Οι Ηνωμένες Πολιτείες ζήτησαν από τους συμμάχους τους στο ΝΑΤΟ να αποχωρήσουν από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ICC), κλιμακώνοντας την εκστρατεία της κυβέρνησης Τραμπ κατά του θεσμού.
Το αίτημα τέθηκε σε κλειστή συνεδρίαση των 32 πρεσβευτών του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες, στα μέσα Ιουλίου. Ο Αμερικανός πρέσβης στη Συμμαχία, Μάθιου Γουίτακερ, κάλεσε τις χώρες-μέλη να αποχωρήσουν από το Καταστατικό της Ρώμης, τη συνθήκη πάνω στην οποία βασίζεται η λειτουργία του ICC.
Σε έγγραφο που διανεμήθηκε στις αντιπροσωπείες, η αμερικανική πλευρά ανέφερε ότι σκοπεύει να «αποδομήσει συστηματικά» τις δυνατότητες του δικαστηρίου. Ζήτησε επίσης από τους συμμάχους να εξετάσουν κατά πόσο το ICC αποτελεί απειλή και για τους ίδιους, να καταδικάσουν δημόσια αυτό που η Ουάσιγκτον θεωρεί υπέρβαση των αρμοδιοτήτων του και να διακόψουν κάθε υλική υποστήριξη προς αυτό.
Σύμφωνα με τρεις διπλωμάτες του ΝΑΤΟ που ήταν παρόντες στη συνεδρίαση, ο Γουίτακερ έκλεισε την παρέμβασή του λέγοντας ότι οι ΗΠΑ «θα παρακολουθούν στενά ποιοι στέκονται στο πλευρό της Αμερικής».
Η απαίτηση αφορά σχεδόν ολόκληρη τη Συμμαχία. Από τα 32 κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ, μόνο οι ΗΠΑ και η Τουρκία δεν συμμετέχουν στο Καταστατικό της Ρώμης.
Γιατί οι ΗΠΑ βρίσκονται σε σύγκρουση με το ICC
Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο ιδρύθηκε το 2002 με αρμοδιότητα να διώκει πρόσωπα για τα σοβαρότερα διεθνή εγκλήματα, μεταξύ των οποίων η γενοκτονία, τα εγκλήματα πολέμου και τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.
Οι ΗΠΑ δεν έχουν αναγνωρίσει τη δικαιοδοσία του και αντιδρούν ιδιαίτερα στο ενδεχόμενο να ερευνηθούν Αμερικανοί στρατιωτικοί ή αξιωματούχοι.
Το 2020, το ICC άνοιξε έρευνα για καταγγελίες περί εγκλημάτων πολέμου από Αμερικανούς στρατιώτες στο Αφγανιστάν, αν και έναν χρόνο αργότερα η συγκεκριμένη πτυχή της έρευνας υποβαθμίστηκε στις προτεραιότητές του. Πιο πρόσφατα, έχουν διατυπωθεί αιτήματα να εξεταστούν και αμερικανικές επιθέσεις κατά σκαφών στην Καραϊβική στο πλαίσιο επιχειρήσεων κατά του εμπορίου ναρκωτικών.
Την επίθεση της κυβέρνησης Τραμπ κατά του δικαστηρίου έχει αναλάβει σε μεγάλο βαθμό ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος κατηγορεί το ICC ότι παραβιάζει την αμερικανική κυριαρχία.
Τον Ιούλιο υποστήριξε ότι το δικαστήριο και οι υποστηρικτές του στρέφονται κατά των ΗΠΑ χρησιμοποιώντας «καταστατικά, συμφωνίες και τη δύναμη του λεγόμενου διεθνούς δικαίου», προειδοποιώντας ότι η Ουάσιγκτον δεν θα δεχθεί προσπάθειες δίωξης Αμερικανών.
Οι ΗΠΑ έχουν ήδη επιβάλει κυρώσεις σε ανώτατα στελέχη του ICC, μεταξύ των οποίων η πρόεδρός του, Τομόκο Ακάνε.
Το δικαστήριο, από την πλευρά του, δηλώνει ότι θα συνεχίσει να ασκεί τα καθήκοντά του ανεξάρτητα και σύμφωνα με το Καταστατικό της Ρώμης, παρά τις προσπάθειες παρεμπόδισης του έργου του.
Αντιδράσεις από Γαλλία και Ολλανδία
Η παρέμβαση Γουίτακερ προκάλεσε έντονη δυσφορία στη συνεδρίαση των πρεσβευτών. Ένας από τους διπλωμάτες που ήταν παρόντες τη χαρακτήρισε «αρκετά σοκαριστική», ενώ δεύτερος έκανε λόγο για «απογοητευτική» εξέλιξη.
Η Γαλλία και η Ολλανδία τάχθηκαν κατά της αμερικανικής απαίτησης και υπερασπίστηκαν τη λειτουργία του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου. Το Παρίσι επανέλαβε την «ακλόνητη στήριξή» του προς το ICC, ενώ η ολλανδική κυβέρνηση έχει ξεκαθαρίσει ότι υποστηρίζει πλήρως το δικαστήριο.
Η Ουάσιγκτον έχει θέσει το θέμα και σε διμερείς επαφές με ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ έχει μάλιστα προειδοποιήσει για «αυξημένο έλεγχο» απέναντι σε χώρες που εξακολουθούν να αναγνωρίζουν τη δικαιοδοσία του ICC ενώ ταυτόχρονα λαμβάνουν αμερικανική βοήθεια.
Οι σχέσεις στο ΝΑΤΟ σε νέα δοκιμασία
Η διαφωνία για το ICC βρίσκει τη Συμμαχία σε μια περίοδο ήδη τεταμένων διατλαντικών σχέσεων.
Τους προηγούμενους μήνες, αρκετές ευρωπαϊκές χώρες αρνήθηκαν να συμμετάσχουν στον πόλεμο των ΗΠΑ με το Ιράν, προκαλώντας την έντονη αντίδραση του Ντόναλντ Τραμπ. Νωρίτερα μέσα στη χρονιά, οι απειλές του Αμερικανού προέδρου για προσάρτηση της Γροιλανδίας είχαν προκαλέσει μία ακόμη σοβαρή κρίση, καθώς το νησί αποτελεί αυτοδιοικούμενο έδαφος της Δανίας, χώρας-μέλους του ΝΑΤΟ.
Οι εντάσεις είχαν υποχωρήσει προσωρινά μετά τη σύνοδο κορυφής της Συμμαχίας στην Άγκυρα τον Ιούλιο, όμως η αμερικανική απαίτηση για το ICC έφερε γρήγορα μια νέα εστία αντιπαράθεσης.
Το κλίμα επηρεάζεται και από τη γενικότερη προσπάθεια της κυβέρνησης Τραμπ να αλλάξει τον τρόπο λειτουργίας της Συμμαχίας. Στο πλαίσιο της στρατηγικής που έχει αποκληθεί «NATO 3.0», η Ουάσιγκτον ζητά από την Ευρώπη και τον Καναδά να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος των αμυντικών δαπανών και δυνατοτήτων τους, περιορίζοντας σταδιακά το βάρος που επωμίζονται οι ΗΠΑ.
Πρόσφατο ερωτηματολόγιο προς τις χώρες του ΝΑΤΟ, με ερωτήσεις για τις θέσεις τους απέναντι σε επιλογές της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, είχε ήδη προκαλέσει επιφυλάξεις σε ορισμένους Ευρωπαίους διπλωμάτες, οι οποίοι το εξέλαβαν ως προσπάθεια καταγραφής του βαθμού ευθυγράμμισής τους με την Ουάσιγκτον.
Οι διπλωμάτες που μίλησαν για την υπόθεση του ICC δεν θεωρούν ότι οι ΗΠΑ συνέδεσαν ευθέως την αποχώρηση από το δικαστήριο με την αμερικανική στρατιωτική προστασία. Το θέμα τέθηκε άλλωστε ως δευτερεύον σημείο μιας τακτικής συνεδρίασης και όχι ως επίσημος όρος στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ.
Με πληροφορίες από Politico
