Η νέα ανταλλαγή πληγμάτων ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ιράν, μετά την αμερικανική καταστροφή πέντε ιρανικών δεξαμενόπλοιων και την ιρανική πυραυλική απάντηση στην Ιορδανία, δείχνει ότι οι δύο πλευρές επιχειρούν να επανακαθορίσουν τις «κόκκινες γραμμές» τους, καθώς η σύγκρουση μεταφέρεται ολοένα και περισσότερο στη ναυσιπλοΐα και στις ενεργειακές ροές του Κόλπου.
Σύμφωνα με ανάλυση των New York Times, η Τεχεράνη φαίνεται να επιλέγει την κλιμάκωση ως βασικό μέσο πίεσης απέναντι στην Ουάσιγκτον, ενώ βρίσκεται υπό εντεινόμενη οικονομική πίεση και βλέπει να περιορίζεται ο έλεγχός της στα Στενά του Ορμούζ.
Η αμερικανική Κεντρική Διοίκηση ανακοίνωσε ότι κατέστρεψε πέντε ιρανικά δεξαμενόπλοια, υποστηρίζοντας ότι είχαν προηγηθεί δύο απόπειρες των Φρουρών της Επανάστασης να πλήξουν αμερικανικό πολεμικό πλοίο με βαλλιστικούς πυραύλους. Το Ιράν ανακοίνωσε ότι απάντησε με πυραυλική επίθεση κατά βάσης στην Ιορδανία που χρησιμοποιείται από αμερικανικές δυνάμεις. Οι Φρουροί της Επανάστασης υποστήριξαν ακόμη ότι στοχοποίησαν δύο αμερικανικά πλοία και οκτώ πετρελαιοφόρα κοντά στα Στενά του Ορμούζ, ισχυρισμός που δεν είχε επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα.
Ιράν: Από τις «αναλογικές απαντήσεις» στη νέα κλιμάκωση
Η αλλαγή αποτυπώνεται και στη δημόσια ρητορική της Τεχεράνης. Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, δήλωσε ότι έχει τελειώσει η περίοδος των «αναλογικών απαντήσεων» στις αμερικανικές επιθέσεις και προειδοποίησε πως κάθε νέα ενέργεια κατά ιρανικών συμφερόντων θα αντιμετωπίζεται «ταχύτερα, βαρύτερα και πιο επώδυνα».
Κατά τους αναλυτές που επικαλούνται οι NYT, η χρήση βαλλιστικών πυραύλων κατά αμερικανικών πολεμικών πλοίων συνιστά ποιοτική μεταβολή. Μέχρι πρόσφατα, οι ιρανικές δυνάμεις απέφευγαν, σύμφωνα με την αμερικανική εφημερίδα, κινήσεις που θα μπορούσαν να προκαλέσουν μεγάλες αμερικανικές απώλειες και να πυροδοτήσουν μια ανεξέλεγκτη στρατιωτική απάντηση. Η επιφύλαξη αυτή φαίνεται πλέον να υποχωρεί.
Η μάχη για τον έλεγχο του Κόλπου
Η Τεχεράνη έχει προαναγγείλει την επιβολή «περιορισμένης ζώνης» στον Περσικό Κόλπο, πέρα από τα Στενά του Ορμούζ. Χωρίς να έχουν δημοσιοποιηθεί λεπτομέρειες, η κίνηση ερμηνεύεται ως προσπάθεια να αυξηθεί το ρίσκο για πλοία που διέρχονται από την περιοχή με αμερικανική συνοδεία και να αμφισβητηθεί η δυνατότητα της Ουάσιγκτον να διατηρήσει έστω περιορισμένες ενεργειακές ροές.
Στον πυρήνα της ιρανικής στρατηγικής βρίσκεται το πετρέλαιο. Ο αμερικανικός περιορισμός των ιρανικών εξαγωγών απειλεί την κύρια πηγή εσόδων της χώρας και επιδεινώνει μια ήδη βαθιά οικονομική κρίση, με υψηλό πληθωρισμό, ανεργία και αποδυνάμωση του νομίσματος.
Η δυνατότητα του Ιράν να περιορίζει τη διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ αποτελεί το ισχυρότερο αντίβαρό του απέναντι στην αμερικανική στρατιωτική υπεροχή. Ωστόσο, οι αμερικανικές συνοδείες επιτρέπουν, έστω περιορισμένα, τη διέλευση ορισμένων δεξαμενόπλοιων. Αυτό μειώνει την ικανότητα της Τεχεράνης να ελέγξει πλήρως τον θαλάσσιο διάδρομο και να μετατρέψει την ενεργειακή ασφάλεια σε διαπραγματευτικό πλεονέκτημα.
Η αβεβαιότητα έχει ήδη επηρεάσει τις αγορές. Οι διελεύσεις από τα Στενά του Ορμούζ κινούνται κάτω από τον μέσο όρο των προηγούμενων δέκα ημερών, ενώ οι τιμές του πετρελαίου έχουν ενισχυθεί καθώς η αγορά προσπαθεί να αποτιμήσει την έκταση και τη διάρκεια των διαταραχών στις ροές ενέργειας.
Πολιτική απειλή για το Ιράν η οικονομική πίεση
Η ιρανική ηγεσία δεν αντιμετωπίζει την οικονομική πίεση μόνο ως εξωτερικό πρόβλημα. Τη συνδέει με τον κίνδυνο εσωτερικής αποσταθεροποίησης, σε μια χώρα όπου ο πληθωρισμός, η υποτίμηση του νομίσματος και οι ελλείψεις μπορούν να ενισχύσουν τη λαϊκή δυσαρέσκεια. Σε αυτό το πλαίσιο, η εξωτερική κλιμάκωση μπορεί να λειτουργεί ως προσπάθεια να αλλάξουν οι όροι της σύγκρουσης προτού η οικονομική πίεση μετατραπεί σε εσωτερική πολιτική κρίση.
Παράλληλα, ορισμένοι αναλυτές που επικαλούνται οι ΝΥΤ εκτιμούν ότι η Τεχεράνη μπορεί να υπολογίζει και τον πολιτικό χρόνο στις ΗΠΑ, επιδιώκοντας να αυξήσει το κόστος μιας παρατεταμένης σύγκρουσης ενόψει των ενδιάμεσων αμερικανικών εκλογών του Νοεμβρίου. Πρόκειται, ωστόσο, για εκτίμηση αναλυτών και όχι για δημόσια διακηρυγμένη ιρανική στρατηγική.
Το ερώτημα πλέον είναι αν η κλιμάκωση θα λειτουργήσει ως πίεση για μια περιορισμένη συμφωνία ή αν θα οδηγήσει σε μια νέα, ευρύτερη πολεμική αναμέτρηση. Η μέχρι τώρα δυναμική παραπέμπει σε διαδοχικές κινήσεις δοκιμής ορίων, με τη ναυσιπλοΐα, το πετρέλαιο και τις αμερικανικές στρατιωτικές παρουσίες στον Κόλπο να βρίσκονται στο επίκεντρο.
Με πληροφορίες από NYT, Reuters, BBC
