Τον τελευταίο ενάμιση χρόνο, η κινεζικής ιδιοκτησίας πλατφόρμα TikTok, η οποία φιλοξενεί πάσης φύσεως βίντεο διάρκειας από 60 δευτερόλεπτα και κάτω (στα οποία κυριαρχούν περίεργα memes, «εσωτερικά» αστεία και αυτοσχέδια κωμικά σκετς), έχει γίνει η αγαπημένη social media εφαρμογή για τη νεολαία – την αποκαλούμενη Generation Z – ανά τον πλανήτη, από την Ινδία ως την Ευρώπη και τις ΗΠΑ.
Στην πρωτογενή της μορφή, η πλατφόρμα λεγόταν Musical.ly, και ήταν κάτι σαν καραόκε για προεφηβικό κοινό, μέχρι που εξαγοράστηκε πριν από δύο χρόνια από την κινέζικη τεχνολογική εταιρεία ByteDance για να επανιδρυθεί ως TikTok. Σήμερα, το TikTok αποτελεί το μεγαλύτερο startup στον κόσμο, με την αξία του να υπολογίζεται γύρω στα 78 δισεκατομμύρια δολάρια.
Μαζί με την ραγδαία εξάπλωση της πλατφόρμας στις νεανικές ηλικίες κυρίως, εξαπλώνεται και η ανησυχία – ειδικά στις ΗΠΑ – τόσο για τις πιθανότητες πολιτικής χειραγώγησης του δημοφιλέστατου μέσου και χρησιμοποίησης του για τη διασπορά παραπληροφόρησης, όσο και για την λογοκρισία που μπορεί να επιβληθεί στους χρήστες του, ειδικά αν συμπεριληφθεί στην εξίσωση ο σύνδεσμος της πλατφόρμας (όπως και οποιαδήποτε κινεζικής «πολυεθνικής» εταιρείας) με τις αρχές της Κίνας.
Πώς είναι δυνατόν όμως να εμποδίσεις ένα νεανικό, δυναμικό κοινό από το να εκφράσει κάποιου είδους πολιτικές απόψεις ακόμα και σε ένα εκ πρώτης όψεως, «απολίτικο» ή «χαζοχαρούμενο» (όπως ενδεχομένως το κρίνουν οι ενήλικες, αγνοώντας την φύση του) μέσο;
Η ίδια η εταιρεία έχει καταστήσει σαφές πολλές φορές στο πρόσφατο παρελθόν ότι δεν θεωρεί ότι η πολιτική έχει θέση στην αποστολή της να προσφέρει χαρά και ψυχαγωγία στους χρήστες της. Την περσινή χρονιά, οι ιθύνοντες της πλατφόρμας απαγόρευσαν κάθε πολιτική διαφήμιση στο TikTok, ενώ συγχρόνως κατηγορήθηκαν ότι καταπιέζουν και λογοκρίνουν συγκεκριμένου τύπου πολιτικό περιεχόμενο που είχε εμφανιστεί στην πλατφόρμα.
Πώς είναι δυνατόν όμως να εμποδίσεις ένα νεανικό, δυναμικό κοινό από το να εκφράσει κάποιου είδους πολιτικές απόψεις ακόμα και σε ένα εκ πρώτης όψεως, «απολίτικο» ή «χαζοχαρούμενο» (όπως ενδεχομένως το κρίνουν οι ενήλικες, αγνοώντας την φύση του) μέσο; Ακόμα πιο δύσκολο είναι να ελεγχθεί η παραπληροφόρηση σε ένα μέσο που λειτουργεί κυρίως ως κινούμενη εικόνα.
Δεν έχει περάσει πολύς καιρός από την ημέρα που η 17χρονη Φερόζα Αζίζ αποφάσισε να ανεβάσει ένα βίντεο («μεταμφιεσμένο» ως σεμινάριο καλλιέργειας βλεφαρίδας) στο TikTok για να εκθέσει την δημιουργία στρατοπέδων συγκέντρωσης από την κινεζική κυβέρνηση για τους μουσουλμάνους Ουιγούρους της αυτόνομης υποτίθεται περιοχής της Σιντσιάνγκ, κάνοντας λόγο στο βίντεο για «σύγχρονο Ολοκαύτωμα».
Πριν από λίγες μέρες μόλις, με την διαδικασία της παραπομπής του Προέδρου Τραμπ σε πλήρη εξέλιξη, ένα παλαιότερο βίντεο-meme, σύμφωνα με το οποίο το Αμερικανικό Σύνταγμα επιτρέπει σε έναν πρόεδρο που έχει «αθωωθεί» από την Γερουσία μετά την παραπομπή του, να διεκδικήσει δύο επιπλέον φορές την εξουσία, έγινε viral στο Facebook και στο TikTok, παρότι πρόκειται για καραμπινάτη περίπτωση ψευδούς πληροφορίας. Το βίντεο απέσπασε δεκάδες χιλιάδες views στο TikTok, ενισχύοντας την αντίληψη ότι η εφαρμογή αποκτά όλο και πιο έντονες πολιτικές διαστάσεις.
Σύμφωνα με πρόσφατο ρεπορτάζ της Wall Street Journal, οι νεαροί χρήστες του TikTik συρρέουν πλέον στην πλατφόρμα για να εκφράσουν πολιτικές θέσεις, για να υποστηρίξουν τους αγαπημένους τους πολιτευτές και για να αντιδράσουν μες τον τρόπο τους στην πολιτική ειδησεογραφία. Θεωρητικά, πρόκειται για υγιή εξέλιξη, εκφράζονται όμως έντονες ανησυχίες εκ μέρους πολιτικών, νομικών και δημοσιογραφικών κύκλων, ότι είναι πολύ πιθανό να χρησιμοποιηθεί η πλατφόρμα ως όχημα παραπληροφόρησης και προπαγάνδας – όπως έχει συμβεί και συμβαίνει με το Facebook και το Twitter – ειδικά ενόψει των επικείμενων προεδρικών εκλογών στις ΗΠΑ.
«Αυτό που έχει σημαντικό ενδιαφέρον στην συγκεκριμένη πλατφόρμα είναι ότι το περιεχόμενό της είναι 'εικονογραφικό' και κατά συνέπεια δύσκολο να ανιχνευτεί και να αναλυθεί επαρκώς ως πληροφορία», σύμφωνα με τον Nicholas Beauchamp, καθηγητή πολιτικών επιστημών στο αμερικανικό Πανεπιστήμιο Northeastern. «Τα βίντεο μικρής διάρκειας είναι δύσκολο να υποβληθούν σε διαδικασία αξιολόγησης όσον αφορά σε περιεχόμενο που εμπίπτει στην κατηγορία της ψευδούς πληροφορίας, πολύ περισσότερο από το Twitter, λόγου χάρη, όπου ακόμα κι αν έχουν εισβάλλει σε σημαντικό βαθμό οι εικόνες και τα memes, ο όγκος της πληροφορίας βρίσκεται στο κείμενο, το οποίο είναι πολύ πιο εύκολο να αναλυθεί».
Πηγές: Wall Street Journal, Vox, Business Insider
