Ένα μικρό εργαλείο για τον καθαρισμό των νυχιών, με λαβή σε σχήμα φαλλού, βρέθηκε κοντά στο Τσέλτεναμ της Αγγλίας, κατά τη διάρκεια αρχαιολογικών ερευνών πριν από έργα στον κόμβο 10 του αυτοκινητόδρομου M5. Το αντικείμενο χρονολογείται στην ύστερη ρωμαϊκή περίοδο, περίπου μεταξύ 300 και 400 μ.Χ., και είναι φτιαγμένο από κράμα χαλκού.
Η χρήση του ήταν απολύτως πρακτική: η επίπεδη, δίαιχμη άκρη του χρησίμευε για να αφαιρεί κανείς τη βρομιά κάτω από τα νύχια. Η λαβή του, όμως, είναι εκείνη που το έκανε να ξεχωρίσει. Σχηματισμένη ως φαλλός και με μικρό κρίκο στο πλάι, πιθανότατα επέτρεπε στον ιδιοκτήτη του να το περνά σε λουρί ή λεπτό σχοινί και να το έχει μαζί του. Ένα αντικείμενο προσωπικής υγιεινής, δηλαδή, που μπορούσε να είναι ταυτόχρονα εργαλείο, μικρό αξεσουάρ και φυλαχτό.
Σήμερα ένα τέτοιο εύρημα προκαλεί εύκολα χαμόγελα. Για τους Ρωμαίους, όμως, ο φαλλός δεν ήταν απλώς σεξουαλικό αστείο ή πρόκληση. Ήταν σύμβολο τύχης, γονιμότητας και προστασίας, ένα μοτίβο που εμφανιζόταν σε φυλαχτά, κοσμήματα, τοίχους, γλυπτά, ακόμη και σε αντικείμενα καθημερινής χρήσης. Η ιδέα ήταν απλή: το φαλλικό σύμβολο μπορούσε να κρατήσει μακριά την κακοτυχία και τα κακά πνεύματα.
Η ρωμαϊκή Βρετανία έχει δώσει αρκετά παραδείγματα αυτής της παράδοσης. Φαλλικά σύμβολα έχουν βρεθεί χαραγμένα ακόμη και στο Τείχος του Αδριανού, ενώ αρχαιολόγοι έχουν εντοπίσει φαλλικά φυλαχτά, γλυπτά και μικρά αντικείμενα από διαφορετικά υλικά. Η σημερινή αμηχανία απέναντι σε τέτοιες εικόνες δεν αντιστοιχεί απαραίτητα στον τρόπο που τις έβλεπαν οι άνθρωποι που τις χρησιμοποιούσαν. Για εκείνους, το σύμβολο μπορούσε να είναι αστείο, δυνατό, προστατευτικό και καθημερινό ταυτόχρονα.
Γι’ αυτό και το εύρημα έχει ενδιαφέρον πέρα από την πρώτη, εύκολη αντίδραση. Ένα εργαλείο για νύχια, δηλαδή κάτι απολύτως σωματικό και καθημερινό, κουβαλούσε πάνω του και μια μικρή υπόσχεση προστασίας. Η υγιεινή, η τύχη, η γονιμότητα και η πρόληψη δεν ήταν χωρισμένες κατηγορίες· χωρούσαν όλες στο ίδιο μεταλλικό αντικείμενο, αρκετά μικρό ώστε να το κουβαλά κανείς μαζί του.
Παρόμοια ρωμαϊκά καθαριστικά νυχιών έχουν βρεθεί και σε άλλες περιοχές της Αγγλίας, όπως το Γκλόστερσιρ, το Λέστερσιρ και το Λίνκολνσιρ, όμως οι ερευνητές σημειώνουν ότι το συγκεκριμένο ίσως είναι από τα καλύτερα γνωστά παραδείγματα του είδους του. Η κατάσταση διατήρησής του και η καθαρότητα της μορφής του το κάνουν να ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα, ιδίως επειδή η φαλλική λαβή παραμένει τόσο αναγνωρίσιμη.
Το αντικείμενο δεν βρέθηκε μόνο του. Στην ίδια ανασκαφή ήρθαν στο φως ρωμαϊκή πόρπη ζώνης, νομίσματα, μεσαιωνικές πένες, κουμπιά του 18ου και του 19ου αιώνα, αλλά και στοιχεία που δείχνουν ότι η περιοχή χρησιμοποιήθηκε για αιώνες. Οι αρχαιολόγοι εντόπισαν ακόμη και ανθρώπινη ταφή του 4ου αιώνα μ.Χ., με κτερίσματα όπως χάλκινο βραχιόλι και νομίσματα. Ένα εργοτάξιο δρόμου, δηλαδή, άνοιξε ξαφνικά ένα στρώμα ζωής που ξεκινά από τη ρωμαϊκή περίοδο και φτάνει μέχρι τους νεότερους χρόνους.
Αλλά το μικρό εργαλείο με τη φαλλική λαβή είναι εκείνο που τραβά αναπόφευκτα το βλέμμα. Όχι μόνο επειδή μοιάζει παράξενο. Αλλά επειδή θυμίζει ότι η αρχαιότητα δεν ήταν ποτέ αποστειρωμένη: είχε σώματα, βρομιά κάτω από τα νύχια, φυλαχτά, φόβους, γούρια, πρακτικά αντικείμενα και αμηχανίες που, πολλές φορές, είναι περισσότερο δικές μας παρά δικές της.
Σε αυτό βρίσκεται και η γοητεία του ευρήματος. Δεν μας δείχνει έναν αυτοκράτορα, ένα μνημείο ή μια μεγάλη μάχη. Μας δείχνει κάποιον που καθάριζε τα νύχια του και ήθελε, ίσως, να έχει λίγη τύχη μαζί του. Ένα μικρό κομμάτι μετάλλου που έκανε ταυτόχρονα μια δουλειά και μια ευχή.
Με στοιχεία από Smithsonian Magazine, Popular Science, Archaeological Research Services
