Δύο ακέφαλοι γαιοκτήμονες και η ιστορία μιας αυτοκρατορίας: Ο Γίνκα Σονιμπάρε συναντά τον Γκέινσμπορο

Ένας καλλιτέχνης αποκεφάλισε το ζευγάρι ενός διάσημου πίνακα. Τώρα τα δύο έργα συναντιούνται στο Λονδίνο Facebook Twitter
Γίνκα Σονιμπάρε, «Mr. and Mrs. Andrews without their Heads» (1998). Ο καλλιτέχνης αναδημιουργεί το διάσημο πορτρέτο του Γκέινσμπορο, αφαιρώντας τα κεφάλια του ζευγαριού και αντικαθιστώντας τα ενδύματά του με πολύχρωμα υφάσματα Dutch wax. Συλλογή National Gallery of Canada, Οτάβα
0

Το κυνηγετικό όπλο παραμένει στη θέση του. Ο σκύλος στέκεται ακόμη στα πόδια του κυρίου Άντριους και η σύζυγός του κάθεται στο ίδιο περίτεχνο παγκάκι. Μόνο που το ζευγάρι δεν έχει πια κεφάλια. Έχουν εξαφανιστεί επίσης τα χωράφια, τα δέντρα και τα λιβάδια που απλώνονταν πίσω τους, ενώ τα κομψά ενδύματα του 18ου αιώνα έχουν αντικατασταθεί από εκθαμβωτικά, πολύχρωμα βαμβακερά υφάσματα. Έτσι φαντάστηκε ο Βρετανονιγηριανός καλλιτέχνης Γίνκα Σονιμπάρε ένα από τα διασημότερα πορτρέτα της αγγλικής ζωγραφικής, σχεδόν 250 χρόνια μετά τη δημιουργία του.

Από τις 15 Οκτωβρίου, το γλυπτό του «Mr. and Mrs. Andrews without their Heads», που δημιουργήθηκε το 1998, παρουσιάζεται για πρώτη φορά δίπλα στο «Mr and Mrs Andrews» του Τόμας Γκέινσμπορο, στην National Gallery του Λονδίνου. Η έκθεση «Yinka Shonibare and Thomas Gainsborough: A Conversation» φέρνει αντιμέτωπα δύο έργα που γεννήθηκαν σε διαφορετικούς αιώνες, αλλά απεικονίζουν το ίδιο ζευγάρι. Το ένα υμνεί την κοινωνική θέση και την ιδιοκτησία του. Το άλλο απομακρύνει σχεδόν όλα όσα εξασφάλιζαν την αναγνώρισή του.

Ένας καλλιτέχνης αποκεφάλισε το ζευγάρι ενός διάσημου πίνακα. Τώρα τα δύο έργα συναντιούνται στο Λονδίνο Facebook Twitter
Τόμας Γκέινσμπορο, «Mr and Mrs Andrews» (περ. 1750). Ο Ρόμπερτ και η Φράνσις Άντριους ποζάρουν μπροστά στις εκτάσεις γης που κατείχε η οικογένειά τους, σε ένα από τα διασημότερα πορτρέτα της αγγλικής ζωγραφικής του 18ου αιώνα. © The National Gallery, London.

Ο Γκέινσμπορο ζωγράφισε τον Ρόμπερτ Άντριους και τη σύζυγό του, Φράνσις, γύρω στο 1750, λίγο μετά τον γάμο τους. Το ζευγάρι ποζάρει κάτω από μια μεγάλη βελανιδιά, με φόντο την κοιλάδα του ποταμού Στουρ, στην αγγλική ύπαιθρο. Ο Ρόμπερτ, με το μακρύ κυνηγετικό του όπλο κάτω από τη μασχάλη, στέκεται όρθιος, ενώ η Φράνσις φορά ένα γαλάζιο μεταξωτό φόρεμα και κάθεται σε ένα παγκάκι με περίτεχνο σχέδιο. Πίσω τους απλώνονται καλλιεργημένα χωράφια, βοσκότοποι και δέντρα, αποτυπωμένα με εξαιρετική φυσιοκρατική ακρίβεια.

Η γη δεν είναι απλώς το σκηνικό του πορτρέτου. Ο Ρόμπερτ Άντριους κατείχε σχεδόν 12.000 στρέμματα και μεγάλο μέρος όσων βλέπουμε στον πίνακα του ανήκε. Ο γάμος του με τη Φράνσις είχε ενώσει δύο εύπορες οικογένειες γαιοκτημόνων, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο την περιουσία τους. Γι' αυτό και το έργο έχει περιγραφεί ως ένα τριπλό πορτρέτο: του συζύγου, της συζύγου και της γης τους. Ο Γκέινσμπορο αφιερώνει μάλιστα μεγαλύτερο μέρος του καμβά στο τοπίο παρά στις ανθρώπινες μορφές. Οι ιδιοκτήτες ποζάρουν μπροστά στη γη τους, ενώ οι άνθρωποι που την καλλιεργούν απουσιάζουν από την εικόνα.

Υπάρχει και ένα μικρό μυστήριο στον πίνακα. Ο ζωγράφος άφησε αζωγράφιστο ένα σημείο στην αγκαλιά της Φράνσις. Κάποιοι ιστορικοί της τέχνης πιστεύουν ότι σκόπευε να προσθέσει έναν φασιανό, θήραμα του συζύγου της. Άλλοι θεωρούν πιθανότερο ότι περίμενε τη γέννηση του πρώτου τους παιδιού. Ο Γκέινσμπορο δεν ολοκλήρωσε ποτέ εκείνο το σημείο και το μικρό κενό παραμένει ανεξήγητο.

Ένας καλλιτέχνης αποκεφάλισε το ζευγάρι ενός διάσημου πίνακα. Τώρα τα δύο έργα συναντιούνται στο Λονδίνο Facebook Twitter
Γίνκα Σονιμπάρε, «Girl Ballerina» (2007). Μια ακέφαλη μπαλαρίνα με πολύχρωμο φόρεμα και κίτρινο καλσόν. Ο καλλιτέχνης συνδυάζει την κλασική ευρωπαϊκή ενδυμασία με αφρικανικά υφάσματα, ανατρέποντας τις γνώριμες εικόνες της δυτικής τέχνης

Ο Σονιμπάρε, αντίθετα, γνωρίζει ακριβώς τι θέλει να αφαιρέσει. Στο γλυπτό του αναπαράγει τις δύο μορφές σε φυσικό μέγεθος, διατηρώντας τις στάσεις τους, το κυνηγετικό όπλο, τον σκύλο και το παγκάκι. Αφήνει όμως έξω ολόκληρο το τοπίο και αφαιρεί τα κεφάλια τους. Το ζευγάρι εξακολουθεί να αναγνωρίζεται από τις χειρονομίες και τα αντικείμενά του, αλλά δεν διαθέτει πια τα πρόσωπα που θα επιβεβαίωναν την ατομική του ταυτότητα.

Οι αποκεφαλισμοί παραπέμπουν στις εκτελέσεις των αριστοκρατών κατά τη Γαλλική Επανάσταση, μερικές δεκαετίες μετά τη δημιουργία του αρχικού πίνακα. Η ιστορική αυτή αναφορά αποκτά στον Σονιμπάρε έναν παράξενο, σχεδόν θεατρικό χαρακτήρα. Οι δύο μορφές μοιάζουν να έχουν βγει από μια μακάβρια σάτιρα της βρετανικής κοινωνίας του 18ου αιώνα. Ακόμη και χωρίς κεφάλια, συνεχίζουν να επιδεικνύουν τα σύμβολα της κοινωνικής τους θέσης.

Ένας καλλιτέχνης αποκεφάλισε το ζευγάρι ενός διάσημου πίνακα. Τώρα τα δύο έργα συναντιούνται στο Λονδίνο Facebook Twitter
Γίνκα Σονιμπάρε, «Scramble for Africa» (2003). Δεκατέσσερις ακέφαλοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι κάθονται γύρω από ένα τραπέζι, σε μια σατιρική αναπαράσταση της αποικιακής μοιρασιάς της Αφρικής από τις ευρωπαϊκές δυνάμεις στα τέλη του 19ου αιώνα.

Τα ρούχα τους αφηγούνται μια δεύτερη ιστορία. Τα ζωηρόχρωμα βαμβακερά υφάσματα που χρησιμοποιεί ο Σονιμπάρε είναι γνωστά ως Dutch wax prints και έχουν ταυτιστεί με τη δυτικοαφρικανική ενδυμασία. Η προέλευσή τους, ωστόσο, φανερώνει τις πολύπλοκες διαδρομές του διεθνούς εμπορίου.

Η τεχνική τους ανάγεται στα υφάσματα μπατίκ της Ινδονησίας, αναπτύχθηκε βιομηχανικά στην Ολλανδία και έφτασε στις αφρικανικές αγορές μέσω των ευρωπαϊκών εμπορικών δικτύων του 19ου αιώνα. Εκεί τα υφάσματα υιοθετήθηκαν από τις τοπικές κοινωνίες, απέκτησαν νέες σημασίες και συνδέθηκαν με την αφρικανική πολιτιστική ταυτότητα.

Για τον Σονιμπάρε, που γεννήθηκε στο Λονδίνο το 1962 και μεγάλωσε στο Λάγος της Νιγηρίας, αυτή η ιστορία βρίσκεται στον πυρήνα της δουλειάς του. Τον ενδιαφέρει η ανάμειξη των πολιτισμών, οι διαδρομές των αντικειμένων και οι αντιφάσεις της έννοιας της αυθεντικότητας. Όπως εξηγεί ο ίδιος, ο ρατσισμός στηρίζεται συχνά στην ιδέα της καθαρής φυλής, ενώ η πραγματική ιστορία των πολιτισμών είναι γεμάτη ανταλλαγές, μετακινήσεις και επιρροές.

Ένας καλλιτέχνης αποκεφάλισε το ζευγάρι ενός διάσημου πίνακα. Τώρα τα δύο έργα συναντιούνται στο Λονδίνο Facebook Twitter
Γίνκα Σονιμπάρε, «Medusa West» (2015). Η μυθική Μέδουσα εμφανίζεται με φίδια φτιαγμένα από πολύχρωμα αφρικανικά υφάσματα, σε ένα φωτογραφικό έργο που επανερμηνεύει τη γνωστή εικόνα του Καραβάτζιο. © Yinka Shonibare / Courtesy James Cohan Gallery.

Ντύνοντας δύο Άγγλους γαιοκτήμονες του 1750 με υφάσματα που συνδέθηκαν με τη δυτική Αφρική έναν αιώνα αργότερα, ο καλλιτέχνης διαταράσσει τη βεβαιότητα της εικόνας τους. Η εύπορη αγγλική ύπαιθρος του Γκέινσμπορο συναντά την ιστορία του αποικιακού εμπορίου και των πολιτισμών που διαμορφώθηκαν μέσα από αυτό. Τα ρούχα των δύο μορφών δεν μπορούν πια να διαβαστούν ως σύμβολα μιας αποκλειστικά βρετανικής ταυτότητας.

Ο Σονιμπάρε θυμάται ότι πρωτοείδε τον πίνακα όταν σπούδαζε καλές τέχνες και τον εντυπωσίασε ο τρόπος με τον οποίο η κοινωνική θέση των δύο ανθρώπων δηλωνόταν μέσα από την ενδυμασία και τη σχέση τους με τη γη. Δεν είχε φανταστεί τότε ότι το δικό του έργο θα παρουσιαζόταν κάποτε δίπλα στο πρωτότυπο. Το γλυπτό του 1998 ήταν η πρώτη φορά που επέλεξε έναν πίνακα παλαιού δασκάλου ως αφετηρία για αυτή τη μορφή γλυπτικής ανασύνθεσης, την οποία θα συνέχιζε να εξερευνά στις επόμενες δεκαετίες.

Ένας καλλιτέχνης αποκεφάλισε το ζευγάρι ενός διάσημου πίνακα. Τώρα τα δύο έργα συναντιούνται στο Λονδίνο Facebook Twitter
Γίνκα Σονιμπάρε, «The Swing (after Fragonard)» (2001). Ο καλλιτέχνης αναδημιουργεί σε τρεις διαστάσεις τη διάσημη «Κούνια» του Ζαν-Ονορέ Φραγκονάρ, αντικαθιστώντας την πρωταγωνίστρια με μια ακέφαλη μορφή ντυμένη με πολύχρωμα υφάσματα. Συλλογή Tate, Λονδίνο. © Yinka Shonibare.

Η έκθεση δεν ζητά από τον επισκέπτη να επιλέξει ανάμεσα στον Γκέινσμπορο και τον Σονιμπάρε. Του επιτρέπει να παρατηρήσει τι συμβαίνει όταν ένα έργο επιστρέφει σε μια παλιότερη εικόνα και αλλάζει τους όρους με τους οποίους την κοιτάζουμε. Η ομορφιά του τοπίου παραμένει ανέπαφη στον πίνακα, αλλά η παρουσία των δύο ακέφαλων σωμάτων δίπλα του κάνει δυσκολότερο να αγνοήσουμε όλα όσα λέει για την κοινωνική ισχύ και την ιδιοκτησία.

Στον Γκέινσμπορο, η γη απλώνεται σχεδόν μέχρι εκεί που φτάνει το βλέμμα. Στον Σονιμπάρε δεν έχει απομείνει ούτε ένα χωράφι.

Το όπλο, όμως, βρίσκεται ακόμη στη θέση του. Το ίδιο και ο σκύλος, το παγκάκι, οι στάσεις των δύο σωμάτων.

Η εξουσία έχει χάσει τα κεφάλια της, αλλά εξακολουθούμε να την αναγνωρίζουμε.

Με στοιχεία από National Gallery

Πολιτισμός
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ποιοι είναι οι Μαύροι Δανδήδες του φετινού Met Gala;

Μόδα & Στυλ / Ποιοι είναι οι Μαύροι Δανδήδες του φετινού Met Gala;

H πιο ισχυρή παρέλαση διασημοτήτων και brands στον κόσμο ή, για άλλους, η άποψη της «Vogue» για τον κόσμο, τιμά σήμερα τους Μαύρους Δανδήδες της ιστορίας με ένα show που υπόσχεται άψογο tailoring, διαμάντια και φρου φρου. Λίγο πριν συντονιστείτε στο livestreaming της βραδιάς, δείτε μαζί μας τι σημαίνει το φετινό θέμα.
ΣΤΕΛΛΑ ΛΙΖΑΡΔΗ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

ΤΖΕΙΜΙ ΝΤΟΡΝΑΝ ΡΟΛΟΣ ΑΡΑΓΚΟΡΝ ΝΕΟ LORD OF THE RINGS ΕΓΚΡΙΣΗ ΒΙΓΚΟ ΜΟΡΤΕΝΣΕΝ

Πολιτισμός / Τζέιμι Ντόρναν για τον ρόλο του στον «Άρχοντα των Δαχτυλιδιών»: «Η έγκριση του Μόρτενσεν είναι το μόνο που με ενδιαφέρει»

Ο Τζέιμι Ντόρναν δήλωσε ότι δεν έχει μιλήσει απευθείας με τον Βίγκο Μόρτενσεν για την ανάληψη του ρόλου του Άραγκορν στο «The Lord of the Rings: The Hunt for Gollum», ωστόσο τον ενδιαφέρει η έγκριση του
THE LIFO TEAM
85 απίστευτα ερωτικές εικόνες από το 1817: Το σπάνιο οθωμανικό βιβλίο του σεξ που εκτίθεται στην Κοπεγχάγη

Πολιτισμός / 16 απίστευτα ερωτικές εικόνες από το 1817: Το σπάνιο οθωμανικό βιβλίο του σεξ που εκτίθεται στην Κοπεγχάγη

Άνδρες χορευτές, ομόφυλες ερωτικές συναντήσεις, χαμάμ και πολυτελή δωμάτια. Μια νέα έκθεση παρουσιάζει το χειρόγραφο «Το Δώρο των Βασιλέων», ένα από τα σπανιότερα τεκμήρια της οθωμανικής ερωτικής τέχνης.
THE LIFO TEAM
«Ανοίγω το κλουβί ενός τέρατος»: Ο Πολ Σρέιντερ παραδίδεται στην AI που φοβάται

Πολιτισμός / Ο Πολ Σρέιντερ ετοιμάζει νέα ταινία με AI: «Ανοίγω το κλουβί ενός τέρατος»

Πενήντα χρόνια μετά τον Τράβις Μπικλ, ο Αμερικανός σκηνοθέτης αναγνωρίζει τη δική του συγγραφική φωνή σε ένα σενάριο γραμμένο από AI. Το νέο του κινηματογραφικό σχέδιο ανοίγει ένα παράξενο κεφάλαιο στην καριέρα του.
THE LIFO TEAM
Ο Μαρκ Σαγκάλ και οι άνθρωποι που φτώχαιναν όσο πιο ψηλά πετούσαν

Πολιτισμός / Ο Μαρκ Σαγκάλ και οι άνθρωποι που φτώχαιναν όσο πιο ψηλά πετούσαν

Μια νέα έκθεση, η πρώτη πλήρης αγγλική μετάφραση του κειμένου του «Cirque» και η ιστορία της έκδοσής του από τον Στρατή Ελευθεριάδη-Τεριάντ φωτίζουν τη σκοτεινή πλευρά του πολύχρωμου κόσμου του Σαγκάλ.
THE LIFO TEAM
Μέριλιν Μονρόε, Μάρλον Μπράντο, Ελίζαμπεθ Τέιλορ: Σπάνιες φωτογραφίες των σταρ από τον Ρίτσαρντ Άβεντον

Πολιτισμός / Από τη Μέριλιν Μονρόε και την Τίνα Τέρνερ μέχρι τη Ναστάζια Κίνσκι: Οι συγκλονιστικές φωτογραφίες του Ρίτσαρντ Άβεντον

Η Μέριλιν γελά και ύστερα σωπαίνει, η Ελίζαμπεθ Τέιλορ χάνεται μέσα σε μαύρα φτερά, η Ναστάζια Κίνσκι ποζάρει με έναν πύθωνα. Μια νέα έκθεση μάς δίνει την αφορμή να επιστρέψουμε στο ασπρόμαυρο σύμπαν του Άβεντον.
THE LIFO TEAM
Μπασκιά, Γουόρχολ και Λίχτενσταϊν στη δημοπρασία των 145,9 εκατ. δολαρίων που απογοήτευσε

Πολιτισμός / Μπασκιά, Γουόρχολ και Λίχτενσταϊν στη δημοπρασία των 145,9 εκατ. δολαρίων που απογοήτευσε

Ένας Μπασκιά εμπνευσμένος από τον Λεονάρντο ντα Βίντσι πωλήθηκε για 32,9 εκατομμύρια δολάρια, ενώ έργα των Γουόρχολ, Λίχτενσταϊν και Άλις Νιλ συγκέντρωσαν το ενδιαφέρον. Η τελευταία μεγάλη βραδιά του Christie’s έκλεισε κάτω από τις αρχικές προσδοκίες.
THE LIFO TEAM
Η «Καπέλα Σιξτίνα των Άνδεων»: Σώζουν μια εκκλησία 400 ετών γεμάτη εκπληκτικές τοιχογραφίες

Πολιτισμός / Η «Καπέλα Σιξτίνα των Άνδεων»: Σώζουν μια εκκλησία 400 ετών γεμάτη εκπληκτικές τοιχογραφίες

Δώδεκα τεχνίτες Αϊμάρα επισκευάζουν τη στέγη μιας εκκλησίας στη Βολιβία, όπου οι Τρεις Μάγοι ταξιδεύουν πάνω σε λάμα και ο Άγιος Ιάκωβος συναντά τον θεό της βροντής των Ίνκας. Η αποκατάσταση του μνημείου πλησιάζει στην ολοκλήρωσή της.
THE LIFO TEAM
«Η πέτρα με διάλεξε!»: Χτύπησε 24 φορές την προθήκη της Πέτρας του Πεπρωμένου για να καθίσει πάνω της

Πολιτισμός / «Η πέτρα με διάλεξε!»: Χτύπησε 24 φορές την προθήκη της Πέτρας του Πεπρωμένου για να καθίσει πάνω της

Ο 36χρονος δήλωνε ότι είχε κληρονομικό δικαίωμα να καθίσει στο ιστορικό κειμήλιο της Σκωτίας. Χρειάστηκαν 24 χτυπήματα με σφυρί και η επέμβαση δύο ανθρώπων για να σταματήσει η επίθεση.
THE LIFO TEAM