«Τι εννοείται ότι πρέπει να σταματήσω να γυμνάζομαι;» ρώτησα απεγνωσμένα τον ορθοπεδικό την ώρα που ανεβοκατέβαζε το πόδι μου για να δει από πού ακριβώς έρχεται αυτός ο δυνατός, επαναλαμβανόμενος ήχος κριγμού.
Μου φαίνεται αδιανόητο το γεγονός ότι θα πρέπει να μείνω ξανά σε ακινησία για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα ώστε να σταματήσει να με ταλαιπωρεί η χονδροπάθεια που έχω εδώ και χρόνια στα γόνατα. Η αλήθεια είναι βέβαια πως πλέον έχω μάθει να ζω με αυτήν. Έχω συνηθίσει τις μέρες που δεν μπορώ να ανέβω τις σκάλες του σπιτιού μου με ευκολία ή αδυνατώ να τρέξω για να προλάβω το λεωφορείο.
Στο παρελθόν χρειάστηκε ανά διαστήματα να σταματήσω ότι κάνω, να μείνω για λίγο καθηλωμένη σε έναν καναπέ και να υποβάλλομαι σε καθημερινές φυσικοθεραπείες.
Όλες οι ηλιακές έχουν την ίδια πιθανότητα να εμφανίσουν τραυματισμούς από ένα λάθος πρόγραμμα. Εάν ένα πρόγραμμα είναι σωστό, και αναφέρομαι στο σύνολο των προπονητικών χαρακτηριστικών σε ένα σωστό προπονητικό πλάνο, είναι ακίνδυνη η συστηματική άσκηση είτε για ένα παιδί ή ηλικιωμένο είτε για έναν υγιή ή ασθενή ασκούμενο.
Ωστόσο δεν ακολουθούσα πάντα τις συμβουλές των γιατρών θεωρώντας πως έχω τον έλεγχο. Αμέσως μόλις αισθανόμουν κάπως καλύτερα, ξεκινούσα πάλι να τρέχω και να χοροπηδάω σαν το κατσίκι. Προσπαθούσα να γυμνάζομαι, την πολύ φυσιολογική για το δικό μου μυαλό, 1,5 ώρα την μέρα και να ξεπερνάω τα όρια του σώματος μου θέλοντας να αποδείξω στον εαυτό μου πως αντέχω και ότι τα προβλήματα τραυματισμών ανήκουν στο παρελθόν.
«Μα δεν καταλαβαίνω» λέω με έντονη απελπισία στον γιατρό, που αν μη τι άλλο δεν φταίει σε τίποτα. «Πώς γίνεται όλοι γύρω μου να γυμνάζονται 2 και 3 ώρες κάθε μέρα, να σηκώνουν βάρη, να τρέχουν στο διάδρομο και να χοροπηδάνε πάνω σε δίμετρα στεπ έχοντας οχτάκιλα βαράκια παραμάσχαλα και να μην παθαίνουν τίποτα;».
Δεν ξέρω αν το είπε θέλοντας να με παρηγορήσει ή να με κάνει να πάψω να οδύρομαι σαν μωρό μέσα στο ιατρείο του ενώ απέξω περίμεναν άλλοι 10 πελάτες, όμως η απάντηση που μου έδωσε με έκανε το βουλώσω και να σκεφτώ: «Να ξέρεις πως όλοι όσοι γυμνάζονται υπερβολικά από ένα διάστημα και μετά είναι καμένα χαρτιά».
Σίγουρα αυτό πρέπει να ισχύει για τους επαγγελματίες αθλητές που είναι οι καλύτεροι πελάτες των φυσικοθεραπευτών και που ύστερα από τα τριάντα αποσύρονται μαζί με τους μόνιμους πια τραυματισμούς τους.
Δεν αργώ όμως να φέρω στο νου μου όλους εκείνους που ασκούνται έντονα και καθημερινά χωρίς να είναι επαγγελματίες. Νεαρά αγόρια και κορίτσια πάνω στην ανάπτυξη, που ξοδεύουν 2 και 3 ώρες στα γυμναστήρια αφοσιωμένοι προσπαθώντας να «φουσκώσουν» ή να διώξουν τα περιττά κιλά της εφηβείας.
Γυναίκες μεγάλης ηλικίας που γυμνάζονται δίχως σταματημό επιθυμώντας διακαώς να παραμείνουν νέες και σφριγηλές. Άντρες που ξημεροβραδιάζονται σηκώνοντας 80κιλες μπάρες με στόχο να αποκτήσουν το πολυπόθητο κορμί
Είναι δυνατόν όλοι αυτοί να καταστρέφουν σταδιακά το σώμα τους αντί να το βοηθούν; Πότε καταλαβαίνουμε ότι έχουμε ξεπεράσει τα όρια της φυσιολογικής άσκησης;
Θέλοντας να πάρω επιστημονικές απαντήσεις επικοινώνησα με τον αθλητικό επιστήμονα και εργοφυσιολόγο της ΑΕΚ, Γιάννη Κωτσή και τον επίσης εργοφυσιολόγο και μεταδιδακτορικό ερευνητή Δρ. Σπυρίδωνα Μεθανίτη.
—Τα τελευταία χρόνια έχει δημιουργηθεί ο όρος gymaholics, για εκείνους που είναι εθισμένοι με την γυμναστική. Πόσο καταστροφικός είναι για το σώμα ένας τέτοιος εθισμός και πότε αποκαλούμε κάποιον εθισμένο με την γυμναστική;
Θα πρέπει να καταλάβουμε ότι κάνοντας προπόνηση, πιέζουμε διάφορα υποσυστήματα του οργανισμού μας, προκαλώντας μια μικροκαταστροφή. Αυτή η μικροκαταστροφή οδηγεί τον οργανισμό μας να αντιδρά ώστε να γίνει καλύτερος.
Αν όμως το μέγεθος της καταστροφής είναι πολύ μεγάλο, ο οργανισμός βρίσκεται σε κατάσταση υψηλούς στρες και φλεγμονής, με αποτέλεσμα να προσπαθεί να αντιμετωπίσει αυτή την εκτεταμένη καταστροφή.
Σε μια τέτοια κατάσταση ο οργανισμός λειτουργεί σαν να έχει μέσα του μία μεγάλη φλεγμονή ή σαν να είναι άρρωστος. Μάλιστα, αν αυτή η κατάσταση συνεχίζεται για μεγάλο χρονικό διάστημα, είτε μέσα από πολύ έντονη ή πολύ συχνή προπόνηση, τότε το άτομο αυτό οδεύει με μαθηματική ακρίβεια σε χρόνια σύνδρομα υπέρχρησης ή σε σύνδρομα υπερπροπόνησης – υπερκόπωσης.
Επομένως, άτομα τα οποία είναι εθισμένα στην γυμναστική και ανήκουν στην κατηγορία των gymaholics, πάρα πολύ σύντομα φτάνουν σε κόπωση-υπερκόπωση, έχοντας για μεγάλα χρονικά διαστήματα τον οργανισμό τους σε κατάσταση υπερβολικού στρες και φλεγμονής.
— Πόση ώρα την ημέρα πρέπει να γυμναζόμαστε; Μετά από πόση ώρα θεωρείται υπερβολή;
Η αθλητική έρευνα ολοένα και αποδεικνύει ότι σχεδόν για όλους τους στόχους δεν χρειάζεται υπερβολικός χρόνος προπόνησης. Ιδιαίτερα, για του γυμναστηριακού τύπου ασκούμενους, ένα πρόγραμμα, που διαρκεί περίπου από 45 λεπτά έως 1 ώρα και 30λεπτά είναι υπεραρκετό.
— Μπορεί η υπερβολική εκγύμναση του σώματος να προκαλέσει μόνιμες, ανεπανόρθωτες βλάβες στον οργανισμό;
Η υπερβολική προπόνηση μπορεί να οδηγήσει σε άσχημους και μόνιμους τραυματισμούς ακόμα και σε σοβαρά προβλήματα υγείας, όπως η ραβδομυόλυση (τα ποσοστά εμφάνισης της έχουν εκτοξευτεί τελευταία σε άτομα του γυμναστήριου αθλητισμού, δηλ. τους μη αθλητές, λόγο των λάθος προπονήσεων που πραγματοποιούν.
Η άσκηση είναι ένα ευεργετικό στοιχείο για την υγεία και την απόδοση ενός ανθρώπινου σώματος. Ωστόσο, όπως σε κάθε φάρμακο, η υπέρχρηση του προκαλεί διάφορα ανεπιθύμητα και επιβλαβή περιστατικά.
— Πως μαθαίνουμε να ακούμε το σώμα μας και να αναγνωρίζουμε κάποιο σημάδι τραυματισμού;
Βασικό σημάδι είναι ο πόνος. Μας ειδοποιεί ότι κάτι δεν πάει καλά στον οργανισμό μας. Καλό είναι να καταγράφουμε την προπόνηση μας και το πώς τα καταφέραμε καθώς και το πόσο κουρασμένοι νιώθαμε. Πρέπει να ακούμε τον οργανισμός μας. Όταν κάτι το νιώθουμε διαφορετικά ή μη φυσιολογικά ας έχουμε την προσοχή μας.
— Πολλοί λένε ότι ακόμα και η yoga ή οι pilates μπορεί να επιβαρύνουν αρνητικά το σώμα. Είναι ίδια η καταπόνηση για κάποιον που ασκείται με το βάρος του σώματος σε σχέση με κάποιον που κάνει βάρη;
Δεν υπάρχει σωστή ή λάθος άσκηση. Δεν υπάρχει καλή ή κακή άσκηση. Αυτό σημαίνει ότι κάποιος μπορεί να τραυματιστεί μόνο με το σωματικό του βάρος ή χωρίς καμία επιπρόσθετη επιβάρυνση ή μέσω διάφορων μορφών άσκησης, εάν το πρόγραμμα υπερβαίνει αυτό που μπορεί να κάνει ο καθένας.
Τι σημαίνει αυτό; Μεγάλη προσοχή στο μέγεθος της επιβάρυνσης που δέχεται ο οργανισμός ενός ασκούμενου. Όχι στο ποια μέθοδο ή τύπο άσκησης πραγματοποιεί.
— Ποιες ηλικίες και ποια σημεία του σώματος τραυματίζονται πιο συχνά;
Όλες οι ηλικίες έχουν την ίδια πιθανότητα να εμφανίσουν τραυματισμούς από ένα λάθος πρόγραμμα. Εάν ένα πρόγραμμα είναι σωστό, και αναφέρομαι στο σύνολο των προπονητικών χαρακτηριστικών σε ένα σωστό προπονητικό πλάνο, είναι ακίνδυνη η συστηματική άσκηση είτε για παιδιά και ηλικιωμένους, είτε για έναν υγιή ή ασθενή ασκούμενο.
Όσον αφορά τα σημεία που είναι πιο επιρρεπή στον τραυματισμό, αυτό έχει να κάνει με το ποια σημεία του σώματος επιβαρύνονται υπέρ το δέον για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ο τραυματισμός είναι αποτέλεσμα χρόνιων υπερβολικών μηχανικών επιφορτίσεων.
— Η αποθεραπεία μετά από την άσκηση μπορεί να προλάβει κάποιον τραυματισμό; Τι προτείνετε να κάνει κάποιος που γυμνάζεται εντατικά ώστε να αποφύγει μια μόνιμη βλάβη στο μέλλον;
Η αποθεραπεία είναι βασικό τμήμα της κάθε προπόνησης και θα πρέπει να εκτελείται με ευλάβεια από όλους τους ασκούμενους. Δεν θα προφυλάξει αυτή κάθε αυτή η αποθεραπεία από τον τραυματισμό, αλλά σκοπός της είναι να επαναφέρει τον οργανισμό σε κατάσταση ηρεμίας και επαναφορά στο φυσιολογικό μήκος των βραχυμένων μυών από την προπόνηση και την μυϊκή προσπάθεια.
Αυτό που έχει όμως μεγάλη σημασία για την προφύλαξη ενός ασκούμενου από την εμφάνιση μια μόνιμης βλάβης είναι η πραγματοποίηση μια σωστής προπόνησης, με τον κατάλληλο όγκο και ένταση προπόνησης για κάθε ασκούμενο και την αφιέρωση από μεριά του τελευταίου του απαραίτητου χρόνου ανάληψης του οργανισμού μεταξύ των προπονήσεων. Και επιτέλους ας ξεφύγουμε από την αστήριχτη επιστημονικά πεποίθηση των κλασσικών μότο που επικρατούν στην άσκηση, τύπου «train insane or remain the same».
Αυτή η λανθασμένη εντύπωση που επικρατεί δυστυχώς παντού στους χώρους της άσκησης έχει καταρριφθεί από έναν πολύ μεγάλο αριθμό ερευνών οι οποίες φανερώνουν ότι σημαντικότεροι παράγοντες για το σωστό πρόγραμμα προπόνησης είναι η ποιοτική προπόνηση και ο χρόνος ξεκούρασης. Οπότε προσοχή στην συνολική προπονητική επιβάρυνση.
