Στη Γαλλία, η μάχη για το σινεμά δεν αφορά πια μόνο τις ταινίες. Αφορά το ποιος αποφασίζει τι χρηματοδοτείται, ποια έργα θεωρούνται δημόσιο αγαθό και αν η περίφημη γαλλική «πολιτιστική εξαίρεση» μπορεί να επιβιώσει σε μια εποχή πλατφορμών, τεχνητής νοημοσύνης και ανόδου της ακροδεξιάς.
Στο κέντρο αυτής της σύγκρουσης βρίσκεται το CNC, το Εθνικό Κέντρο Κινηματογράφου και Κινούμενης Εικόνας της Γαλλίας. Ο θεσμός δημιουργήθηκε το 1946 και θεωρείται εδώ και δεκαετίες ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους το γαλλικό σινεμά διατηρεί ισχυρή βιομηχανική και καλλιτεχνική παρουσία απέναντι στο Χόλιγουντ και στις διεθνείς πλατφόρμες.
Σύμφωνα με εκτενές ρεπορτάζ της Le Monde, το CNC έχει μπει στο στόχαστρο του ακροδεξιού Rassemblement National. Το κόμμα παρουσιάζει τον οργανισμό ως σύμβολο ενός κλειστού, προνομιούχου πολιτιστικού συστήματος, το οποίο, όπως υποστηρίζει, μοιράζει χρήμα σε έναν περιορισμένο κύκλο ανθρώπων του κινηματογράφου.
Η κόντρα δεν είναι καινούργια, αλλά έχει αποκτήσει μεγαλύτερη ένταση ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2027. Τον Οκτώβριο του 2025, βουλευτής του Rassemblement National επιχείρησε ακόμη και να καταργήσει το CNC μέσω τροπολογίας στη γαλλική Εθνοσυνέλευση. Η τροπολογία απορρίφθηκε.
Το CNC, ωστόσο, δεν είναι ένας απλός κρατικός κουμπαράς για ταινίες. Το σύστημά του λειτουργεί σαν σύνθετος μηχανισμός ανακύκλωσης πόρων: αντλεί έσοδα από εισιτήρια κινηματογράφων, τηλεοπτικά κανάλια, υπηρεσίες streaming και ψηφιακές πλατφόρμες, και τα επιστρέφει στον οπτικοακουστικό τομέα.
Με αυτόν τον τρόπο χρηματοδοτούνται ταινίες, τηλεοπτικές παραγωγές, βιντεοπαιχνίδια, ντοκιμαντέρ, κινηματογραφικές αίθουσες και πιο ριψοκίνδυνα έργα που δύσκολα θα έβρισκαν στήριξη μόνο από την αγορά. Αυτό ακριβώς το μοντέλο κάνει τη γαλλική περίπτωση τόσο σημαντική για την Ευρώπη.
Ο πρόεδρος του CNC, Gaëtan Bruel, περιγράφει τον οργανισμό ως εργαλείο πολιτιστικής κυριαρχίας. Το επιχείρημά του είναι ότι η Γαλλία, μια χώρα που μιλά συχνά για εθνική κυριαρχία, δεν μπορεί ταυτόχρονα να αποδυναμώνει έναν θεσμό που στηρίζει θέσεις εργασίας, παραγωγές σε όλη τη χώρα και την παγκόσμια παρουσία του γαλλικού σινεμά.
Από την πλευρά του, το Rassemblement National επιμένει ότι δεν επιτίθεται στην κουλτούρα, αλλά σε ένα σύστημα που θεωρεί αδιαφανές, ιδεολογικά κλειστό και αποκομμένο από το ευρύ κοινό. Το CNC κατηγορείται συχνά από την ακροδεξιά ότι στηρίζει έργα χωρίς εμπορική απήχηση ή ταινίες που κινούνται κοντά σε έναν προοδευτικό, αριστερό πολιτιστικό κόσμο.
Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Το CNC χρηματοδοτεί τόσο εμπορικές παραγωγές όσο και ταινίες δημιουργού, ενώ η στήριξή του έχει συνδεθεί και με διεθνείς επιτυχίες του γαλλικού σινεμά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Ζιστίν Τριέ: όλες οι μεγάλου μήκους ταινίες της έλαβαν στήριξη από τον μηχανισμό προκαταβολής επί μελλοντικών εσόδων, πριν η Ανατομία μιας πτώσης φτάσει στον Χρυσό Φοίνικα και στα Όσκαρ.
Την ίδια στιγμή, οι επικριτές του CNC δεν περιορίζονται στην ακροδεξιά. Στη Γαλλία υπάρχει εδώ και χρόνια συζήτηση για την πολυπλοκότητα των επιτροπών, τη δυσκολία πρόσβασης, τη διαφάνεια και τα όρια της κρατικής στήριξης. Ακόμη και άνθρωποι της κινηματογραφικής βιομηχανίας αναγνωρίζουν ότι το σύστημα είναι ισχυρό αλλά περίπλοκο, πολύτιμο αλλά ευάλωτο στις κατηγορίες περί κλειστού κυκλώματος.
Αυτό που αλλάζει τώρα είναι η πολιτική θερμοκρασία. Για τους ανθρώπους του γαλλικού σινεμά, η πιθανότητα ανόδου της ακροδεξιάς στην εξουσία κάνει τη συζήτηση υπαρξιακή. Δεν πρόκειται πλέον μόνο για μια διαμάχη γύρω από επιχορηγήσεις, αλλά για το αν ένας θεσμός που χτίστηκε μετά τον πόλεμο για να προστατεύει τη γαλλική δημιουργία μπορεί να επιβιώσει σε ένα πολιτικό περιβάλλον που βλέπει την κουλτούρα ως ιδεολογικό πεδίο μάχης.
Γι’ αυτό και ενώσεις παραγωγών, σκηνοθετών και διανομέων έχουν αρχίσει να οργανώνονται, ζητώντας από τα πολιτικά κόμματα να πάρουν καθαρή θέση για το μέλλον του CNC. Στο τραπέζι έχει πέσει ακόμη και η ιδέα να κατοχυρωθεί συνταγματικά η έννοια της γαλλικής πολιτιστικής κυριαρχίας.
Το διακύβευμα ξεπερνά τη Γαλλία. Σε μια Ευρώπη όπου η ακροδεξιά επιτίθεται όλο και συχνότερα σε πανεπιστήμια, μουσεία, δημόσια ραδιοτηλεόραση και μηχανισμούς πολιτιστικής στήριξης, η υπόθεση του CNC δείχνει πόσο γρήγορα η χρηματοδότηση της τέχνης μπορεί να μετατραπεί από τεχνικό ζήτημα σε πολιτικό πεδίο σύγκρουσης.
Το γαλλικό σινεμά δεν φοβάται μόνο μήπως χάσει έναν οργανισμό. Φοβάται μήπως χάσει την ίδια την ιδέα ότι ο κινηματογράφος είναι κάτι περισσότερο από προϊόν: ένας δημόσιος χώρος, μια βιομηχανία, μια γλώσσα και ένα κομμάτι εθνικής μνήμης που δεν μπορεί να αφεθεί αποκλειστικά στους κανόνες της αγοράς.
Με στοιχεία από Le Monde
