Στο νέο της βιβλίο The Renoir Girls: A Hidden History of Art, War and Betrayal, που κυκλοφορεί στις 9 Απριλίου, η Catherine Ostler ακολουθεί τη διαδρομή της οικογένειας μέσα από τα τρία πορτρέτα που παρήγγειλε στον Ρενουάρ για τις κόρες της, την Irène, την Alice και την Elisabeth.Το βιβλίο φτάνει ως το τραγικό τέλος μιας ιστορίας που για δεκαετίες έμοιαζε να συμπυκνώνει το όνειρο της κοινωνικής ένταξης, της καλλιέργειας και του πλούτου.
Το Pink and Blue του Πιερ-Ογκίστ Ρενουάρ μοιάζει να ανήκει ολοκληρωτικά στον κόσμο της αριστοκρατικής αθωότητας. Δύο μικρά κορίτσια με δαντέλες και σατέν, μια εικόνα κοσμικής ευμάρειας, ένα πορτρέτο που έχει ταυτιστεί με τη λάμψη και την επιφανειακή γοητεία της μπελ επόκ. Πίσω όμως από αυτή την εικόνα ανοίγει μια πολύ πιο βαριά ιστορία: η διαδρομή της οικογένειας Cahen d’Anvers, μιας πλούσιας εβραϊκής δυναστείας που έζησε στην καρδιά της γαλλικής υψηλής κοινωνίας πριν ο 20ός αιώνας τη σαρώσει.
Αυτό είναι το νήμα που ακολουθεί η Catherine Ostler στο νέο της βιβλίο The Renoir Girls: A Hidden History of Art, War and Betrayal, που κυκλοφορεί στις 9 Απριλίου. Το βιβλίο ξεκινά από τα τρία πορτρέτα που παρήγγειλε η οικογένεια στον Ρενουάρ για τις κόρες της, την Irène, την Alice και την Elisabeth, και φτάνει ως το τραγικό τέλος μιας ιστορίας που για δεκαετίες έμοιαζε να συμπυκνώνει το όνειρο της κοινωνικής ένταξης, της καλλιέργειας και του πλούτου.
Στο κέντρο αυτής της διαδρομής βρίσκεται το Château de Champs-sur-Marne, λίγο έξω από το Παρίσι. Ο Louis και η Louise Cahen d’Anvers αγόρασαν το κτήμα το 1895 και το αναδιαμόρφωσαν με φιλοδοξία και σχεδόν σκηνική αίσθηση του παλιού γαλλικού μεγαλείου.
Το σπίτι έγινε ένας κόσμος όπου η αισθητική του 18ου αιώνα, οι διακοσμητικές τέχνες και η επιθυμία για κοινωνική ακτινοβολία συνυπήρχαν με την άνεση και την πολυτέλεια της μεγάλης αστικής τάξης. Το château πέρασε τελικά στο γαλλικό κράτος το 1935, όταν ο Charles Cahen d’Anvers το δώρισε μαζί με την επίπλωσή του.
Μέσα σε αυτούς τους χώρους εκτυλίχθηκε μια οικογενειακή ιστορία που θα μπορούσε, σε άλλη εποχή, να μείνει απλώς μια ιστορία προνομίου. Γάμοι, κοινωνικές εμφανίσεις, δεσμοί με τον κόσμο της τέχνης και της χρηματοοικονομικής ελίτ, μια ζωή χτισμένη πάνω στην πεποίθηση ότι ο πλούτος, η παιδεία και η αφομοίωση αρκούν για να εξασφαλίσουν θέση και προστασία.
Η οικογένεια επένδυσε βαθιά στη γαλλική κοινωνία, στη γαλλική κουλτούρα και στην ίδια την ιδέα της Γαλλίας. Ακριβώς γι’ αυτό η ιστορία της αποκτά τέτοιο βάρος. Γιατί δείχνει πόσο εύθραυστη αποδείχθηκε τελικά αυτή η υπόσχεση.
Η διαδρομή των Cahen d’Anvers φωτίζει έτσι και μια μεγαλύτερη γαλλική ιστορία: την πίστη στην ένταξη και, ταυτόχρονα, την αδυναμία αυτής της ένταξης να προστατεύσει μια εβραϊκή οικογένεια όταν ο αντισημιτισμός έγινε ξανά οργανωτική δύναμη της ευρωπαϊκής ζωής.
Από την υπόθεση Ντρέιφους έως τον ναζισμό και το Ολοκαύτωμα, αυτό που καταρρέει δεν είναι μόνο η τύχη μιας οικογένειας, αλλά και η ίδια η βεβαιότητα ότι η καλλιέργεια, ο πλούτος ή η κοινωνική αποδοχή αρκούν για να σε κρατήσουν ασφαλή.
Εκεί αλλάζει και ο τρόπος με τον οποίο βλέπει κανείς το πορτρέτο του Ρενουάρ. Δεν είναι πια μόνο μια εικόνα παιδικής χάρης ή αριστοκρατικής επιδεικτικότητας. Γίνεται σχεδόν μια προοικονομία απώλειας. Πίσω από τα χρώματα, τα υφάσματα και την επιμελημένη ακινησία του πίνακα βρίσκεται η πορεία μιας οικογένειας που γνώρισε την κοινωνική άνοδο, την πολιτισμική προβολή και τελικά τον αφανισμό. Τέσσερα μέλη της οικογένειας, ανάμεσά τους και η Elisabeth Cahen d’Anvers, πέθαναν στα ναζιστικά στρατόπεδα.
Το The Renoir Girls επιστρέφει ακριβώς σε αυτή τη ρωγμή. Παίρνει ένα έργο που οι περισσότεροι γνωρίζουν ως εικόνα κοσμικής λάμψης και το μετατρέπει σε είσοδο προς μια ιστορία τέχνης, εβραϊκής μνήμης και γαλλικής απώλειας.
Κι αυτό είναι που κάνει το βιβλίο να ξεφεύγει από τα όρια μιας ακόμα πολιτισμικής βιογραφίας. Δεν αφηγείται απλώς τη ζωή μιας μεγάλης οικογένειας ούτε προσφέρει μόνο ένα νέο βλέμμα στον Ρενουάρ. Φέρνει ξανά στην επιφάνεια έναν κόσμο που διατηρήθηκε σε πίνακες, πορτρέτα και σπίτια, αλλά διαλύθηκε στην ίδια την ιστορία.
Σήμερα, καθώς η Ευρώπη επιστρέφει όλο και πιο συχνά στις σβησμένες ή μισοκρυμμένες εβραϊκές ιστορίες της, το βιβλίο της Ostler έρχεται να θυμίσει ότι πίσω από πολλά από τα πιο λαμπερά σύμβολα του παλιού ευρωπαϊκού πολιτισμού υπάρχει και μια ιστορία απουσίας. Το Pink and Blue δεν αλλάζει μορφή. Αλλά αλλάζει βάρος.
Και μαζί του αλλάζει και το βλέμμα μας πάνω σε έναν κόσμο που έμοιαζε ακέραιος, ενώ στην πραγματικότητα ήταν ήδη εκτεθειμένος στη βία που θα ακολουθούσε.
