Υπάρχει μια φωτογραφία που μοιάζει με σημείωση στο περιθώριο της ιστορίας της τέχνης: ο ψυχίατρος Λουίς Μοράλες κρατά έναν πίνακα της Λεονόρα Κάρινγκτον. Το έργο τού το είχε χαρίσει η ίδια, όταν έφυγε από το σανατόριο όπου νοσηλεύτηκε το 1940, σε μία από τις πιο σκοτεινές περιόδους της ζωής της.
Για δεκαετίες, ο πίνακας έμεινε στην οικογένεια του γιατρού. Από την 1η Ιουλίου, όμως, το Villa Pilar θα παρουσιαστεί για πρώτη φορά δημόσια στο Freud Museum του Λονδίνου, στο πλαίσιο της έκθεσης Leonora Carrington: The Symptomatic Surreal, η οποία παρατείνεται έως τις 10 Αυγούστου.
Η ανακάλυψη δεν έχει μόνο αξία επειδή φέρνει στο φως ένα άγνωστο έργο μιας μεγάλης σουρεαλίστριας. Αγγίζει ένα από τα πιο φορτισμένα κεφάλαια της βιογραφίας της: τη φυγή από τη ναζιστική Ευρώπη, την ψυχική κατάρρευση, τον εγκλεισμό, και τη στιγμή όπου η Κάρινγκτον άρχισε να μετατρέπει την εμπειρία του σανατορίου σε εικόνες γεμάτες ζώα, σώματα, υβρίδια και σύμβολα.
Το Villa Pilar δημιουργήθηκε το 1940, όταν η Κάρινγκτον νοσηλευόταν στο σανατόριο του γιατρού Λουίς Μοράλες, έξω από το Σανταντέρ της βόρειας Ισπανίας. Η παραμονή της εκεί διήρκεσε από τις 24 Αυγούστου 1940 έως την 1η Ιανουαρίου 1941.
Είχε προηγηθεί η σύλληψη του συντρόφου της, Μαξ Ερνστ, ο οποίος είχε χαρακτηριστεί "εχθρικός αλλοδαπός" από τους Ναζί και κρατήθηκε στο στρατόπεδο Camp des Milles, κοντά στην Αιξ-αν-Προβάνς, στα τέλη του 1939. Η Κάρινγκτον εγκατέλειψε τη Γαλλία, έφτασε στην Ισπανία και στη Μαδρίτη υπέστη σοβαρή ψυχική κατάρρευση. Στη συνέχεια οδηγήθηκε στο σανατόριο του Σανταντέρ.
Εκεί, στο πλαίσιο της θεραπείας της, το προσωπικό την ενθάρρυνε να σχεδιάζει, ώστε να οργανώσει τη σκέψη της και να την εξηγήσει στους γιατρούς. Η ίδια, όμως, δεν σχεδίαζε μόνο ως ασθενής. Δούλευε και μόνη της στα τετράδια σκίτσων της, φτιάχνοντας έναν ολόκληρο υπόγειο κόσμο από υβριδικές μορφές ανθρώπων και ζώων.
Σε εκείνη την περίοδο δημιούργησε και δύο ελαιογραφίες: το Down Below και το Villa Pilar. Το πρώτο έγινε αργότερα τίτλος του αυτοβιογραφικού της κειμένου, όπου περιέγραψε την εμπειρία του εγκλεισμού της. Το δεύτερο έμεινε κρυμμένο για δεκαετίες.
Το Villa Pilar είναι λάδι σε καμβά. Σε πρασινωπό φόντο, με ηφαιστειακό τοπίο, εμφανίζονται τέσσερα πλάσματα από το σύμπαν της Κάρινγκτον: το ελεύθερο άλογο, σταθερό alter ego της καλλιτέχνιδας, η επαναστατική ύαινα, το παγώνι ως σύμβολο αθανασίας και ανάστασης, και ένας λευκός σκύλος-φύλακας.
Το έργο δεν είχε εκτεθεί ούτε δημοσιευτεί ποτέ μέχρι σήμερα. Η Κάρινγκτον το χάρισε στον Μοράλες όταν έφυγε από το σανατόριο και παρέμεινε στην κατοχή της οικογένειάς του. Η επιμελητική ομάδα του Faro Santander, όπου η έκθεση θα ταξιδέψει αργότερα μέσα στη χρονιά, ήταν εκείνη που το εντόπισε.
Η ξαδέλφη και βιογράφος της Κάρινγκτον, Τζοάνα Μούρχεντ, έχει γράψει για το έργο στο βιβλίο Surreal Spaces: The Life and Art of Leonora Carrington. Ο τίτλος Villa Pilar, όπως σημειώνει, δεν ήταν απλώς ποιητικός ή συμβολικός. Αναφερόταν σε έναν από τους χώρους του σανατορίου. Το ίδιο ίσχυε και για το Down Below, που ήταν το όνομα άλλης περιοχής του ιδρύματος, αν και για χρόνια διαβάστηκε κυρίως ως μεταφορά για την ψυχική κάθοδο της καλλιτέχνιδας.
Η Μούρχεντ έχει επίσης αναφερθεί στη σκληρότητα της θεραπείας που υπέστη η Κάρινγκτον, ανάμεσα σε άλλα και με ενέσεις Cardiazol, ουσίας που προκαλούσε σπασμούς. Αργότερα στη ζωή του, ο Μοράλες φέρεται να αναγνώρισε ότι είχε κάνει λάθη με ασθενείς του, ανάμεσά τους και με την Κάρινγκτον.
Το Villa Pilar μοιάζει να συνομιλεί άμεσα με το Down Below. Και τα δύο έργα ανήκουν σε εκείνη τη σύντομη αλλά καθοριστική περίοδο όπου η Κάρινγκτον δεν περιέγραφε απλώς ένα τραύμα. Του έδινε μορφή. Το ψυχιατρικό ίδρυμα γινόταν υπόγειος κόσμος, οι άνθρωποι γίνονταν πλάσματα, και η βία της εμπειρίας περνούσε σε μια γλώσσα μυθολογική, ζωική, αινιγματική.
Η έκθεση στο Freud Museum είναι η πρώτη θεσμική παρουσίαση αφιερωμένη στα σχέδια που δημιούργησε η Κάρινγκτον στα τετράδιά της από το Σανταντέρ. Το μουσείο τα τοποθετεί σε διάλογο με αντικείμενα από τη συλλογή του Σίγκμουντ Φρόιντ, ιδίως με αρχαιότητες που σχετίζονται με άλογα, θεότητες του Κάτω Κόσμου και μυθολογίες της ψυχής.
Μετά το Λονδίνο, η έκθεση θα μεταφερθεί στο Faro Santander, το νέο κέντρο τέχνης της πόλης, όπου θα παρουσιαστεί από τις 8 Σεπτεμβρίου 2026 έως τις 10 Ιανουαρίου 2027. Εκεί, το Villa Pilar θα εκτεθεί μαζί με το Down Below, το οποίο η Κάρινγκτον είχε χαρίσει το 1941 στη Μαδρίτη στον Μεξικανό διπλωμάτη Ρενάτο Λεδούκ, τον άνθρωπο που τη βοήθησε αργότερα να φύγει για τη Νέα Υόρκη.
Θα είναι η πρώτη φορά που τα δύο έργα θα παρουσιαστούν μαζί στην ίδια πόλη όπου δημιουργήθηκαν. Το Villa Pilar θα δημοσιευτεί επίσης για πρώτη φορά στον κατάλογο της έκθεσης.
Η Λεονόρα Κάρινγκτον, γεννημένη το 1917 στη Βρετανία και πολιτογραφημένη Μεξικανή, υπήρξε μία από τις πιο ιδιαίτερες μορφές του σουρεαλισμού. Πέθανε το 2011, σε ηλικία 94 ετών, αφήνοντας πίσω της ένα έργο όπου η ψυχή, το σώμα, η μυθολογία, η αλχημεία και η γυναικεία εμπειρία δεν εξηγούνται εύκολα.
Επιστρέφουν σαν πλάσματα από έναν τόπο που δεν έπαψε ποτέ να υπάρχει.
με στοιχεία από Artnewspaper
