Ένα γιγαντιαίο κύμα απλώνεται πλέον πάνω στην ιστορική πρόσοψη της Αποστολικής Βιβλιοθήκης του Βατικανού. Είναι το Diluvium του JR, μια εγκατάσταση μήκους 70 μέτρων, που δημιουργήθηκε για την έκθεση AQVA – Catastrophe and Wonder, την οποία εγκαινίασε ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ τη Δευτέρα 14 Σεπτεμβρίου.
Το έργο έχει στηθεί στο εξωτερικό του κτιρίου της βιβλιοθήκης του 16ου αιώνα και, σύμφωνα με το Βατικανό, είναι το πρώτο site-specific έργο που παραγγέλθηκε ειδικά για την πρόσοψή της. Ο JR άντλησε την εικόνα από χαρακτικό του Γκιστάβ Ντορέ για τον βιβλικό Κατακλυσμό, φτιάχνοντας ένα κύμα που μοιάζει να πέφτει πάνω στο κτίριο όπου φυλάσσονται αιώνες γραπτής μνήμης.
Η δύναμη της εικόνας είναι άμεση, αλλά το θέμα δεν εξαντλείται στη θεαματική εγκατάσταση. Η AQVA είναι η πρώτη έκθεση ενός πενταετούς κύκλου της Βιβλιοθήκης με τίτλο Catastrophe and Wonder.
Η σειρά θα εξετάσει όσα απειλούν τα βιβλία, τα χειρόγραφα και τα αρχεία: μετά το νερό θα ακολουθήσουν το φως και ο αέρας, η φωτιά, τα έντομα και οι μικροοργανισμοί, και τέλος ο άνθρωπος, ως δημιουργός αλλά και ως καταστροφέας βιβλίων.
Στο εσωτερικό της έκθεσης, σύγχρονα έργα συναντούν σπάνια βιβλία και τεκμήρια από τις συλλογές της Βιβλιοθήκης. Ο Αμερικανός τυπογράφος Bill Moran παρουσιάζει έργα όπου γράμματα, αριθμοί και τυπογραφικά σημεία μεταμορφώνονται σε θαλάσσια πλάσματα, ενώ ο Ιταλός σεφ Fulvio Pierangelini συνδέει το νερό, τη γαστρονομία και τη μνήμη μέσα από κείμενα για την κουζίνα ως κοινωνική πράξη. Στον πυρήνα της έκθεσης βρίσκεται και το ιχθυολογικό έργο Aquatilium animalium historia του Ιππόλιτο Σαλβιάνι, που εκδόθηκε στη Ρώμη το 1557.
Η έκθεση κοιτάζει το νερό διπλά: ως πηγή ζωής και ως δύναμη καταστροφής. Για μια βιβλιοθήκη, το νερό είναι ένας από τους μεγάλους εχθρούς. Μπορεί να καταστρέψει χαρτί, μελάνια, δέρματα, βιβλιοδεσίες και χειρόγραφα. Την ίδια στιγμή, όμως, έχει ρόλο και στη συντήρηση, στην αποκατάσταση, στην προσπάθεια να επιστρέψει ένα φθαρμένο υλικό στη δυνατότητα να διαβαστεί ξανά.
Ο JR συνδέει το κύμα με την κλιματική κρίση, αλλά και με την τεχνητή νοημοσύνη: μια νέα δύναμη που, όπως λέει, απορροφά βιβλία, γνώση και αρχεία χωρίς να έχουμε πλήρη έλεγχο πάνω της. Έτσι, το Diluvium δεν είναι απλώς μια μεγάλη εικόνα πάνω σε μια ιστορική πρόσοψη. Είναι ένας τρόπος να φανεί, σχεδόν βίαια, πόσο εύθραυστη είναι η γνώση όταν βρεθεί απέναντι σε δυνάμεις που την ξεπερνούν.
Η AQVA – Catastrophe and Wonder ανοίγει για το κοινό στις 25 Σεπτεμβρίου 2026 και θα διαρκέσει έως τις 14 Μαΐου 2027. Το Βατικανό, λίγες ώρες αφότου ανακοίνωσε και νέο κτίριο για την Αποστολική Βιβλιοθήκη και το Αποστολικό Αρχείο, δείχνει ξανά ότι το μεγάλο του θέμα δεν είναι μόνο η φύλαξη του παρελθόντος. Είναι και το πώς αυτό το παρελθόν μπορεί να σταθεί μέσα σε έναν κόσμο που απειλείται από νερό, φωτιά, φως, φθορά και ανθρώπινη παρέμβαση.
Με στοιχεία από El Pais
