Αθήνα, 29 Απριλίου 2026, ανήμερα της επετείου γέννησης και θανάτου του Αλεξανδρινού ποιητή, το Ίδρυμα Ωνάση σε συνεργασία με τον Δήμο Αθηναίων προσκαλούν από σήμερα και για πάντα κατοίκους, επισκέπτες και περαστικούς να καθίσουν δίπλα στον Κ. Π. Καβάφη και να «συνομιλήσουν» μαζί του, έστω για λίγο, στρέφοντας το βλέμμα τους προς την πόλη και τον ζωντανό αστικό της ιστό.
Σε συνεργασία με τον Δήμο Αθηναίων, το Ίδρυμα Ωνάση παρέδωσε επίσημα χτες, στις 28 Απριλίου, το γλυπτό που απεικονίζει τον Κ. Π. Καβάφη, έργο του γλύπτη Πραξιτέλη Τζανουλίνου, στον πεζόδρομο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου, μπροστά από την Ωνάσειο Βιβλιοθήκη και την Onassis Mandra.
Ένα νέο τοπόσημο της πόλης που σηματοδοτεί μια ακόμα επιστροφή του Καβάφη στην Αθήνα, μετά τα εγκαίνια του Αρχείου Καβάφη τον Νοέμβριο του 2023 από το Ίδρυμα Ωνάση. «Αγαπώ τόσω πολύ τας Αθήνας» έγραφε ο Καβάφης το 1903. Μια πόλη που πάντα τον γοήτευε. Εδώ αναζητούσε την αναγνώριση. Εδώ δοκιμαζόταν η γραφή του κι εδώ ήθελε να ακουστεί. Από σήμερα ακούγεται πιο δυνατά.
Στην εκδήλωση παρέστησαν εκπρόσωποι της πολιτικής, πολιτιστικής, ακαδημαϊκής και καλλιτεχνικής ζωής της χώρας, ενώ ομιλίες απηύθυναν ο Αντώνης Σ. Παπαδημητρίου, Πρόεδρος του Ιδρύματος Ωνάση, η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και ο Αντιδήμαρχος Οικονομικού Προγραμματισμού Γιώργος Γιάνναρος, εκ μέρους του Χάρη Δούκα, Δημάρχου Αθηναίων.
Ο κ. Αντώνης Σ. Παπαδημητρίου, Πρόεδρος του Ιδρύματος Ωνάση, δήλωσε: «Για το Ίδρυμα Ωνάση όλα είναι πολιτισμός – και σίγουρα ο πολιτισμός δεν περιορίζεται στους θεσμικούς χώρους. Αντιθέτως, αποτελεί μέρος της καθημερινής ζωής στον δρόμο, στον αστικό ιστό, στον χώρο των κοινών εμπειριών. Με το πνεύμα αυτό παραδίδουμε στην ήδη αναπλασμένη Διονυσίου Αρεοπαγίτου το γλυπτό έργο του Πραξιτέλη Τζανουλίνου που απεικονίζει τον Κ. Π. Καβάφη. Θυμίζοντας τον πολιτισμό της καθημερινότητας και εντάσσοντας την ποίηση στις καθημερινές διαδρομές μας».
Η κα Λίνα Μενδώνη, Υπουργός Πολιτισμού, δήλωσε: «Η Διονυσίου Αρεοπαγίτου είναι ίσως ο πιο κοσμοπολίτικος δρόμος της Αθήνας, το ιδανικό σημείο για την τοποθέτηση του γλυπτού του Κωνσταντίνου Καβάφη. Εδώ συναντώνται συμβολικά η κλασική Αθήνα και η Ρώμη, ενώ καθημερινά περνούν άνθρωποι από όλο τον κόσμο. Ο Πραξιτέλης Τζανουλίνος απέδωσε με εξαιρετική ευαισθησία τη μορφή του ποιητή. Και αυτό που θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι ο Καβάφης δεν παρουσιάζεται ως μια συμβατική προτομή ή ένας ανδριάντας, αλλά καθισμένος σε ένα παγκάκι, προσκαλώντας τον καθένα να καθίσει δίπλα του, να διαβάσει, να σκεφτεί και να συνομιλήσει μαζί του. Πρόκειται για ένα ξεχωριστό τοπόσημο, το τρίτο που δημιουργείται για τον Καβάφη με τη συμβολή του Ιδρύματος Ωνάση, μετά το Aρχείο και την οικία του στην Αλεξάνδρεια. Ένα έργο που μας καλεί όλους να πλησιάσουμε τον ποιητή και να ανακαλύψουμε ξανά τη φωνή του μέσα από τα ποιήματά του».
Ο Αντιδήμαρχος Οικονομικού Προγραμματισμού, κ. Γιώργος Γιάνναρος, μετέφερε τη δήλωση του Δημάρχου Αθηναίων, κ. Χάρη Δούκα: «Κάθε γωνιά της Αθήνας μπορεί να γίνει ένα σημείο αναφοράς. Αρκεί να υπάρχει σχέδιο και έμπνευση. Με το γλυπτό παγκάκι του Καβάφη και την ηπιοποίηση της οδού Αισχίνου, το εμβληματικό τοπόσημο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου αποκτά νέα ταυτότητα. Σε συνεργασία με το Ίδρυμα Ωνάση, κινηθήκαμε γρήγορα και αποτελεσματικά. Εξασφαλίσαμε όλες τις απαραίτητες εγκρίσεις και άδειες, ώστε το έργο να προχωρήσει χωρίς καθυστερήσεις και να αναδειχθεί ο δημόσιος χώρος ως χώρος πολιτισμού και καθημερινής ζωής».
Ένα γλυπτό που προσκαλεί σε διάλογο
Το γλυπτό του Κ. Π. Καβάφη, δωρεά του Ιδρύματος Ωνάση στον Δήμο Αθηναίων, φιλοδοξεί να εντάξει τον ποιητή οργανικά στον αστικό ιστό, όχι ως μνημείο από απόσταση, αλλά ως μια ζωντανή παρουσία μέσα στην καθημερινότητα της πόλης.
Η πρόταση του γλύπτη Πραξιτέλη Τζανουλίνου αποτυπώνει τον Καβάφη καθιστό. Πρόκειται για ένα γλυπτό σε φυσικό μέγεθος, από χαλκό με πατίνα υψηλής αντοχής για εξωτερικό χώρο, που επιτρέπει στον επισκέπτη να καθίσει δίπλα στον ποιητή. Το γλυπτό φωτίζεται από τη διακεκριμένη Ελληνίδα σχεδιάστρια φωτισμών Ελευθερία Ντεκώ, σε μια μελέτη φωτισμού που βρίσκεται σε διαρκή διάλογο με το περιβάλλον στο οποίο εντάσσεται. Η μορφή του Καβάφη αντλεί έμπνευση από φωτογραφία του αρχείου Καβάφη που τον απεικονίζει καθιστό σε ανάκλιντρο στο διαμέρισμά του στην οδό Λέψιους 10, στην Αλεξάνδρεια, γύρω στο 1930, ενώ στοιχεία όπως τα γυαλιά του ενσωματώθηκαν χάρη σε σύγχρονες τεχνολογίες τρισδιάστατης σάρωσης και εκτύπωσης, με βάση αυθεντικά αντικείμενα.
Το γλυπτό του Καβάφη στη Διονυσίου Αρεοπαγίτου συνομιλεί με την ιστορία, όμως ανήκει στο παρόν. Ένας Καβάφης όχι αποστασιοποιημένος, αλλά παρών στο βλέμμα, στη στάση και την εμπειρία του δημόσιου χώρου. Με αυτό, η Αθήνα τιμά έναν κορυφαίο δημιουργό, συνεχίζοντας μια ευρωπαϊκή παράδοση που περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, το άγαλμα του Φερνάντο Πεσόα στη Λισαβόνα, το μπρούτζινο άγαλμα του Τζέιμς Τζόις στην Τεργέστη, το άγαλμα του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν στην Κοπεγχάγη, καθώς και γλυπτά αφιερωμένα στον Όσκαρ Ουάιλντ στο Λονδίνο, τον Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα στη Μαδρίτη, τον Φραντς Κάφκα στην Πράγα και τον Φρεντερίκ Σοπέν στη Βαρσοβία.
Προπλάσματα του γλυπτού του Καβάφη εκτίθενται στην Αθήνα, στο Αρχείο Καβάφη στην οδό Φρυνίχου, καθώς και στην Οικία Καβάφη στην Αλεξάνδρεια, ενισχύοντας τη διαρκή σύνδεση ανάμεσα στις δύο πόλεις που καθόρισαν το αποτύπωμά του.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η δημιουργία ενός αναβαθμισμένου δημόσιου χώρου στάσης στον πεζόδρομο της Διονυσίου Αρεοπαγίτου, με κεντρικό στοιχείο το γλυπτό του Κωνσταντίνου Καβάφη, σε αρχιτεκτονικό σχεδιασμό του Γιώργου Παρμενίδη. Η παρέμβαση οργανώνει εκ νέου τον περιβάλλοντα χώρο, με την αναδιαμόρφωση των δύο παρακείμενων παρτεριών πρασίνου, τη βελτίωση των δαπέδων και την ένταξη στοιχείων αστικού εξοπλισμού, όπως τα καθιστικά από σκυρόδεμα, διαμορφώνοντας έναν ενιαίο, λειτουργικό και προσβάσιμο χώρο που ενθαρρύνει τη στάση, την παρατήρηση και τον στοχασμό.
Σημείωμα του καλλιτέχνη
«Στον Έντουαρντ Μόργκαν Φόρστερ χρωστάμε την ωραία εικόνα για τον “Έλληνα κύριο με καπέλο που στέκει απολύτως ακίνητος, ελαφρώς λοξά προς το σύμπαν”, που διατυπώθηκε τον Απρίλιο του 1919. Μαζί με το φωτογραφικό υλικό με τη μορφή του Καβάφη –και όπως ο ίδιος έγραψε απευθυνόμενος στον εαυτό του: “Προσπάθησε να τα φυλάξεις ποιητή,/ όσο και αν είναι λίγα αυτά που σταματιούνται./ Του ερωτισμού σου τα οράματα./ Βάλ’ τα, μισοκρυμένα, μες τες φράσεις σου”– προκύπτουν οι αφορμές που συνετέλεσαν καθοριστικά ώστε το έργο να αρχίσει και «Ο ποιητής, εν μέρει αποκρύπτων, εν μέρει αποκρυπτόμενος…» να εμφανιστεί μπροστά μου μέσα από το εύπλαστο υλικό του πηλού αρχικά και αργότερα στο υλικό του χαλκού. Έτσι, φιλοτεχνήθηκε η μορφή του· προσεγγίζοντάς την όχι μιμητικά, αλλά εκφράζοντας την εικόνα και το είναι του ποιητικού του κόσμου.
Πραξιτέλης Τζανουλίνος, 2026».
Το Αρχείο Καβάφη στην Αθήνα
Το Αρχείο Καβάφη στην οδό Φρυνίχου στην Πλάκα είναι κάτι περισσότερο από ένα μουσείο. Φιλοξενεί το προσωπικό αρχείο του Αλεξανδρινού ποιητή, μαζί με 966 βιβλία από τη βιβλιοθήκη του, τεκμήρια της ζωής και του έργου του, αλλά και σύγχρονες δημιουργίες καλλιτεχνών με διεθνή παρουσία, από την Αθήνα μέχρι τη Νέα Υόρκη. Ένα ζωντανό αρχείο που εξελίσσεται συνεχώς.
Μετά τη δημοσίευση της ψηφιακής συλλογής του Αρχείου Καβάφη τον Μάρτιο του 2019, που έκανε το αρχείο ελεύθερα προσβάσιμο, το Ίδρυμα Ωνάση προχώρησε στη δημιουργία ενός φυσικού χώρου αφιερωμένου στον ποιητή, εγκαινιάζοντας το Αρχείο Καβάφη στην Αθήνα τον Νοέμβριο του 2023.
Ο χώρος φιλοξενεί τα γραπτά και τα βιβλία του Καβάφη, προσωπικά του αντικείμενα και έπιπλα, πλαισιωμένα από έργα τέχνης που φωτίζουν την ολοένα αυξανόμενη επίδρασή του σε καλλιτέχνες – από την εποχή του έως και σήμερα.
Τον Δεκέμβριο του 2024, το Αρχείο επεκτάθηκε με δύο επιπλέον αίθουσες, οι οποίες παρουσιάζουν περισσότερα τεκμήρια της βιβλιοθήκης του, έργα σύγχρονών του καλλιτεχνών εμπνευσμένα από τον ίδιο, καθώς και έργα διεθνώς αναγνωρισμένων δημιουργών που παρουσιάστηκαν στο φεστιβάλ “Archive of Desire” του Ιδρύματος Ωνάση στη Νέα Υόρκη (28 Απριλίου – 6 Μαΐου 2023).Το Αρχείο Καβάφη, όμως, δεν σταματά να εμπλουτίζεται με νέα εκθέματα στον χώρο του και νέες προσκτήσεις στο αρχείο του, αλλά και μέσω της διασύνδεσής του με καβαφικές συλλογές άλλων φορέων στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Ανακαλύψτε την ψηφιακή συλλογή του Αρχείου Καβάφη με περισσότερα από 3.000 τεκμήρια στο cavafy.onassis.org.
Οικία Καβάφη στην Αλεξάνδρεια
Το Ίδρυμα Ωνάση, σε συνεργασία με το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού, ανέλαβε στις αρχές του 2022 την αποκατάσταση της Οικίας Καβάφη στην Αλεξάνδρεια με σκοπό να την καταστήσει πόλο έλξης επισκεπτών από όλο τον κόσμο. Από τον Μάιο του 2024, το διαμέρισμα όπου ο Κ. Π. Καβάφης έζησε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του και δημιούργησε δεκάδες από τα έργα που τον ανέδειξαν σε παγκόσμιο ποιητή αποκαταστάθηκε και αναδιαμορφώθηκε, ώστε να αναδειχθεί η εικόνα της κατοικίας όπως ήταν στα χρόνια που έζησε ο ποιητής. Η Οικία Καβάφη έχει ως στόχο να φωτίσει τη σχέση του ποιητή με την πόλη της Αλεξάνδρειας, να αναδείξει τον αντίκτυπο του έργου του έως σήμερα, αλλά και να μας μεταφέρει πίσω στον χρόνο, σαν χρονοκάψουλα.
Η καθημερινότητα ως πεδίο πολιτισμού: Το Ίδρυμα Ωνάση στην πόλη
Το γλυπτό του Κ. Π. Καβάφη εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική παρεμβάσεων του Ιδρύματος Ωνάση στον δημόσιο χώρο. Με σταθερή αφοσίωση, το Ίδρυμα αναδεικνύει τον «πολιτισμό της καθημερινότητας», μέσα από ήπιες παρεμβάσεις σε γειτονιές, παιδικές χαρές, μνημεία και κτίρια, συμβάλλοντας σε μια πόλη πιο φιλική, ανοιχτή και βιώσιμη για όλους.
Παράλληλα, διαμορφώνεται ένα άτυπο δίκτυο που ενώνει τις γειτονιές της Αθήνας, ενθαρρύνοντας τους κατοίκους να ανακαλύψουν ξανά την πόλη τους.
Σε στενή συνεργασία με τον Δήμο Αθηναίων, το Ίδρυμα Ωνάση προχωρά στην υλοποίηση νέων έργων που ενισχύουν τη λειτουργικότητα και την αισθητική της πόλης. Ανάμεσά τους είναι η αναβάθμιση του φωτισμού της διαδρομής από τη Διονυσίου Αρεοπαγίτου έως την Αποστόλου Παύλου, με την υπογραφή της Ελευθερίας Ντεκώ, η οποία, πέρα από τον φωτισμό του γλυπτού του Καβάφη, έχει επιμεληθεί και τον ανανεωμένο φωτισμό της Ακρόπολης τον Σεπτέμβριο του 2020, ένα έργο του Υπουργείου Πολιτισμού που πραγματοποιήθηκε με δωρεά και ανάθεση του Ιδρύματος Ωνάση και έχει αποσπάσει διεθνή βραβεία.
Παράλληλα, υλοποιούνται παρεμβάσεις ανάπλασης στις οδούς Αισχίνου και Φρυνίχου, με στόχο την αναβάθμιση της καθημερινής εμπειρίας του δημόσιου χώρου. Στο πλαίσιο αυτό, ολοκληρώνεται σύντομα η ανάπλαση της οδού Αισχίνου, όπου ξεχωρίζουν οι μπρούτζινες πλάκες-χαρακτικά που διατρέχουν τον δρόμο και φέρουν στίχους του Κ. Π. Καβάφη από το ποίημα «Η Πόλις».
Οι πρωτοβουλίες αυτές έρχονται να προστεθούν στις αστικές παρεμβάσεις που έχουν ήδη υλοποιηθεί από το Ίδρυμα Ωνάση σε σημεία όπως το Πάρκο Ραγκαβά, η πλατεία Αυδή, το Άλσος Λογγίνου και τα Κέντρα Νεότητας στον Νέο Κόσμο και το Δουργούτι, ενισχύοντας τη σύνδεση των κατοίκων με την πόλη και την παρουσία του πράσινου στην καθημερινότητα.
