Σε ένα μουσείο όπως το Metropolitan Museum of Art της Νέας Υόρκης, η φωνή που ακούγεται συνήθως είναι η φωνή του θεσμού. Οι επιγραφές, οι αίθουσες, οι κατάλογοι, το ίδιο το λεξιλόγιο της ιστορίας της τέχνης μοιάζουν να μιλούν με έναν τόνο σταθερό, σχεδόν απρόσωπο: αυτό είναι το έργο, αυτή είναι η εποχή του, αυτή είναι η θέση του μέσα στον χρόνο.
Η νέα έκδοση του Met, Points of View: 100 Connections to Art, επιχειρεί κάτι πιο ανοιχτό. Ζητά από τους ανθρώπους του ίδιου του μουσείου να ξανακοιτάξουν 100 έργα της μόνιμης συλλογής και να μιλήσουν για αυτά όχι μόνο ως ειδικοί, αλλά ως οδηγοί μέσα σε σχέσεις, ιστορίες, μνήμες, πολιτικές και προσωπικές συνδέσεις.
Το βιβλίο, σε επιμέλεια του διευθυντή και διευθύνοντος συμβούλου του Met, Μαξ Χόλαϊν, συγκεντρώνει σύντομα κείμενα από 29 ανθρώπους του μουσείου: επιμελητές, ερευνητές, βιβλιοθηκονόμους, εκπαιδευτικούς, παραγωγούς, συντηρητές, σχεδιαστές και συντάκτες εκδόσεων. Η έκδοση φέρνει μαζί φωνές από διαφορετικά επαγγελματικά τμήματα του Met για να σκεφτούν πώς η τέχνη μάς συνδέει με τον κόσμο και μεταξύ μας.
Τα 100 έργα οργανώνονται σε πέντε θεματικές: «Σχέσεις», «Εαυτός», «Πολιτική», «Πνευματικότητα» και «Περιβάλλον». Μέσα από αυτές, η συλλογή του Met δεν εμφανίζεται ως απλή χρονολογική διαδρομή ή ως σειρά αριστουργημάτων, αλλά ως πεδίο συναντήσεων: ανάμεσα σε ανθρώπους, πολιτισμούς, κυβερνήσεις, θεότητες, τοπία και προσωπικές εμπειρίες.
Το εύρος είναι χαρακτηριστικό του ίδιου του μουσείου. Στο βιβλίο συνυπάρχουν έργα από διαφορετικές εποχές, περιοχές και μέσα: από τον ναό του Ντεντούρ και αρχαία ελληνικά ταφικά αγγεία μέχρι αναγεννησιακή προσωπογραφία, μοντέρνα γλυπτική, την Αριάδνη του Τζόρτζιο ντε Κίρικο, τη La Vie en Rose της Τζόαν Μίτσελ, το Portrait of a German Officer του Μάρσντεν Χάρτλεϊ και έργα της Γουέντι Ρεντ Σταρ, καλλιτέχνιδας του λαού Apsáalooke.
Το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται μόνο στα έργα που επιλέγονται, αλλά στον τρόπο που κοιτάζονται. Ένας επιμελητής ευρωπαϊκής ζωγραφικής μπορεί να γράψει για ένα αρχαίο μεσοποταμιακό γλυπτό.
Μια ερευνήτρια ισλαμικής τέχνης μπορεί να σταθεί μπροστά σε μια γερμανοαυστριακή προτομή. Ένας αρχισυντάκτης μπορεί να αναγνωρίσει δικές του εμπειρίες σε δημόσιες υπηρεσίες κοιτάζοντας το Government Bureau του Τζορτζ Τούκερ.
Αυτή η μικρή μετατόπιση έχει σημασία. Το μουσείο δεν παραιτείται από τη γνώση του. Επιτρέπει, όμως, στη γνώση να κυκλοφορήσει αλλιώς: μέσα από απρόσμενους συνειρμούς, συγκρίσεις, προσωπικές αναμνήσεις και διασταυρώσεις ανάμεσα σε επιστήμες και ειδικότητες.
Το έργο τέχνης δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως αντικείμενο που πρέπει να εξηγηθεί, αλλά ως κάτι που μπορεί ακόμη να ενεργοποιεί σκέψη.
Σε ένα από τα παραδείγματα του βιβλίου, η Λόρα Κόρεϊ, αναπληρώτρια ερευνήτρια-επιμελήτρια και υπεύθυνη έργου στο γραφείο του διευθυντή, γράφει για τη La Vie en Rose της Τζόαν Μίτσελ σε σχέση με το τραγούδι Silver Springs των Fleetwood Mac. Η ίδια λέει ότι δεν περίμενε ποτέ πως θα είχε την ευκαιρία να γράψει για τους Fleetwood Mac σε έκδοση του Met.
Αλλού, η ίδια επιστρέφει στο Portrait of a German Officer του Μάρσντεν Χάρτλεϊ όχι μόνο ως αφηρημένο έργο ή ως πολιτικά φορτισμένη εικόνα του 1914, αλλά ως κωδικοποιημένο μήνυμα queer αγάπης. Σε άλλο κείμενο, η Άντρεα Μάιερς Άκι, επιμελήτρια βυζαντινής τέχνης στο Met, συνδέει την τεφροδόχο ENOCH του Ταβάρες Στράχαν, έργο αφιερωμένο στον Ρόμπερτ Χένρι Λόρενς Τζούνιορ, τον πρώτο Αφροαμερικανό αστροναύτη που επιλέχθηκε σε διαστημικό πρόγραμμα των ΗΠΑ, με την αρχαία αιγυπτιακή γλυπτική και με ζητήματα απουσίας, μνήμης και επαναδιεκδίκησης.
Αυτές οι συνδέσεις δίνουν στο βιβλίο το ενδιαφέρον του. Δεν προσπαθεί να αντικαταστήσει την ιστορία της τέχνης με προσωπική εντύπωση. Προσπαθεί να δείξει ότι ένα μεγάλο μουσείο μπορεί να μιλήσει για τη συλλογή του χωρίς να κρύψει τους ανθρώπους που εργάζονται πίσω από αυτήν.
Και αυτό, για έναν θεσμό όπως το Met, έχει σημασία. Οι μεγάλες συλλογές συχνά εμφανίζονται σαν να υπάρχουν έξω από τον χρόνο, σαν να τις κρατά μόνο η αυθεντία του μουσείου. Το Points of View θυμίζει ότι τα έργα δεν ζουν μόνο στις προθήκες και στους καταλόγους. Ζουν και στις συζητήσεις των ανθρώπων που τα μελετούν, τα συντηρούν, τα τοποθετούν, τα φωτίζουν, τα εξηγούν, τα ξαναβλέπουν.
Ίσως γι’ αυτό η έκδοση έχει μεγαλύτερο βάρος από ένα ακόμη όμορφο βιβλίο μουσείου. Είναι μια άσκηση μουσειακής αυτογνωσίας. Το Met δεν δείχνει απλώς 100 έργα.
Δείχνει 100 τρόπους να πλησιάσεις ένα έργο χωρίς να χρειάζεται να πιστέψεις ότι υπάρχει μόνο ένας σωστός τρόπος να το δεις.
Με στοιχεία από Hyperallergic, Metropolitan Museum of Art
