Για τον Μάικλ Σκαρ, εθελοντή στα Εθνικά Αρχεία της Βρετανίας, στο Κιου, στο δυτικό Λονδίνο, ήταν απλώς ένα ακόμη βαρετό πρωινό Πέμπτης.
Καταλογογραφούσε έγγραφα του 18ου αιώνα, αλληλογραφία του βρετανικού Βασιλικού Ναυτικού που δεν είχε καταγραφεί ποτέ αναλυτικά, όταν άνοιξε έναν τόμο και είδε μπροστά του τις πρώτες λέξεις ενός κειμένου που αναγνώρισε αμέσως: «In Congress, July 4, 1776. A declaration by the representatives of the United States of America…».
Αυτό που κρατούσε δεν ήταν ένα συνηθισμένο χαρτί. Ήταν ένα εξαιρετικά σπάνιο πρώιμο αντίτυπο της αμερικανικής Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας, λίγες ημέρες πριν από την 250ή επέτειο της υπογραφής της. Ο ίδιος γύρισε προς την προϊσταμένη του και της είπε ότι μάλλον έπρεπε να έρθει να το δει. Η στιγμή, όπως την περιέγραψε αργότερα, ήταν συναρπαστική.
Το έγγραφο είναι αντίτυπο της λεγόμενης εκτύπωσης του Έξετερ, στο Νιου Χάμσαϊρ. Πρόκειται για ένα από τα μόλις 11 γνωστά σωζόμενα αντίτυπα αυτής της έκδοσης και το μοναδικό που είναι γνωστό ότι βρίσκεται εκτός Ηνωμένων Πολιτειών.
Το ακόμη πιο ενδιαφέρον, όμως, δεν είναι μόνο η σπανιότητά του. Είναι η διαδρομή του.
Το αντίτυπο βρέθηκε μέσα σε έγγραφα που είχαν κατασχεθεί από το αμερικανικό κουρσάρικο πλοίο Dalton, όταν αυτό αιχμαλωτίστηκε από βρετανικό πολεμικό πλοίο σε ευρωπαϊκά νερά, τον Δεκέμβριο του 1776. Άλλα έγγραφα του πλοίου, ανάμεσά τους και η άδεια δράσης του, υπογεγραμμένη από τον πρόεδρο του Ηπειρωτικού Κογκρέσου, Τζον Χάνκοκ, προωθήθηκαν στο Ναυτοδικείο. Η Διακήρυξη, όμως, δεν αναγνωρίστηκε ως κάτι ιδιαίτερο. Καταγράφηκε απλώς ως «άλλο έγγραφο» και χάθηκε για περισσότερο από δύο αιώνες μέσα στα ναυτικά αρχεία.
Έτσι, ένα κείμενο που είχε τυπωθεί για να κυκλοφορήσει γρήγορα, να διαβαστεί δυνατά, να διαδοθεί ως επαναστατική είδηση, κατέληξε να ζήσει μια δεύτερη ζωή ως αρχειακό φάντασμα.
Η εκτύπωση του Έξετερ έγινε ανάμεσα στις 16 και τις 19 Ιουλίου 1776, λίγες ημέρες αφότου η Διακήρυξη είχε υπογραφεί στη Φιλαδέλφεια, στις 4 Ιουλίου. Εκείνα τα τυπωμένα μονόφυλλα δεν προορίζονταν για μουσειακές προθήκες. Ήταν τα μέσα ενημέρωσης της εποχής τους. Έπρεπε να τυπωθούν γρήγορα, να μοιραστούν γρήγορα και να διαβαστούν από όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους. Ήταν, με άλλα λόγια, η είδηση του 1776.
Σύμφωνα με τους ειδικούς των Εθνικών Αρχείων, πιθανότατα ο καπετάνιος του Dalton, Ελεάζερ Τζόνσον, αγόρασε το αντίτυπο στο Πόρτσμουθ του Νιου Χάμσαϊρ, όπου το πλοίο είχε σταματήσει για να πάρει επιπλέον πλήρωμα. Ο Τζόνσον ήταν αφοσιωμένος στην αμερικανική υπόθεση. Μετά τη σύλληψή του, δήλωσε σε βρετανικό δικαστήριο στο Πλίμουθ ότι ήταν πολίτης των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, μια φράση που το στέμμα εξακολουθούσε να αντιμετωπίζει ως προδοτική.
Το Dalton δεν ήταν απλό εμπορικό πλοίο. Ήταν ιδιωτικό πολεμικό σκάφος που είχε εξουσιοδοτηθεί από το Κογκρέσο να επιτίθεται σε βρετανικά πλοία. Το πλήρωμά του αποτελούνταν από περίπου 120 άνδρες, Αμερικανούς, Άγγλους, Ιρλανδούς, Σκωτσέζους, Γάλλους και Δανούς. Ανάμεσά τους βρισκόταν και ο Ντάνιελ Κότλ, που στα αρχεία περιγράφεται ως μαύρος άνδρας και πιθανότατα ήταν ελεύθερος μαύρος ναυτικός. Μετά την αιχμαλωσία του πληρώματος, τα ίχνη του χάνονται σε μεγάλο βαθμό στη φυλακή Old Mill του Πλίμουθ.
Αυτή η λεπτομέρεια κάνει την ανακάλυψη ακόμη πιο πυκνή. Η Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας δεν εμφανίζεται εδώ ως καθαρό σύμβολο πάνω σε γυαλισμένο χαρτί. Εμφανίζεται μέσα σε ένα πλοίο, σε πόλεμο, σε θάλασσα, σε αυτοκρατορική καταδίωξη, ανάμεσα σε άνδρες διαφορετικών εθνικοτήτων, κοινωνικών θέσεων και χρωμάτων, που βρέθηκαν να υπηρετούν ή να διεκδικούν μια υπόθεση που ακόμη δεν είχε κριθεί.
Ο Σολ Νασέ, διευθύνων σύμβουλος των Εθνικών Αρχείων και φύλακας των δημόσιων αρχείων, χαρακτήρισε το αντίτυπο εξαιρετικά σπάνιο και σημείωσε ότι θυμίζει πως η ιστορία της Αμερικανικής Επανάστασης ήταν εξαρχής διατλαντική.
Αυτό είναι και το πραγματικό ενδιαφέρον της ανακάλυψης. Δεν βρέθηκε απλώς ένα χαμένο χαρτί. Βρέθηκε η διαδρομή ενός κειμένου που ξεκίνησε από ένα τυπογραφείο στο Έξετερ, πέρασε σε ένα πλοίο που έβγαινε στον Ατλαντικό για να πολεμήσει τους Βρετανούς, κατασχέθηκε ως τεκμήριο πολέμου και έπειτα ξεχάστηκε μέσα στο αρχείο της ίδιας αυτοκρατορίας από την οποία προσπαθούσε να αποκοπεί.
Η Ιστορία, μερικές φορές, δεν κρύβεται επειδή είναι μυστική. Κρύβεται επειδή κάποιος την κατέγραψε κάποτε ως «άλλο έγγραφο».
με στοιχεία από Guardian
