ΕΝΑ ΠΑΓΩΜΕΝΟ ΒΡΑΔΥ του περασμένου Δεκέμβρη, στον πολυχώρο ΠΛΥΦΑ στον Βοτανικό και στην παράσταση του έργου της Δανάης Λιοδάκη «Match» από τη θεατρική ομάδα b.p.m. theater group, είδα να προσυπογράφεται από μια ομάδα νέων παιδιών το τέλος του έρωτα όπως τον ξέραμε αλλά και η αντίσταση σε αυτό. Ήταν μία ακόμα παράσταση της ομάδας b.p.m. που προσεγγίζει κυρίως σύγχρονους κοινωνικούς προβληματισμούς και αυτήν τη φορά το θέμα τους ήταν ο έρωτας στην εποχή των dating apps.
Το «Match» είναι η ιστορία της Ελ, μιας νέας γυναίκας που, απογοητευμένη από τις συμβατικές εφαρμογές γνωριμιών, καθώς το τέλειο match ποτέ δεν έρχεται, αποφασίζει να δημιουργήσει μαζί με δύο φίλους της μια νέα εφαρμογή από την οποία δεν θα λείπει ο ρομαντισμός. Η εφαρμογή που δημιουργούν βασίζεται στο ουσιαστικό ταίριασμα μεταξύ των χρηστών και προσφέρει μια ολοκληρωμένη ρομαντική εμπειρία, μέχρι και σκηνοθετημένες εκ του σύνεγγυς ρομαντικές πρώτες γνωριμίες.
Η ιδέα τους θα έχει τεράστια επιτυχία αλλά κάποια στιγμή θα ξεφύγει από τον έλεγχό τους, με απρόβλεπτες συνέπειες. Το κείμενο της Λιοδάκη ήταν πολύ φρέσκο, μιλώντας κυρίως τη γλώσσα των millennials, και απευθυνόταν με χιούμορ σε όσους έμαθαν να φλερτάρουν από το ίντερνετ και αντιμετωπίζουν τα dating apps ως μια φυσική και αναπόφευκτη εξέλιξη. Η ηλικιακή κατανομή των θεατών το επιβεβαίωνε, καθώς ο μέσος όρος ηλικίας δεν ξεπερνούσε τα 35. Το βασικό ερώτημα της παράστασης δεν ήταν άλλο από το: «Ήρθε το τέλος του έρωτα; Έχει εκλείψει ή βαδίζουμε με μαθηματική ακρίβεια στο να εκλείψει;».
O ρομαντισμός υπάρχει και στην τυχαιότητα του χαοτικού ίντερνετ και σε μια σειρά συμπτώσεων που φέρνουν μπροστά σου το επόμενο ταίρι σου, για το οποίο για ένα δευτερόλεπτο θα διστάσεις ανάμεσα στο swipe left και στο swipe right.
Οι τρεις νέοι ηθοποιοί (Μαρία Κωνσταντά, Ευσταθία Λαγιόκαπα και Αντώνης Χρήστου) ζωντανεύουν επί σκηνής όλη την παράνοια, τις ελπίδες, τις προσδοκίες, την απελπισία και πάνω από όλα τη μοναξιά της εποχής. «Αντιστάσου μαζί μας στο τέλος του έρωτα!», το μότο του Matchmaker, δηλαδή της φανταστικής εφαρμογής γνωριμιών που ανέπτυξαν, αλλά εν τέλει και της ίδιας της παράστασης.
Η κωμωδία «Match», ένα έργο που αντικατοπτρίζει ακριβώς την εποχή που γράφτηκε, καταφέρνει να διακρίνει αυτό που ονομάζεται πλέον dating app burnout ή dating fatigue, δηλαδή την κόπωση που έχουν επιφέρει στους χρήστες οι εφαρμογές γνωριμιών αλλά και το μέλλον των dating apps που είναι ήδη εδώ και δεν είναι άλλο από την Τεχνητή Νοημοσύνη. Όταν η πρωτοποριακή εφαρμογή αρχίσει να αναπτύσσεται υπερβολικά, οι ιδρυτές της θα προσπαθήσουν να βρουν χρηματοδότες για να δημιουργήσουν νέα εργαλεία που θα χρησιμοποιούν AI.
Η εξάντληση από το ατελείωτο swiping αποδείχτηκε μη αναστρέψιμη, όπως αποδείχτηκαν φρούδες και οι υποσχέσεις των dating apps. Οι τόσο πολλές δυνατότητες γνωριμιών ήταν τελικά μια φούσκα, με όλα τα στραβά των apps να απογοητεύουν τους χρήστες και να οδηγούν πολλούς σε άτακτη φυγή: η ψευδαίσθηση της υπερπληθώρας επιλογών που επ’ ουδενί δεν αντιστοιχεί στην πραγματικότητα, οι υπερβολικές προσδοκίες, η κατασκευή μιας ψεύτικης, εξιδανικευμένης εικόνας του εαυτού που στον πραγματικό κόσμο καταρρέει, ο ανταγωνισμός και οι αρχές του marketing που τα διαπνέουν, συμπεριφορές όπως το catfishing, το ghosting και το αδερφάκι του το zombieing, το slutshaming και ο μισογυνισμός, η ευκολία με την οποία απορρίπτουμε κάποιον με την πιο ασήμαντη αφορμή και, το πιο βασικό, το αίσθημα ματαίωσης που ακολουθεί μετά από μία ακόμα αποτυχημένη προσπάθεια και ένα ακόμα αποτυχημένο ραντεβού.
Τα κλασικά dating apps φαίνεται να παραπαίουν, κι ας εξακολουθούν να χρησιμοποιούν το Tinder πάνω από 75 εκατομμύρια χρήστες παγκοσμίως. Έρευνες δείχνουν πως η Gen Z ήδη μοιάζει να σνομπάρει τα dating apps και να αναζητά άλλες, πιο παραδοσιακές μεθόδους γνωριμιών, μακριά από το Tinder, το Bumble, το Ok Cupid, το Hinge και το Grindr. Για όσους δεν δοκίμασαν ποτέ την τύχη τους σε ένα dating app, ίσως ακούγεται περίεργο να μιλάμε για κάτι ήδη κορεσμένο.
Αλλά οι κοινωνικές αλλαγές που έχει φέρει η τεχνολογία είναι τόσο αλματώδεις που δεν θα γινόταν να μην επηρεαστεί και ο τρόπος με τον οποίο γνωρίζονται και ερωτεύονται οι άνθρωποι σήμερα. Αν μιλάμε, βεβαίως, για ανθρώπους και όχι για chatbots, καθώς όλο και πιο συχνά ξεφυτρώνουν εφαρμογές που υπόσχονται πως θα σε ταιριάξουν με τον ιδανικό φίλο ή ερωτικό σύντροφο, μόνο που αυτός είναι ένα λογισμικό.
Στην πραγματικότητα, ο ρομαντισμός δεν έχει εκλείψει. Οι άνθρωποι εξακολουθούν να επιθυμούν να ερωτευτούν. Μόνο που ξέρουν πως σήμερα δεν είναι απαραίτητο να συναντηθούν τυχαία σε έναν διάδρομο σούπερ μάρκετ, τη στιγμή που πάνε να πιάσουν το τελευταίο μπουκάλι από το αγαπημένο τους κρασί, όπως σκηνοθετείται σε κάποια σκηνή της παράστασης «Match». Γνωρίζουν πως ο ρομαντισμός υπάρχει και στην τυχαιότητα του χαοτικού ίντερνετ και σε μια σειρά συμπτώσεων που φέρνουν μπροστά σου το επόμενο ταίρι σου, για το οποίο για ένα δευτερόλεπτο θα διστάσεις ανάμεσα στο swipe left και στο swipe right. Ένας άνθρωπος όπως εσύ μπορεί να βρίσκεται πίσω από ένα άγνωστο προφίλ, ένας άνθρωπος που μπορεί να είναι εξίσου ματαιωμένος και εξίσου εξουθενωμένος από τα apps με εσένα.
Η δυσκολία στο ερωτικό ταίριασμα σήμερα εντοπίζεται αλλού και όχι στην ψυχρότητα των μηχανών ή στον κυνισμό των apps. Τι πιο ψυχρό και υπολογιστικό από τον ανθρώπινο εγκέφαλο; Το πρόβλημα έγκειται στο ότι ο «αλγόριθμος» που αποφασίζει πως το ένα και όχι το άλλο άτομο μάς κάνει, που πάντα υπήρχε φυσικά, πλέον είναι αδιανόητα πολύπλοκος. Ακόμα κι όσοι ψάχνουν με σημαία τους ταμπέλες όπως «no strings attached», «casual sex», «fun casual dates» και το παράδοξο «intimacy without commitments», ακόμα και οι άντρες που διατείνονται πως θέλουν σεξ στο πιάτο, χωρίς πολλές προϋποθέσεις, και δεν έχουν χρόνο για χάσιμο, πλανώνται πλάνην οικτράν, νομίζοντας πως τα πράγματα θα είναι απλά. Οι σχέσεις γίνονται πιο πολύπλοκες, όσο η ζωή γίνεται πιο πολύπλοκη, τα κριτήρια επιλογής συντρόφου πολλαπλασιάζονται και ακόμα και τα one night stands θυμίζουν λίστες όπου κάνεις τικ σε κουτάκια με τα ανάλογα γούστα και προτιμήσεις.
Πιστεύουμε πως έχουμε ξεμάθει να αγαπάμε, ισχυριζόμαστε πως οι νεότερες γενιές μεγαλώσαμε με Special Snowflake Syndrome και γίναμε κακομαθημένα παλιόπαιδα και ατομιστές και τα social media είναι μια παρέλαση από υπερτροφικά «εγώ», αλλά δεν φταίει αυτό που τόσοι άνθρωποι δυσκολεύονται να βρουν κάποιον να ταιριάξουν. Φταίει που πλέον διακρίνουμε στους άλλους τα red flags και τα εν δυνάμει κακοποιητικά μοτίβα που άλλοτε δεν βλέπαμε, φταίει που δεν ψάχνουμε για μια οποιαδήποτε σχέση και μια οποιαδήποτε επαφή, φταίει που παραμερίσαμε τις αυταπάτες και τα ροζ συννεφάκια των παλιότερων γενιών, τις καταπιεστικές κοινωνικές επιταγές, τα έμφυλα στερεότυπα, και είδαμε την αλήθεια γυμνή: οι σχέσεις πάντα ήταν δύσκολες και το match μια μαθηματική εξίσωση και μάλιστα από τις πολύ απαιτητικές.
Το 2013 κυκλοφόρησε η ταινία «Her» του Σπάικ Τζόνζι που διαδραματίζεται στο προσεχές μέλλον και στην οποία ένας μοναχικός άντρας ερωτεύεται ένα λειτουργικό σύστημα και μια γυναικεία φωνή που ακούει στο όνομα Samantha. Η ταινία κυκλοφόρησε ως ταινία επιστημονικής φαντασίας.
Σήμερα είναι πραγματικότητα, καθώς όλο και περισσότερα AI apps προσφέρουν chatbots με συζητήσεις που προσομοιάζουν με τις ανθρώπινες, σύμφωνα με τα θέλω του κάθε χρήστη, και όλο και περισσότεροι άνθρωποι χρησιμοποιούν τα chatbots για παρέα. Ό,τι άλλοτε έμοιαζε δυστοπία, σήμερα είναι καθημερινότητα.
Το Character A.I. είναι μία τέτοια εφαρμογή AI που σου προσφέρει τον τέλειο φίλο και το τέλειο φλερτ, όπως τα ονειρεύεσαι. Η εφαρμογή διαφημίζει τα υπερ-ευφυή, εξελιγμένα chatbots της, «που σε ακούνε, σε καταλαβαίνουν και σε θυμούνται». Δημιουργείς έναν χαρακτήρα, του δίνεις το όνομα, τα χαρακτηριστικά και τα ενδιαφέροντα που θες και μπορείς να συζητάς μαζί του ανά πάσα στιγμή, όπως με έναν άνθρωπο, χωρίς όμως να φοβάσαι πως θα σου κάνει ghosting ή θα σε αφήσει στο «διαβάστηκε».
Το chatbot απαντά αμέσως, είναι ευγενικό και δείχνει ενσυναίσθηση. Μπορεί να γίνει βέβαια και επικίνδυνο. Η προειδοποιητική σημείωση στο τέλος κάθε chat πως «αυτό είναι ένα chatbot Τεχνητής Νοημοσύνης και όχι πραγματικό άτομο. Αντιμετωπίστε ό,τι λέει ως μυθοπλασία. Όσα λέγονται δεν πρέπει να θεωρούνται αληθή ή συμβουλές» κρίνεται απαραίτητη, ειδικά αν σκεφτούμε πως το συγκεκριμένο app έχει κατηγορηθεί ότι ώθησε στην αυτοκτονία έναν 14χρονο έφηβο που είχε δεθεί συναισθηματικά με ένα chatbot.
Αλλά και για όσους δεν αρκούνται σε μια συζήτηση με ένα chatbot, όσο γοητευτικός και να είναι ο «συνομιλητής» τους, και δεν φοβούνται τα ρίσκα μιας αληθινής επαφής, αυξάνονται όλο και περισσότερο τα dating apps που χρησιμοποιούν αποκλειστικά την Tεχνητή Νοημοσύνη, όπως το Iris Dating. Το Iris Dating υποστηρίζει πως με τη βοήθεια της AI προσπαθεί να καταλάβει ποιος τύπος ανθρώπου έλκει κάθε χρήστη και να τον ταιριάξει με άτομα που έλκονται από αυτόν. Βασίζεται δηλαδή στην αμοιβαία φυσική έλξη, ένα dating app για ρομαντικούς, θα λέγαμε, σαν αυτό που οραματίστηκαν και οι ήρωες του «Match».
Πίσω από τα chatbots και τα dating apps, με όποιον τρόπο και να εξελίσσονται, κρύβεται η διαχρονική ανάγκη για τον άλλον και η δίψα για συντροφικότητα. Η «επιδημία της μοναξιάς» είναι μια αδήριτη πραγματικότητα, ωστόσο η μοναξιά δεν είναι επιλογή. Αν ήταν πιο εύκολο να βρίσκουμε αληθινούς ανθρώπους για να μιλήσουμε, μάλλον κανείς δεν θα είχε ανάγκη από chatbots. Τι άλλο είναι όλα αυτά εκτός από ενδείξεις της απεγνωσμένης ανάγκης μας για επικοινωνία; Κόντρα σε όλες τις αντιξοότητες της εποχής, κόντρα σε όλες τις τεχνοφοβικές κορόνες, και όσο κι αν οι τρόποι γνωριμίας και τα μέσα αλλάζουν, οι άνθρωποι θα συνεχίσουν να ερωτεύονται και να προσδοκούν ένα match.
Βρείτε περισσότερες πληροφορίες για την παράσταση «Match» εδώ.
