Το Smithsonian, ο πιο αναγνωρίσιμος μουσειακός θεσμός των ΗΠΑ, μπήκε κανονικά στον αμερικανικό πολιτισμικό πόλεμο. Και η σύγκρουση δεν αφορά έναν πίνακα, μια προθήκη ή μια επιμέρους έκθεση. Αφορά το ποιος έχει δικαίωμα να αφηγείται την αμερικανική ιστορία.
Η Άνθια Χάρτιγκ, διευθύντρια του National Museum of American History, κατέθεσε σε υποεπιτροπή της Βουλής των Αντιπροσώπων, απαντώντας στις πρόσφατες επιθέσεις του Λευκού Οίκου κατά του μουσείου. Έκθεση του Συμβουλίου Εσωτερικής Πολιτικής είχε κατηγορήσει το μουσείο για «συγκαλυμμένο αντιαμερικανισμό» και «ακραίο πολιτικό ακτιβισμό», εντάσσοντάς το στο ευρύτερο μέτωπο της κυβέρνησης Τραμπ εναντίον πολιτιστικών θεσμών που κατηγορούνται ότι προωθούν πολιτικές διαφορετικότητας, ισότητας και συμπερίληψης.
Η Χάρτιγκ υπερασπίστηκε την αποστολή του μουσείου λέγοντας ότι η πατριωτική συγκίνηση δεν χρειάζεται να επιβάλλεται. Περιέγραψε επισκέπτες που στέκονται μπροστά στη σημαία Star-Spangled Banner, η οποία ενέπνευσε τον αμερικανικό εθνικό ύμνο, και συγκινούνται χωρίς κανείς να τους το έχει υποδείξει. Εκεί, είπε, βρίσκεται η δύναμη του μουσείου: στον πατριωτισμό που δεν υπαγορεύεται, αλλά γεννιέται μέσα από τη συνάντηση με τα αντικείμενα, τις ιστορίες και τις μνήμες.
Το επίδικο είναι η αφήγηση. Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι το μουσείο δεν παρουσιάζει την αμερικανική ιστορία με τρόπο ενωτικό, εμπνευσμένο και αντάξιο της δημοκρατίας των ΗΠΑ. Ρεπουμπλικάνοι βουλευτές επανέλαβαν στην ακρόαση ότι, στη σημερινή του μορφή, το μουσείο δίνει υπερβολικό βάρος στις συγκρούσεις, στις σχέσεις εξουσίας και στις αφηγήσεις καταπίεσης.
Η Χάρτιγκ απάντησε ότι η αναπλαισίωση της ιστορίας δεν σημαίνει διαγραφή της. Όταν οι ιστορικοί ξαναδιαβάζουν μια παραδοσιακή αφήγηση, είπε, δεν αφαιρούν το παλιό υλικό· προσθέτουν τεκμήρια, φωνές και αντικείμενα που προηγούμενες αφηγήσεις είχαν αφήσει έξω. Με άλλα λόγια, το ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρχει η ιστορία των ιδρυτών, των πολέμων και των συμβόλων, αλλά αν δίπλα της θα χωρούν και οι ιστορίες όσων έμειναν για χρόνια στην άκρη.
Η αντιπαράθεση έχει ιδιαίτερο βάρος επειδή έρχεται λίγο πριν από τον εορτασμό των 250 χρόνων από τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας των ΗΠΑ. Το National Museum of American History έχει ανοίξει την έκθεση In Pursuit of Life, Liberty & Happiness, με 250 αντικείμενα απλωμένα σε όλο το μουσείο, από το γραφείο του Τόμας Τζέφερσον μέχρι αντικείμενα της επαναστατικής περιόδου και την ιστορική αμερικανική σημαία. Για τους επικριτές του, όμως, ακόμη και αυτά δεν αρκούν, αν η αφήγηση δεν υπακούει σε μια πιο ευθύγραμμη, πανηγυρική εκδοχή του αμερικανικού έθνους.
Η επίθεση στο Smithsonian δεν είναι μεμονωμένο επεισόδιο. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει επιχειρήσει να αναδιαμορφώσει πολιτιστικούς και ιστορικούς θεσμούς, στο όνομα της απομάκρυνσης της «αντιαμερικανικής ιδεολογίας». Οργανώσεις δικαιωμάτων και ιστορικοί προειδοποιούν ότι αυτή η προσπάθεια μπορεί να γυρίσει πίσω δεκαετίες δημόσιας ιστορίας, ιδίως σε θέματα δουλείας, φυλής, φύλου και κοινωνικών κινημάτων.
Στην ακρόαση επανήλθε και το ζήτημα της έκθεσης Girlhood (It’s Complicated), η οποία είχε παρουσιαστεί από το 2020 έως το 2023 και περιλάμβανε, μεταξύ άλλων, ημερολόγιο 13χρονης που αναφερόταν σε ζητήματα ταυτότητας φύλου. Η Χάρτιγκ είπε ότι η έκθεση είχε σαφή σήμανση πως δεν απευθυνόταν σε παιδιά. Για τους αντιπάλους της, όμως, τέτοια παραδείγματα λειτουργούν ως απόδειξη «woke» μουσειακής πολιτικής. Για τους υπερασπιστές του μουσείου, είναι ακριβώς το σημείο όπου η ιστορία συναντά ζωές που παλαιότερα δεν έβρισκαν θέση στις αίθουσες.
Το Smithsonian είναι ένας θεσμός 180 ετών, με 21 μουσεία και γκαλερί και τον Εθνικό Ζωολογικό Κήπο. Γι’ αυτό και η σημερινή σύγκρουση έχει βάρος πολύ μεγαλύτερο από μια ακρόαση σε επιτροπή. Αν ο Λευκός Οίκος επιμένει ότι η ιστορία πρέπει να εμπνέει εθνική υπερηφάνεια, το μουσείο απαντά ότι η υπερηφάνεια χωρίς πλήρη μνήμη γίνεται εντολή, όχι γνώση.
Η υπόθεση του National Museum of American History συμπυκνώνει κάτι που ξεπερνά την Αμερική.
Κάθε χώρα που μετατρέπει τα μουσεία της σε σκηνές εθνικής αυτοεπιβεβαίωσης έρχεται κάποτε αντιμέτωπη με το ίδιο ερώτημα: η δημόσια ιστορία υπάρχει για να παρηγορεί τους ισχυρούς μύθους ή για να τους ανοίγει, να τους δυσκολεύει και να τους κάνει πιο αληθινούς;
Με στοιχεία από Reuters
