Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ
 

Ευαίσθητος, ερωτικός, αιχμηρός: Σαν σήμερα γεννιέται ο Ναπολέων Λαπαθιώτης

Ο Βαγγέλης Ψαραδάκης, μελετητής του επί δεκαετίες υποτιμημένου αυτόχειρα ποιητή, εξηγεί γιατί πρέπει να διαβάζουμε την ποίησή του είτε βράδυ είτε νωρίς το πρωί.
Ο Ναπολέων Λαπαθιώτης σε νεαρή ηλικία

Σαν σήμερα, στις 31 Οκτωβρίου 1888, γεννιέται στην Αθήνα ο Ναπολέων Λαπαθιώτης. Ο ανώτατος στρατιωτικός πατέρας του, που το 1909 έγινε και υπουργός στρατιωτικών, επιλέγει ένα γεμάτο συμβολισμούς όνομα για το γιο που απέκτησε με την ανιψιά του Χαρίλαου Τρικούπη, Βασιλική Παπαδοπούλου. Ο μικρός μεγαλώνει στα πούπουλα, μαθαίνει αγγλικά, γαλλικά και ιταλικά, ενώ παρακολουθεί μαθήματα πιάνου και ζωγραφικής. Το 1905 γράφεται στη Νομική Σχολή Αθηνών και παρότι θα πάρει κανονικά το δίπλωμά του, δε θα ασκήσει ποτέ το επάγγελμα του δικηγόρου. Την ίδια χρονιά δημοσιεύεται στο περιοδικό «Νουμάς» το ποίημά του «Έκσταση» και το 1907 γίνεται ιδρυτικό μέλος του βραχύβιου ποιητικού περιοδικού «Ηγησώ». Στη συνέχεια συνεργάζεται με τα περισσότερα περιοδικά της εποχής του γράφοντας, εκτός από ποιήματα, πεζοτράγουδα και διηγήματα, ενώ δημοσιεύει κριτικά άρθρα και μελέτες στο «Ελεύθερον Βήμα». Το 1917, όντας βενιζελικός, συμμετέχει στο κίνημα της Εθνικής Άμυνας μαζί με τον πατέρα του, ενώ λίγα χρόνια μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση θα ενστερνιστεί τον κομμουνισμό.

 

Λάτρης του Όσκαρ Ουάιλντ, ο ευαίσθητος, ερωτικός αλλά και αιχμηρός ποιητής γράφει ποιήματα σαφώς επηρεασμένος από τον αισθητισμό, ενώ πολύ αργότερα η μελαγχολική του διάθεση τον οδηγεί στον συμβολισμό. Οι τολμηροί του στίχοι, η διαρκής αναζήτηση της ηδονής και η δεδηλωμένη του ομοφυλοφιλία προκαλούν, η κομψότατη όσο και εξεζητημένη του εμφάνιση τραβά τα βλέμματα. Το 1937 πεθαίνει η λατρεμένη του μητέρα και πέντε χρόνια αργότερα ο πατέρας του, αφήνοντάς τον απροστάτευτο, καθώς ο Λαπαθιώτης δεν είχε στην πραγματικότητα υπάρξει ποτέ οικονομικά και ουσιαστικά ανεξάρτητος. Εθισμένος στην ηρωίνη, αρχίζει να ξεπουλά την πατρική περιουσία, χωρίς να γλυτώσει το πιάνο αλλά και η αγαπημένη του βιβλιοθήκη, μία από τις πλουσιότερες ιδιωτικές βιβλιοθήκες της εποχής. Η αυγή του 1944 θα τον βρει οικονομικά κατεστραμμένο και εξουθενωμένο από τις στερήσεις της Κατοχής. Στις 7 Ιανουαρίου θα αυτοκτονήσει μέσα στο πατρικό του σπίτι στα Εξάρχεια, χρησιμοποιώντας το όπλο του πατέρα του. Η κηδεία του θα πραγματοποιηθεί τέσσερις μέρες αργότερα, μετά από έρανο των φίλων του.

 

Όσο υπάρχουν άνθρωποι που αγαπούν τους ανθρώπους, τα λουλούδια, τα ζώα, το φεγγάρι, που ερωτεύονται, ενθουσιάζονται, απογοητεύονται, που γελούν ή κλαίνε – η ποίηση του Λαπαθιώτη παραμένει ενεργή.


Ο μελετητής του έργου του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, Βαγγέλης Ψαραδάκης, μίλησε στο LIFO.gr για τον ποιητή:

«Παλιότερα ο μύθος για το πρόσωπο του Λαπαθιώτη, θετικός ή αρνητικός, ήταν ισχυρότερος από το έργο του. Γνωρίζαμε κάμποσα κρίσιμα στοιχεία για τη ζωή και ελάχιστα για τη λογοτεχνική προσφορά του. Σε τούτο συνέβαλαν διάφοροι λόγοι. Πρωτίστως το γεγονός πως ο λογοτέχνης, ακολουθώντας αρχικά τις επιταγές του αισθητισμού, δεν φρόντισε ο ίδιος τη συγκεντρωτική έκδοση αλλά σκόρπισε το ποικίλο έργο του σε διάφορα έντυπα, δυσπρόσιτα σήμερα. Μονάχα προς το τέλος της ζωής του (1939), ενώ είχε ήδη ανατείλει η μοντέρνα ποίηση, δημοσίευσε μια επιλογή 50 ποιημάτων και σχεδίαζε άλλη μία.


Μετά θάνατον το έργο του έπεσε σε χέρια που δεν το μεταχειρίστηκαν πάντοτε με τον καλύτερο τρόπο. Το γεγονός αυτό στάθηκε ο δεύτερος θάνατος του λογοτέχνη για πολλά χρόνια. Μόλις το 1964 έχουμε μια πρώτη έκδοση των περισσοτέρων ποιημάτων του. Παρά τις ατέλειες, δυνάμει αυτής έγινε η πρώτη επικοινωνία του αναγνωστικού κοινού με τον ποιητή, ετεροχρονισμένα. Χάρη στις νεότερες φιλότιμες, επίμονες και επίπονες προσπάθειες διαφόρων, από τα μέσα περίπου της δεκαετίας του 1980 και μετά, το έργο του Λαπαθιώτη επανέρχεται συχνά στο προσκήνιο ως μέσο μελέτης, έρευνας και απόλαυσης, ιδίως στον 21ο αιώνα, είτε άμεσα με εκδόσεις βιβλίων, είτε έμμεσα με θεατρικές παραστάσεις, μελοποιήσεις ποιημάτων κ.λπ.

 

Με τη στολή του έφεδρου ανθυπολοχαγού (Συλλογή Κ. Καζάζη)
Με τη στολή του έφεδρου ανθυπολοχαγού (Συλλογή Κ. Καζάζη)


Σχετικά με το έργο του Λαπαθιώτη πρέπει να κάνουμε μια διάκριση ανάμεσα στο δημοσιευμένο και στο αδημοσίευτο από τον συγγραφέα έργο. Από το πρώτο γνωρίζουμε ένα μεγάλο μέρος του, γύρω στα 300+ ποιήματα διαφόρων ειδών, γύρω στα 100 διηγήματα και 2 νουβέλες, αλλά και κάμποσα κριτικά–αισθητικά άρθρα και μελέτες. Αυτό τουλάχιστον έχει αποθησαυριστεί μέχρι σήμερα. Στην πορεία θα προκύψει ασφαλώς και νεότερο υλικό. Υπάρχει όμως και το αδημοσίευτο έργο, στο οποίο ο Λαπαθιώτης αναφέρθηκε σε μιαν επιστολή του εμφατικά (1942). Το μεγαλύτερο μέρος μιας ανέκδοτης ποιητικής συλλογής του, σατιρικού περιεχομένου, δημοσιεύτηκε ηλεκτρονικά και παρουσιάστηκε πριν από λίγα χρόνια. Αν και ο λογοτέχνης δεν ήταν ολιγογράφος δεν γνωρίζουμε την έκταση του υπόλοιπου ούτε το είδος του αδημοσίευτου έργου του.

 

Εύλογο είναι, σ' ένα έργο που ανακαλύπτουμε σταδιακά, να μην έχουμε μια οριστική και τελεσίδικη κρίση για τη σημασία και την αξία του. Παρά τούτο, θα επιχειρήσω μερικές νύξεις. Στην Ελλάδα έχουμε συνηθίσει να ζούμε και να λειτουργούμε –ακρίτως, κατά κανόνα– με μύθους. Άλλοι είναι αυτοφυείς, πράγματι, και άλλοι χτίζονται ποικιλοτρόπως... Ο Λαπαθιώτης ανήκει στην ποιητική γενιά του 1920, εξαιρετική κατ' εμέ, η οποία απαξιώθηκε πολλαπλώς από την επόμενη γενιά του '30, που εισήγαγε τη μοντέρνα ποίηση στη χώρα μας συστηματικά. Ωστόσο η γενιά του '20, για μένα, είναι πιο αγωνιστική στη ζωή και, ασφαλώς, πιο αισθαντική και ειλικρινής στο έργο της.


Ο Λαπαθιώτης ανήκει στη χορεία των ποιητών όπου ζωή και έργο είναι ένα αδιαίρετο σύνολο – χωρίς τούτο να σημαίνει, ντε και καλά, βιογραφισμό κ.λπ. Είτε μας αρέσει αυτό είτε όχι (μας έχουν φάει οι θεωρίες...), ακριβώς έτσι πρέπει να τον αντιμετωπίσουμε. Έχουμε ξεφύγει πια, ευτυχώς, από κάποιες ελαφριές, αστόχαστες και στρεβλές κρίσεις –υπερβολικές κατά την άποψή μου– του παρελθόντος. Ενδεικτικά και μόνο θα αναφέρω δύο. Η πρώτη (1964) κάνει λόγο για "ωραιοποίηση των πάντων κι ας βουρλίζεται η Ιστορία..." Η δεύτερη (1984) θεωρεί πως το έργο του "έθρεψε την παραλογοτεχνία". Το αποκαλυπτόμενο διαρκώς λογοτεχνικό έργο του Λαπαθιώτη, πιστεύω, δεν αξίζει τούτες τις κρίσεις.

 

Ο Ναπολέων Λαπαθιώτης το 1942.
Ο Ναπολέων Λαπαθιώτης το 1942.


Μια και ο Λαπαθιώτης είναι ένας από τους ελάσσονες ποιητές μας, θυμάμαι πάντα κάποιες καίριες σκέψεις του Έλιοτ : "Όταν μιλάμε για Ποίηση, με κεφαλαίο το αρχικό, έχουμε την τάση να σκεφτόμαστε μόνο την πιο έντονη συγκίνηση ή την πιο μαγική φράση – ωστόσο, υπάρχουν πολλά παράθυρα στην ποίηση που δεν είναι μαγικά, που δεν ανοίγουν για να μας δείξουν τους αφρούς μιας μανιασμένης θάλασσας, αλλά που παρ' όλα αυτά είναι πολύ καλά παράθυρα."


Ένα τέτοιο ακριβώς παράθυρο είναι η ποίηση του Λαπαθιώτη. Στα ανθρώπινα μέτρα. Μας μιλά με απλό και συγκινητικό τρόπο για βασικά συναισθήματα και καταστάσεις όπως ο έρωτας, η χαρά, η λύπη, ο πόνος, η ανάμνηση, η απογοήτευση, ο θάνατος κ.ά. Πιστεύω πως, όσο υπάρχουν άνθρωποι που αγαπούν τους ανθρώπους, τα λουλούδια, τα ζώα, το φεγγάρι, που ερωτεύονται, ενθουσιάζονται, απογοητεύονται, που γελούν ή κλαίνε – η ποίηση του Λαπαθιώτη παραμένει ενεργή. Κι επειδή ο Λαπαθιώτης ήταν τύπος κατεξοχήν νυχτερινός, η ποίησή του, νομίζω, πρέπει να διαβάζεται είτε βράδυ είτε νωρίς το πρωί. Για τις νύχτες που έγιναν – ή όχι».

 

Γεννήθηκε, μεγάλωσε και ζει στη Σαλαμίνα. Σπούδασε Φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων και εργάζεται ως εκπαιδευτικός.
ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ο Κώστας Καρυωτάκης αυτοκτονεί. Οι λόγοι παραμένουν μέχρι σήμερα μυστηριώδεις.
Επιχειρούμε να αποκρυπτογραφήσουμε και να ερμηνεύσουμε το σημείωμα της αυτοκτονίας του
Ο Χρήστος Χωμενίδης διαβάζει  Λαπαθιώτη στο LiFO.gr
Το ποίημα "Κι έπινα μες από τα χείλια σου". Επιμ.: Χρήστος Παρίδης
To ανάγνωσμα της Κυριακής | Ο συγγραφέας Γιώργος Ιωάννου γράφει για το σπίτι του Λαπαθιώτη στα Εξάρχεια
Το κέιμενο "Ο γείτονάς μου ο Λαπαθιώτης" είχε δημοσιευτεί στο περιοδικο "Η Λέξη" το 1984
Ο Λαπαθιώτης, ο Ιωάννου και ένα βραβευμένο queer μανιφέστο που απέκτησε την φήμη του «ρεμπέτικου porn»
Μια συζήτηση με τους συντελεστές της θεατρικής έκπληξης της περσινής σεζόν που επανέρχεται ανανεωμένη το φθινόπωρο στο Θέατρο του Νέου Κόσμου
Τα κάλαντα, του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη //
Ένα γλυκόπικρο χριστουγεννιάτικο διήγημα του ξεχωριστού ποιητή του μεσοπολέμου
 Τα σπίτια των λογοτεχνών στην Αθήνα
Εκεί που άνοιγαν τα φιλολογικά σαλόνια της εποχής και δίνονταν οι μάχες για το γλωσσικό ζήτημα

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

41 χρόνια από τον θάνατο του μεγάλου ζωγράφου Τζόρτζιο ντε Κίρικο
Μια δύστροπη και νευρική συνέντευξή του από το 1966, στην οποία μιλάει ελεύθερα, σκληρά, συχνά όμως και με αλήθειες, για τη σύγχρονη ζωγραφική
Ο Λεονάρντο Ντι Κάπριο γίνεται σήμερα 45 και θυμόμαστε 10+1 αγαπημένες ερμηνείες του
Από την προ «Τιτανικού» εποχή μέχρι το (καθυστερημένο) Όσκαρ για το «The Revenant», αυτά είναι τα highlights μιας υπέροχης καριέρας που έχει ακόμα πολλά να δώσει.
Ο πατέρας μου, ο ποιητής Γιάννης Ρίτσος
Μια παλιότερη συζήτηση με την Έρη Ρίτσου για τις παιδικές της αναμνήσεις, με αφορμή την έκδοση της ποιητικής συλλογής «Υπερώον» του πατέρα της, που πέθανε σαν σήμερα
Κώστας Τσάκωνας: ένας ατόφιος Έλληνας μπουφόνος
Σαν σήμερα, πριν από 4 χρόνια, πέθανε ο κωμικός που έκανε το καλαμπούρι τέχνη ταπεινή και τον πόνο του βορά στις ύαινες των μεσημεριανάδικων
«Ο Κάλβος γεννήθηκε Επτανήσιος, μεγάλωσε ως Ιταλός και πέθανε Έλληνας»
Ο Δημήτρης Αρβανιτάκης, διδάκτωρ Ιστορίας, υπεύθυνος του εκδοτικού προγράμματος του Μουσείου Μπενάκη και των εκδόσεων της βιβλιοθήκης του μουσείου, παραθέτει πολύτιμες γνώσεις γύρω από το πρόσωπο και το έργο του Ανδρέα Κάλβου.
Ο Πιερ Πάολο Παζολίνι μέσα από 10 ταινίες του
Σαν σήμερα πεθαίνει ένας από τους σημαντικότερους σκηνοθέτες στην ιστορία του κινηματογράφου
Γεώργιος Γκουρτζίεφ: βαθυστόχαστος, πρωτοπόρος διανοητής ή ταλαντούχος παραμυθάς;
Μυστικιστής, φιλόσοφος, πνευματικός δάσκαλος, συγγραφέας, μουσικοσυνθέτης, ταξιδευτής, υπήρξε πνεύμα χαρισματικό που επηρέασε κόσμο. Εβδομήντα χρόνια μετά τον θάνατό του (29/10/1949) πολλά ερωτήματα γι' αυτό τον «γητευτή ψυχών» παραμένουν άλυτα.
27 Οκτωβρίου 1940: Τι συνέβαινε στην Ελλάδα μια μέρα πριν από το «Όχι» του Μεταξά
Θέατρα, Τσελεμεντές, Κύπελλο Πόλεων και γοργές πολεμικές ζυμώσεις: Τα πρωτοσέλιδα και η ύλη των εφημερίδων της εποχής μεταφέρουν το κλίμα της ημέρας
Γερμανός στην Ελλάδα, Έλληνας στη Γερμανία ο Μπουζιάνης υπήρξε η ψυχή του ελληνικού εξπρεσιονισμού
Ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Μουσείου Μπουζιάνη, Φοίβος Κυπραίος, και ο ιστορικός τέχνης Γιώργος Μυλωνάς μιλούν στο LIFO.gr για τον μεγάλο εξπρεσιονιστή που πεθαίνει σαν σήμερα το 1959
Edna St. Vincent Millay: Μια σύντομη ιστορία και επτά ποιήματα
Με αφορμή τον θάνατο της σημαντικής ποιήτριας, σαν σήμερα, στις 19 Οκτωβρίου του 1950, σε ηλικία 58 ετών.
Μπλανς, Στέλλα, Ίλια: Οι μεγάλοι ρόλοι της Μελίνας Μερκούρη, που γεννήθηκε σαν σήμερα το 1920
Οι μεγάλοι ρόλοι που όρισαν το καλλιτεχνικό ίχνος της Μελίνας και οδήγησαν στον απόλυτο θρίαμβο
Εφτά μέρες χωρίς κυβέρνηση
Την είπαν αναίμακτη Απελευθέρωση. Και ήταν. Μάλλον η μόνη στην Ευρώπη.
Λούλα Αναγνωστάκη: «Όσο και αν τη χτυπάω μέσα από τα έργα μου, είμαι υπέρ της Ελλάδας»
Σε μια από τις ελάχιστες συνεντεύξεις της, η κορυφαία θεατρική συγγραφέας της Ελλάδας, που πέθανε σαν σήμερα, μίλησε με πρωτοφανή ειλικρίνεια και απλότητα.
Κώστας Ταχτσής: Η ανά τον κόσμο περιπλάνηση και η ελληνική γειτονιά ως «καταραμένες αντιφάσεις»
Σήμερα συμπληρώνονται 92 χρόνια από τη γέννησή του Κώστα Ταχτσή
Μπέτι Ντέιβις: Η σταρ που «έκανε τα πάντα με τον δυσκολότερο τρόπο».
Σαν σήμερα πεθαίνει μία από τις μεγαλύτερες σταρ της χρυσής εποχής του Χόλυγουντ
Συνεχίζοντας την περιήγηση στο lifo.gr, αποδέχεστε τη χρήση cookies.     Μάθετε περισσότερα.     Αποδοχή