Νέα Υόρκη, το Πεντάγωνο και το σημείο όπου συνετρίβη η πτήση United 93, κοντά στο Σάνκσβιλ της Πενσιλβάνια. Αρκετά από αυτά εκτίθενται σπάνια και ορισμένα είναι τόσο εύθραυστα ώστε, όπως λέει η διευθύντρια του μουσείου, Άνθια Χάρτιγκ, πιθανότατα δεν θα παρουσιαστούν ξανά. Η έκθεση διαρκεί έως τις 12 Σεπτεμβρίου.
Ανάμεσά τους βρίσκονται ζώνες ασφαλείας και ένα κουμπί κλήσης αεροσυνοδού από την πτήση 93, κομμάτια από τη μεταλλική άτρακτο και ένα βιβλίο καταγραφής που ανασύρθηκε από τα συντρίμμια. Από το Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου έχει διασωθεί, μεταξύ άλλων, μια τσάντα με κλειδιά και πορτοφόλι. Η συλλογή του μουσείου περιλαμβάνει σήμερα εκατοντάδες αντικείμενα που συνδέονται με τις επιθέσεις και όσα ακολούθησαν.
Ένα από τα πιο φορτισμένα αντικείμενα είναι ένα συνηθισμένο τηλέφωνο γραφείου. Βρισκόταν στο γραφείο του Τεντ Όλσον, τότε Solicitor General των ΗΠΑ και ανώτατου νομικού εκπροσώπου της ομοσπονδιακής κυβέρνησης ενώπιον του Ανώτατου Δικαστηρίου. Από αυτό το τηλέφωνο δέχθηκε δύο κλήσεις από τη σύζυγό του, Μπάρμπαρα Όλσον, επιβάτιδα της αεροπειρατευμένης πτήσης American Airlines 77, λίγο πριν το αεροσκάφος συντριβεί στο Πεντάγωνο.
Η φετινή παρουσίαση ξεχωρίζει και για τον τρόπο με τον οποίο εκτίθενται τα αντικείμενα. Δεν βρίσκονται πίσω από γυάλινες προθήκες αλλά πάνω σε ανοιχτά τραπέζια, ώστε οι επισκέπτες να μπορούν να τα δουν από πολύ κοντά. Πρόκειται για μια σπάνια ευκαιρία να βρεθεί κανείς σχεδόν πρόσωπο με πρόσωπο με τα υλικά κατάλοιπα εκείνης της ημέρας.
Για τη Χάρτιγκ, αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία τώρα που μεγαλώνει μια γενιά χωρίς προσωπική ανάμνηση των επιθέσεων. Στόχος, λέει, είναι οι επισκέπτες «να μην ξεχάσουν ποτέ», αλλά και να συνδεθούν ξανά με όσα συνέβησαν.«Έχει πραγματικά περάσει πλέον στην Ιστορία, αντί να αποτελεί μέρος του τοπίου της μνήμης μας», λέει.
Το Smithsonian άρχισε να συγκεντρώνει αντικείμενα ήδη από τους πρώτους μήνες μετά τις επιθέσεις. Τον Δεκέμβριο του 2001 το Κογκρέσο όρισε επίσημα το Smithsonian Institution και το National Museum of American History ως εθνικό αποθετήριο για τα τεκμήρια της 11ης Σεπτεμβρίου από τη Νέα Υόρκη, το Πεντάγωνο και το σημείο συντριβής της πτήσης 93.
Η φετινή παρουσίαση γίνεται σε μια περίοδο έντονης πολιτικής πίεσης προς το μουσείο για τον τρόπο με τον οποίο αφηγείται την αμερικανική ιστορία. Ο Λευκός Οίκος και Ρεπουμπλικανοί στο Κογκρέσο έχουν κατηγορήσει τη διοίκησή του ότι παρουσιάζει υπερβολικά αρνητικά το παρελθόν της χώρας και έχουν ζητήσει μια περισσότερο «ενοποιητική» αφήγηση της αμερικανικής ιστορίας. Ιστορικοί, από την άλλη, έχουν προειδοποιήσει για τον κίνδυνο πολιτικής παρέμβασης και ιστορικού αναθεωρητισμού.
Η Χάρτιγκ επιμένει ότι αυτή η πίεση δεν επηρέασε την παρουσίαση για την 11η Σεπτεμβρίου. «Αυτό το μουσείο υπάρχει ως αποθετήριο, ως τόπος μνήμης», λέει.
Εκεί βρίσκεται και η δύναμη αυτών των αντικειμένων. Η 11η Σεπτεμβρίου έχει ήδη εγγραφεί στη συλλογική μνήμη μέσα από τις εικόνες των αεροπλάνων, των Δίδυμων Πύργων και της κατάρρευσής τους.
Στο Smithsonian, όμως, επιστρέφει στην ανθρώπινη κλίμακα: ένα pager, μια ζώνη καθίσματος, ένα πορτοφόλι, ένα τηλέφωνο, λίγη λιωμένη σοκολάτα. Καθημερινά πράγματα που, μέσα σε λίγες ώρες, βρέθηκαν μέσα στην Ιστορία.
Με στοιχεία από Associated Press, Smithsonian National Museum of American History
