Πριν γίνει εικόνα σε αφίσες, μπλουζάκια, κούπες και πωλητήρια μουσείων, ο Κιθ Χάρινγκ ήταν ένας καλλιτέχνης που έμαθε να ζωγραφίζει πάνω στον ρυθμό της Νέας Υόρκης. Το μετρό, οι τοίχοι, τα clubs, οι δρόμοι, η ποπ κουλτούρα και ο πολιτικός πανικός της δεκαετίας του ’80 δεν ήταν απλώς το φόντο του έργου του. Ήταν το ίδιο το υλικό του.
Η έκθεση «Keith Haring: A World in Motion», στο 60 White της Νέας Υόρκης, επιστρέφει σε αυτήν ακριβώς τη σχέση: στον Χάρινγκ ως καλλιτέχνη μιας πόλης που δεν έμεινε ποτέ κλεισμένη στα όριά της. Η Νέα Υόρκη ήταν για εκείνον εργαστήριο, σκηνή, δημόσιος πίνακας και σημείο εκκίνησης για μια οπτική γλώσσα που ταξίδεψε σχεδόν αμέσως σε όλο τον κόσμο.
Ο Χάρινγκ μετακόμισε στη Νέα Υόρκη το 1978 και βρέθηκε στο κέντρο μιας πόλης που άλλαζε με εξαντλητική ταχύτητα. Η τέχνη κατέβαινε από τους τοίχους των γκαλερί και έβγαινε στον δρόμο. Η μουσική, το γκράφιτι, το clubbing, το hip hop, η κουίρ νυχτερινή ζωή, το AIDS, τα ναρκωτικά, η αστυνομική βία και η εμπορευματοποίηση της εικόνας συναντιούνταν στο ίδιο αστικό σώμα. Ο Χάρινγκ δεν στάθηκε απέναντι από αυτό το σώμα για να το παρατηρήσει. Μπήκε μέσα του.
Τα σχέδιά του στις μαύρες επιφάνειες του μετρό έγιναν ένα είδος καθημερινού δημόσιου σήματος. Φιγούρες που χορεύουν, μωρά που ακτινοβολούν, σκυλιά που γαβγίζουν, σώματα σε κίνηση, μορφές χωρίς πρόσωπο αλλά γεμάτες ένταση. Ήταν εικόνες άμεσες, σχεδόν παιδικές στην πρώτη ματιά, αλλά φορτισμένες με σεξ, φόβο, χαρά, απειλή, κοινότητα και επείγουσες. Ο Χάρινγκ κατάλαβε νωρίς ότι ένα σχέδιο μπορεί να λειτουργήσει σαν σύνθημα χωρίς να γίνει αφίσα. Ότι η γραμμή μπορεί να γίνει πολιτική επειδή κυκλοφορεί.
Η έκθεση στο 60 White, σε επιμέλεια Κάρλο ΜακΚόρμικ σε συνεργασία με τον Λίο Μάλκα, εξετάζει αυτήν την κυκλοφορία. Δεν παρουσιάζει τον Χάρινγκ μόνο ως παιδί της Νέας Υόρκης, αλλά ως καλλιτέχνη που μετέτρεψε τη νεοϋορκέζικη ενέργεια σε παγκόσμιο κώδικα. Το έργο του ταξίδεψε σε πόλεις, clubs, δημόσιους χώρους και κοινότητες, χωρίς να χάσει την αίσθηση ότι γεννήθηκε μέσα στη βουή του δρόμου.
Ένα από τα πιο δυνατά στοιχεία της έκθεσης είναι η αναδημιουργία του DV8, του θρυλικού club στο Σαν Φρανσίσκο όπου υπήρχαν τοιχογραφίες του Χάρινγκ. Το DV8 δεν ήταν απλώς ένας χώρος διασκέδασης. Ήταν μέρος μιας εποχής όπου η νύχτα λειτουργούσε ως κοινότητα, καταφύγιο, πολιτικό εργαστήριο και πεδίο επιβίωσης. Εκεί, η τέχνη δεν κρεμόταν σε λευκό τοίχο για να τη δει κανείς με απόσταση. Ζούσε πάνω από το μπαρ, ανάμεσα σε σώματα, μουσική, ιδρώτα, φλερτ και φόβο.
Αυτό είναι κρίσιμο για να καταλάβει κανείς τον Χάρινγκ πέρα από την ευκολία του αναγνωρίσιμου στυλ του. Η γραμμή του δεν ήταν διακοσμητική. Ήταν κοινωνική. Τα σώματα στα έργα του ακουμπούν, συγκρούονται, πολλαπλασιάζονται, μολύνονται, χορεύουν, πέφτουν, σηκώνονται. Η εικόνα του μοιάζει απλή επειδή θέλει να φτάσει γρήγορα στον θεατή. Όμως αυτή η απλότητα κουβαλά την ένταση μιας εποχής που έβλεπε ολόκληρες κοινότητες να ζουν με την απειλή της εξαφάνισης.
Στη δεκαετία του ’80, ο Χάρινγκ βρέθηκε δίπλα σε μορφές όπως ο Άντι Γουόρχολ και ο Ζαν-Μισέλ Μπασκιά, σε μια στιγμή όπου η τέχνη, η μόδα, το χρήμα, το γκράφιτι και η νυχτερινή κουλτούρα άρχισαν να μιλούν μεταξύ τους με νέα ταχύτητα. Όμως ο Χάρινγκ κράτησε πάντα μια ιδέα δημόσιας χρήσης της εικόνας. Τα έργα του μιλούσαν για το AIDS, την εκπαίδευση γύρω από τα ναρκωτικά, τον ρατσισμό, τη σεξουαλικότητα, την παιδική ηλικία, τον πόλεμο και την εξουσία, χωρίς να εγκαταλείπουν την αμεσότητα του σχεδίου.
Η έκθεση περιλαμβάνει και έργα που δείχνουν τη σχέση του με πόλεις έξω από τη Νέα Υόρκη, όπως το «Sister Cities – For Tokyo», που δημιούργησε το 1985 ως φόρο τιμής στη σχέση της Νέας Υόρκης με το Τόκιο. Εκεί φαίνεται καθαρά η ικανότητά του να μεταφέρει την ίδια οπτική ενέργεια σε διαφορετικά αστικά περιβάλλοντα. Ο Χάρινγκ δεν ζωγράφιζε την πόλη σαν καρτ ποστάλ. Ζωγράφιζε την πόλη σαν δίκτυο.
Γι’ αυτό και η επιστροφή του στη Νέα Υόρκη μέσα από το 60 White δεν μοιάζει με απλή μουσειακή νοσταλγία. Είναι μια υπενθύμιση ότι η δουλειά του γεννήθηκε σε δημόσιους χώρους, σε περάσματα, σε clubs, σε κοινότητες που έπρεπε να εφεύρουν τη δική τους ορατότητα. Σήμερα, που το έργο του έχει γίνει σχεδόν παγκόσμιο εμπορικό σήμα, μια τέτοια έκθεση έχει νόημα όταν καταφέρνει να το ξαναφέρει πίσω στην κίνηση, στον θόρυβο και στη σωματικότητα από όπου ξεκίνησε.
Ο Κιθ Χάρινγκ πέθανε το 1990, στα 31 του, από επιπλοκές που σχετίζονταν με το AIDS. Όμως η γλώσσα του δεν έμεινε παγωμένη στη δεκαετία του ’80. Κυκλοφορεί ακόμη επειδή ήταν φτιαγμένη για κυκλοφορία. Ήταν εικόνα δρόμου πριν γίνει εικόνα μουσείου. Ήταν κουίρ, δημόσια, ποπ και πολιτική πριν όλα αυτά γίνουν ασφαλείς λέξεις για εκθεσιακά κείμενα.
Στο 60 White, ο Χάρινγκ επιστρέφει εκεί όπου ανήκει: όχι μόνο στη Νέα Υόρκη, αλλά στην ιδέα μιας πόλης που ζωγραφίζεται ενώ κινείται. Μιας πόλης όπου η τέχνη δεν ζητά απαραίτητα σιωπή, απόσταση και σεβασμό. Μερικές φορές ζητά σώμα, ρυθμό, πλήθος και μια γραμμή τόσο απλή που γίνεται αδύνατον να την ξεχάσεις.
με στοιχεία aπό Dossier
