Όλο και περισσότεροι άνθρωποι απευθύνονται σε chatbots για ιατρικές πληροφορίες. Οι ειδικοί εξηγούν πώς να τα χρησιμοποιείτε με ασφάλεια, πότε να εμπιστεύεστε τις απαντήσεις και γιατί η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον γιατρό σας.
Όλο και περισσότεροι χρήστες στρέφονται στα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για ιατρικές απορίες και συμβουλές. Σύμφωνα με έρευνα του οργανισμού KFF τον Ιούνιο του 2024, περίπου ένας στους έξι ενήλικες δηλώνει ότι συμβουλεύεται τακτικά chatbots για ζητήματα υγείας, με τους ειδικούς να αναφέρουν ότι το ποσοστό έχει αυξηθεί έκτοτε.
Τα σύγχρονα μοντέλα, όπως το ChatGPT, έχουν δείξει εντυπωσιακές δυνατότητες και, σε κάποιες δοκιμές, αποδείχθηκαν ακριβέστερα από τους ανθρώπινους εξεταζόμενους. Ωστόσο, η ίδια τεχνολογία είναι γνωστή για τα λάθη της, καθώς έχει αποδειχθεί ότι παράγει ψευδείς ή παραπλανητικές απαντήσεις, μερικές φορές με σοβαρές συνέπειες για όσους την εμπιστεύονται άκριτα.
«Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να σταματήσουμε να χρησιμοποιούμε τα chatbots», λέει η Δρ. Ainsley MacLean, πρώην επικεφαλής τεχνητής νοημοσύνης του Mid-Atlantic Permanente Medical Group. «Σημαίνει ότι πρέπει να τα χρησιμοποιούμε με προσοχή και κριτική σκέψη».
Σύμφωνα με την ίδια, τα chatbots μπορούν να φανούν πολύ χρήσιμα σε ορισμένα στάδια της φροντίδας υγείας, βοηθώντας τον χρήστη να διαμορφώσει ερωτήσεις για τον γιατρό του, να κατανοήσει τους ιατρικούς όρους στον φάκελό του και να οργανώσει τα επόμενα βήματα μιας θεραπείας. Όμως, κανένα δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον γιατρό, και η αναζήτηση διαγνώσεων μέσα από A.I. απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή.
Μάθετε να χρησιμοποιείτε AI όταν το ρίσκο είναι μικρό
Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν μάθει να αναζητούν ιατρικές πληροφορίες στο Google και να καταλαβαίνουν ότι τα αποτελέσματα των πρώτων σελίδων είναι πιο αξιόπιστα από εκείνα που βρίσκονται στο τέλος της λίστας. Με τα chatbots, όμως, αυτή η εμπειρία δεν υπάρχει ακόμη. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι χρειάζεται εξάσκηση, ώστε να μάθουμε πώς να διατυπώνουμε σωστά τις ερωτήσεις και να αξιολογούμε τις απαντήσεις.
«Μην περιμένετε να εμφανιστεί ένα σοβαρό πρόβλημα υγείας για να δοκιμάσετε την τεχνολογία», λέει ο Δρ. Robert Pearl, συγγραφέας του βιβλίου «ChatGPT, MD: How A.I.-Empowered Patients & Doctors Can Take Back Control of American Medicine». Ο ίδιος προτείνει να θυμηθείτε την τελευταία επίσκεψή σας στον γιατρό και μερικές από τις ερωτήσεις που του απευθύνατε και στη συνέχεια, να τις δοκιμάσετε στο chatbot, ελέγχοντας πώς απαντά και πού διαφέρει από τον γιατρό σας. Έτσι, θα διαπιστώσετε πού είναι χρήσιμο και πού όχι.
Ένα ακόμη σημείο που απαιτεί προσοχή είναι η τάση των chatbots να συμφωνούν με τον χρήστη, ιδιαίτερα όταν οι ερωτήσεις είναι καθοδηγητικές. Μια φράση όπως «Δεν πρέπει να κάνω μαγνητική;» μπορεί να οδηγήσει το σύστημα να απαντήσει καταφατικά ακόμη και αν δεν είναι απαραίτητο. Οι ειδικοί συμβουλεύουν να προτιμάτε ουδέτερες και ανοιχτές ερωτήσεις, όπως «Ποιες εξετάσεις ζητούνται συνήθως σε αυτή την περίπτωση;», ώστε να λαμβάνετε πιο ισορροπημένες απαντήσεις.
Ο Δρ. Pearl προτείνει επίσης να αφαιρείτε τον εαυτό σας από την ερώτηση: «Τι θα λέγατε σε έναν ασθενή με έντονο βήχα;» ή «Τι θα απαντούσατε σε κάποιον που έχει τα ίδια συμπτώματα;». Με αυτόν τον τρόπο, το chatbot είναι πιο πιθανό να αποφύγει την κολακεία και να δώσει μία πιο αντικειμενική απάντηση.
Μοιραστείτε στοιχεία, αλλά με μέτρο
Τα chatbots δεν γνωρίζουν τίποτα για εσάς πέρα από ό,τι τους λέτε. Όσο περισσότερες πληροφορίες προσφέρετε, τόσο πιο ακριβής και στοχευμένη μπορεί να γίνει η απάντησή τους. Ο Δρ. Michael Turken, γιατρός εσωτερικής παθολογίας στο UCSF Health, εξηγεί ότι όταν κάποιος δίνει στο σύστημα την ηλικία του, το ιατρικό ιστορικό, τα φάρμακα που λαμβάνει ή τη φύση της εργασίας του, το chatbot μπορεί να προτείνει πιθανές αιτίες ή σενάρια πολύ πιο συγκεκριμένα.
Ο Δρ. Robert Pearl προσθέτει ότι αυτή η προσέγγιση βοηθά να εντοπιστούν πιθανοί παράγοντες κινδύνου ή να διατυπωθούν ερωτήσεις που ο ασθενής μπορεί να απευθύνει στον γιατρό του. Ωστόσο, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η προστασία προσωπικών δεδομένων αποτελεί σοβαρό ζήτημα.
Όπως υπενθυμίζει ο Δρ. Ravi Parikh, διευθυντής του Human-Algorithm Collaboration Lab στο Πανεπιστήμιο Emory, δεν είναι πάντα σαφές ποιος έχει πρόσβαση στο ιστορικό των συνομιλιών με ένα chatbot. Επομένως, οι χρήστες καλούνται να αποφεύγουν την κοινοποίηση στοιχείων ταυτοποίησης ή την αποστολή πλήρων ιατρικών φακέλων, που μπορεί να περιλαμβάνουν διεύθυνση ή άλλα προσωπικά στοιχεία.
Για όσους ανησυχούν για την ιδιωτικότητα, πολλά chatbots διαθέτουν ανώνυμη λειτουργία ή incognito mode, όπου οι συνομιλίες διαγράφονται μετά από σύντομο χρονικό διάστημα και δεν χρησιμοποιούνται για εκπαίδευση του μοντέλου. Ο Δρ. Turken αναφέρει ότι υπάρχουν επίσης εξειδικευμένες, πιστοποιημένες ιατρικές πλατφόρμες, όπως τα My Doctor Friend, Counsel Health και Doctronic, που συμμορφώνονται με τους κανόνες ασφαλείας για τα ιατρικά δεδομένα.
Ελέγχετε τακτικά την πορεία της συνομιλίας
Αν και τα πιο εξελιγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης διατηρούν μεγάλο όγκο πληροφοριών, ακόμη και αυτά μπορούν να ξεχάσουν ή να μπερδέψουν κρίσιμες λεπτομέρειες, ιδίως στις δωρεάν εκδόσεις ή κατά τη διάρκεια πολύωρων συνομιλιών. Ο Δρ. Ravi Parikh εξηγεί ότι, για ιατρικά ζητήματα, είναι προτιμότερο να χρησιμοποιούνται οι πληρωμένες εκδόσεις, οι οποίες διαθέτουν καλύτερη μνήμη, πιο σταθερή λογική επεξεργασία και ενημερωμένα δεδομένα.
Οι ειδικοί συνιστούν επίσης να ξεκινάτε νέα συνομιλία όταν η παλιά έχει διαρκέσει πολύ ή έχει παρεκτραπεί θεματικά. Αν, ωστόσο, θέλετε να αποφύγετε την επανακαταχώριση των ίδιων πληροφοριών, μπορείτε να ζητήσετε από το σύστημα να συνοψίσει όσα γνωρίζει ήδη για το ιατρικό σας ιστορικό. Έτσι, θα εντοπίσετε εγκαίρως τυχόν ανακρίβειες και θα διορθώσετε τα λάθη πριν συνεχίσετε.
Η Δρ. Raina Merchant, διευθύντρια του Center for Health Care Transformation and Innovation στο Penn Medicine, επισημαίνει ότι αυτή η διαδικασία λειτουργεί σαν «ψηφιακό check-up». «Όπως ο γιατρός σας επαναλαμβάνει τα βασικά πριν από κάθε επίσκεψη, έτσι και το chatbot χρειάζεται μια υπενθύμιση για να μην ξεφύγει από τα δεδομένα», σημειώνει.
Ενθαρρύνετε το chatbot να ρωτά περισσότερα
Τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης τείνουν να απαντούν, όχι να ρωτούν. Αυτό σημαίνει ότι συχνά παραλείπουν κρίσιμες διευκρινίσεις που ένας γιατρός θα έκανε αυθόρμητα, όπως, για παράδειγμα, αν λαμβάνετε φάρμακα, αν έχετε χρόνιες παθήσεις ή αν παρουσιάζετε άλλα συμπτώματα.
Για να αντισταθμιστεί αυτή η αδυναμία, ο Δρ. Michael Turken προτείνει να καθοδηγείτε εσείς τη συζήτηση με φράσεις όπως: «Κάνε μου όσες επιπλέον ερωτήσεις χρειάζεσαι για να απαντήσεις με ασφάλεια». Το chatbot θα ακολουθήσει με σειρά στοχευμένων ερωτήσεων· καλό είναι να απαντάτε σε καθεμία με ακρίβεια, γιατί αν αγνοήσετε μια, δύσκολα θα επανέλθει.
Όταν οι απαντήσεις σας περιλαμβάνουν επαρκή στοιχεία και συμφραζόμενα, τα chatbots μπορούν να συντάξουν μια προσωρινή «διαφορική διάγνωση», δηλαδή μια λίστα πιθανών αιτιών για τα συμπτώματά σας, ταξινομημένων κατά πιθανότητα. Οι γιατροί αναγνωρίζουν ότι τέτοια εργαλεία μπορούν να βοηθήσουν ασθενείς να εντοπίσουν ζητήματα που ίσως δεν είχαν συζητήσει με τον γιατρό τους. Παράλληλα, τονίζουν πως τα αποτελέσματα αυτά δεν αντικαθιστούν την επαγγελματική γνωμάτευση και ενίοτε περιλαμβάνουν ανησυχητικές, αλλά σπάνιες, εκδοχές ασθενειών.
«Το ChatGPT δεν έχει την εμπειρία του γιατρού που έχει δει εκατοντάδες ασθενείς και γνωρίζει την πραγματική πιθανότητα κάθε διάγνωσης», σημειώνει η Δρ. Ainsley MacLean. «Μπορεί να υπολογίζει, αλλά δεν γνωρίζει το βάρος της ανθρώπινης εμπειρίας.»
Να αμφισβητείτε, να ελέγχετε και να συγκρίνετε
Όπως κάθε πηγή ιατρικής πληροφόρησης, έτσι και τα chatbots φέρουν προκαταλήψεις και περιορισμούς. Ο Δρ. Robert Pearl υπενθυμίζει ότι η τεχνητή νοημοσύνη συχνά εκφράζεται με βεβαιότητα, ακόμη κι όταν κάνει λάθη, δημιουργώντας κάτι που χαρακτηρίζει «ψευδαίσθηση του αλάθητου».
Οι ειδικοί συστήνουν να αντιμετωπίζετε τις απαντήσεις με υγιή σκεπτικισμό, δηλαδή να ζητάτε από το chatbot να παραθέτει πηγές και, το σημαντικότερο, να επαληθεύετε ότι αυτές οι πηγές όντως υπάρχουν. Η Δρ. MacLean προτείνει επίσης να ζητάτε από το σύστημα να εξηγεί τη συλλογιστική του, όπως θα έκανε ένας γιατρός αν του ζητούσατε να αιτιολογήσει μια διάγνωση. «Να είστε ενεργοί συνομιλητές», τονίζει. «Κανείς δεν ενδιαφέρεται περισσότερο για την υγεία σας από εσάς τους ίδιους».
Ένα ακόμη χρήσιμο βήμα είναι να ζητάτε από το chatbot να εξετάσει το ίδιο ζήτημα από διαφορετική οπτική. Μπορείτε, για παράδειγμα, να του πείτε: «Απάντησε σαν έμπειρος παθολόγος» και στη συνέχεια «Απάντησε σαν ειδικός πνευμονολόγος». Αυτή η τεχνική βοηθά το μοντέλο να κινηθεί σε μεγαλύτερο βάθος γνώσης και να αναγνωρίσει πιθανές αντιφάσεις.
Ο Δρ. Turken προτείνει ακόμη να ζητάτε από το chatbot να επικρίνει τις προηγούμενες απαντήσεις του και να συγκρίνει τα συμπεράσματα. Έτσι, μπορεί να αναδείξει λάθη ή να δώσει πιο ισορροπημένες εκτιμήσεις.
Με πληροφορίες από New York Times
