Ένας κήπος στο ιστορικό κέντρο της Λίμας άνοιξε και από κάτω εμφανίστηκε ένα χαμένο κομμάτι της αποικιακής πόλης: το Νοσοκομείο και η Εκκλησία του Αγίου Πνεύματος, ένα συγκρότημα του 16ου αιώνα που είχε ιδρυθεί για να φροντίζει ναυτικούς και τις οικογένειές τους.
Τα κατάλοιπα εντοπίστηκαν στον εξωτερικό κήπο του ιερού της Αγίας Ρόζας της Λίμας, της πρώτης καθολικής αγίας που γεννήθηκε στην αμερικανική ήπειρο. Οι αρχαιολόγοι αποκάλυψαν τοίχους, λιθόστρωτα, τούβλινα δάπεδα, ανθρώπινες ταφές κάτω από το δάπεδο της εκκλησίας και διακοσμητικά πλακίδια από τη Βαλένθια του 18ου αιώνα.
Η ανασκαφή ξεκίνησε στο πλαίσιο εργασιών συντήρησης στον κήπο του ιερού. Οι αρχαιολόγοι γνώριζαν ότι στην περιοχή είχε σταθεί κάποτε το νοσοκομείο και η εκκλησία, όμως η αποκάλυψη των ίδιων των καταλοίπων θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για την ιστορία της τέχνης και της πόλης. Η ύπαρξη της εκκλησίας ανοίγει πλέον τον δρόμο για μια πιο ακριβή ανασύνθεση του εσωτερικού της.
Το Νοσοκομείο του Αγίου Πνεύματος ιδρύθηκε το 1573 από τον Έλληνα έμπορο Miguel de Acosta και άρχισε να λειτουργεί το 1581. Σκοπός του ήταν να περιθάλπει ναυτικούς, γνωστούς ως mareantes, και τις οικογένειές τους. Κάθε δωμάτιο είχε μικρό βωμό, ώστε οι ασθενείς να μπορούν να παρακολουθούν λειτουργία από τα κρεβάτια τους τις Κυριακές και τις μεγάλες γιορτές. Υπήρχε επίσης παρεκκλήσι με βωμό, όπως συνέβαινε συχνά στα νοσοκομεία της αποικιακής περιόδου, όπου η περίθαλψη και η θρησκευτική πρακτική συνυπήρχαν στον ίδιο χώρο.
Το ίδρυμα είχε και ένα ιδιαίτερο οικονομικό σύστημα. Τα πλοία που έφευγαν από το λιμάνι του Καγιάο κατέβαλλαν εισφορά ανάλογα με το φορτίο και τη διαδρομή τους, ενώ οι ναυτικοί συμμετείχαν επίσης με μέρος του μισθού τους. Οι αρχαιολόγοι το περιγράφουν σχεδόν σαν πρώιμη μορφή ιδιωτικής ασφάλισης υγείας για ανθρώπους της θάλασσας.
Στην είσοδο του νοσοκομείου βρέθηκε λιθόστρωτο δάπεδο με σχέδιο ψαροκόκαλου, ενώ στο εσωτερικό αποκαλύφθηκαν τούβλινα δάπεδα και τοίχοι της εκκλησίας χτισμένοι με πέτρες ποταμού. Κάτω από το δάπεδο της εκκλησίας βρέθηκαν ταφές σε κόγχες, με περισσότερα από ένα άτομα σε κάθε χώρο. Οι ναυτικοί που πέθαιναν στο νοσοκομείο μπορούσαν να ταφούν εκεί χωρίς να πληρώσουν έξοδα κηδείας.
Ανάμεσα στα πιο εντυπωσιακά ευρήματα είναι και τα πλακίδια από τη Βαλένθια, που χρονολογούνται στον 18ο αιώνα. Η Βαλένθια ήταν τότε σημαντικό κέντρο παραγωγής και εξαγωγής πλακιδίων και υφασμάτων προς τις ισπανικές αποικίες, και πολλά τέτοια υλικά έφτασαν στη Λίμα. Τα πλακίδια που βρέθηκαν στο νοσοκομείο δείχνουν όχι μόνο την αισθητική του χώρου, αλλά και τα εμπορικά δίκτυα που συνέδεαν την αποικιακή πόλη με την Ευρώπη.
Το συγκρότημα του Αγίου Πνεύματος δεν έμεινε ίδιο μέσα στον χρόνο. Υπέστη ζημιές από σεισμούς και άλλαξε χρήσεις πολλές φορές. Μετά την αποδυνάμωση της θρησκευτικής του λειτουργίας τον 19ο αιώνα, ο χώρος συνδέθηκε περισσότερο με τη ναυτική εκπαίδευση. Το 1817 εγκαταστάθηκε εκεί η Βασιλική Ναυτική Ακαδημία της Λίμας και αργότερα η Κεντρική Ναυτική Σχολή. Άλλα ιδρύματα, όπως η Σχολή Μηχανικών, χρησιμοποίησαν τον χώρο μέχρι τη δεκαετία του 1940, όταν το κτίσμα κατεδαφίστηκε.
Η θέση του δεν ήταν τυχαία. Το νοσοκομείο βρισκόταν στην οδό του Αγίου Πνεύματος, τη σημερινή Jirón Callao, στο κέντρο της Λίμας. Η πόλη, που ιδρύθηκε το 1535 από τον Φρανθίσκο Πισάρο, υπήρξε μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Νότιας Αμερικής και πρωτεύουσα της Αντιβασιλείας του Περού. Ως πολιτικό, διοικητικό, θρησκευτικό και οικονομικό κέντρο της ισπανικής αποικιακής εξουσίας, η Λίμα απέκτησε τον τίτλο «Πόλη των Βασιλέων». Το ιστορικό της κέντρο έχει ανακηρυχθεί Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO από το 1991.
Τα ευρήματα θα είναι επισκέψιμα από τις 24 Αυγούστου, ημερομηνία που συμπίπτει με την επέτειο του θανάτου της Αγίας Ρόζας, προστάτιδας της Λίμας. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, η Αγία Ρόζα θεράπευε αρρώστους, ενώ το Νοσοκομείο του Αγίου Πνεύματος βρισκόταν δίπλα στο σπίτι της. Η γειτνίαση αυτή δίνει στο εύρημα ένα επιπλέον φορτίο: κάτω από τον κήπο ενός ιερού αφιερωμένου στη φροντίδα και τη θεραπεία, βρέθηκε ένα πραγματικό νοσοκομείο της αποικιακής πόλης.
Τα ανθρώπινα λείψανα δεν θα εκτεθούν στο κοινό. Αντί γι’ αυτά, οι επισκέπτες θα βλέπουν μουσειακή αναπαράσταση των ταφών με οστά από ρητίνη, ώστε να κατανοούν τη διάταξη και τη λειτουργία του χώρου χωρίς να εκτίθενται οι ίδιοι οι νεκροί.
Η ανακάλυψη στη Λίμα δεν προσθέτει απλώς ένα ακόμη μνημείο στον αρχαιολογικό χάρτη της πόλης. Φέρνει ξανά στην επιφάνεια έναν χώρο όπου η θάλασσα, η αρρώστια, η πίστη, η ταφή και η αποικιακή διοίκηση συναντιούνταν καθημερινά. Ένα νοσοκομείο για ανθρώπους που ζούσαν από τα ταξίδια τους επιστρέφει τώρα ως τόπος μνήμης, κάτω από έναν κήπο που έμοιαζε ήσυχος μέχρι να αρχίσει να σκάβεται.
Με στοιχεία από The Art Newspaper
