Τρία χρόνια μετά την 7η Οκτωβρίου, η γενοκτονία στη Γάζα

7η Οκτωβρίου, τρία χρόνια μετά: Ποιοι τεκμηριώνουν τη γενοκτονία στη Γάζα Facebook Twitter
Φωτογραφία © Getty Images
0

Τρία χρόνια μετά την επίθεση της Χαμάς, η μνήμη των θυμάτων απαιτεί δικαιοσύνη, όχι την εργαλειοποίησή της για τη δικαιολόγηση νέων εγκλημάτων. Στη Γάζα, η γενοκτονία τεκμηριώνεται πλέον σε εκθέσεις οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, επιστημονικές αναλύσεις και στο πόρισμα της ανεξάρτητης εξεταστικής επιτροπής του ΟΗΕ. Το χρονικό αυτών των παρεμβάσεων καταγράφει τη μετάβαση από την προειδοποίηση στην αναγνώριση του εγκλήματος και θέτει το ζήτημα της πολιτικής ευθύνης για τον τερματισμό του.

7η Οκτωβρίου 2023. Πίσω από την ημερομηνία παραμένουν όσοι δολοφονήθηκαν στα σπίτια τους και στο μουσικό φεστιβάλ Supernova, όσοι σύρθηκαν στην ομηρία, όσοι επέζησαν και οι οικογένειες που καλούνται να ζήσουν με την απώλεια. Η επίθεση της Χαμάς απαιτεί απερίφραστη καταδίκη. Η Human Rights Watch έχει τεκμηριώσει ότι οι φόνοι αμάχων και η αρπαγή ομήρων ήταν σχεδιασμένοι στόχοι της Χαμάς που συνιστούν εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.

7η Οκτωβρίου, τρία χρόνια μετά: Ποιοι τεκμηριώνουν τη γενοκτονία στη Γάζα Facebook Twitter
Φωτογραφία © ΕΡΑ

Ταυτόχρονα, η φρίκη της 7ης Οκτωβρίου δεν μπορεί να νομιμοποιήσει τη γενοκτονία κατά των Παλαιστινίων στη Γάζα, τη συστηματική καταστροφή της ζωής τους και των όρων επιβίωσής τους. Η καταδίκη των εγκλημάτων της Χαμάς και η καταδίκη της γενοκτονίας στη Γάζα δεν αναιρούν η μία την άλλη.

Τρία χρόνια αργότερα, η Διεθνής Αμνηστία, ισραηλινές οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα, αναγνωρισμένοι μελετητές της γενοκτονίας και η ανεξάρτητη εξεταστική επιτροπή του ΟΗΕ έχουν καταλήξει ότι το Ισραήλ διαπράττει γενοκτονία κατά των Παλαιστινίων στη Γάζα. Το Διεθνές Δικαστήριο δεν έχει ακόμη εκδώσει απόφαση επί της ουσίας. Οι τοποθετήσεις που προηγήθηκαν δεν είχαν εξαρχής την ίδια διατύπωση. Από τις πρώτες προειδοποιήσεις για τον κίνδυνο γενοκτονίας, η συζήτηση προχώρησε στην τεκμηρίωση γενοκτονικών πράξεων και σε ρητά συμπεράσματα για την τέλεση του εγκλήματος.

Επτά σημαντικοί οργανωτικοί και θεσμικοί φορείς έχουν διατυπώσει σαφή θέση περί γενοκτονίας, ενώ η Human Rights Watch έχει τεκμηριώσει γενοκτονικές πράξεις, διατηρώντας στην έκθεσή της για τη στέρηση νερού πιο επιφυλακτική διατύπωση για τον συνολικό νομικό χαρακτηρισμό. Οι επτά -Διεθνής Ομοσπονδία Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (FIDH), Διεθνής Αμνηστία, B’Tselem, Physicians for Human Rights Israel, Γιατροί Χωρίς Σύνορα, Διεθνής Ένωση Μελετητών Γενοκτονιών και η ανεξάρτητη εξεταστική επιτροπή του ΟΗΕ- έχουν διατυπώσει σαφή θέση περί γενοκτονίας. 

Οι πρώτες προειδοποιήσεις για γενοκτονία

Η συζήτηση ξεκίνησε σχεδόν αμέσως μετά την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου και την έναρξη της ασύμμετρης ισραηλινής απάντησης.

Ο Ισραηλινός ιστορικός και ειδικός στις σπουδές Ολοκαυτώματος και γενοκτονίας στο Stockton University, Ραζ Σέγκαλ, μίλησε τον Οκτώβριο του 2023 για «τυπική περίπτωση γενοκτονίας». Έδωσε ιδιαίτερο βάρος στον συνδυασμό της πλήρους πολιορκίας, της στέρησης βασικών αγαθών και της ισραηλινής επίθεσης με δηλώσεις όπως εκείνη του τότε υπουργού Άμυνας Γιοάβ Γκάλαντ, ο οποίος ανακοινώνοντας την πολιορκία της Γάζας στις 9 Οκτωβρίου 2023, δήλωσε: «Πολεμάμε ανθρώπινα κτήνη και ενεργούμε αναλόγως».

Στις 15 Οκτωβρίου 2023, περισσότεροι από 800 ακαδημαϊκοί και επαγγελματίες του διεθνούς δικαίου, των μελετών συγκρούσεων και των μελετών γενοκτονίας συνυπέγραψαν δήλωση για την πιθανότητα διάπραξης γενοκτονίας, ως συλλογική προειδοποίηση. Ζητούσαν άμεση παρέμβαση, διερεύνηση και ενεργοποίηση των μηχανισμών πρόληψης.

Στις 2 Νοεμβρίου 2023, ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ προειδοποίησαν ότι οι Παλαιστίνιοι διατρέχουν «σοβαρό κίνδυνο γενοκτονίας». Στις 16 Νοεμβρίου μίλησαν για «γενοκτονία εν τη γενέσει της», επικαλούμενοι την υποκίνηση, τις δηλώσεις περί καταστροφής του παλαιστινιακού λαού, τους μαζικούς θανάτους και την καταστροφή ζωτικών υποδομών.

7η Οκτωβρίου, τρία χρόνια μετά: Ποιοι τεκμηριώνουν τη γενοκτονία στη Γάζα Facebook Twitter
Φωτογραφία © ΕΡΑ

Η Διεθνής Ομοσπονδία Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, FIDH, πέρασε σε πιο κατηγορηματική διατύπωση στις 12 Δεκεμβρίου 2023. Με ψήφισμα του διεθνούς διοικητικού συμβουλίου της χαρακτήρισε τις ισραηλινές ενέργειες «εξελισσόμενη γενοκτονία», συνδέοντας τους θανάτους αμάχων και τον μαζικό εκτοπισμό με την επιβολή συνθηκών ζωής που οδηγούν στη φυσική καταστροφή των Παλαιστινίων στη Γάζα.

Στις 26 Μαρτίου 2024 ακολούθησε η έκθεση «Anatomy of a Genocide» της Φραντσέσκα Αλμπανέζε, ειδικής εισηγήτριας για τα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη. Η Αλμπανέζε κατέληξε ότι υπάρχουν «εύλογοι λόγοι» να θεωρείται πως έχει πληρωθεί το κατώφλι για τη διαπίστωση γενοκτονίας. Με εντολή του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, εξέτασε το μοτίβο της βίας, την καταστροφή κατοικιών, νοσοκομείων, σχολείων και καλλιεργήσιμης γης, καθώς και τη σχέση ανάμεσα στη ρητορική Ισραηλινών αξιωματούχων και τις πράξεις επί του πεδίου. 

Οι οργανώσεις που τεκμηριώνουν τη γενοκτονία

Στις 5 Δεκεμβρίου 2024, η Διεθνής Αμνηστία δημοσίευσε την έκθεση “You Feel Like You Are Subhuman”: Israel’s Genocide Against Palestinians in Gaza. Το συμπέρασμα ήταν ρητό: το Ισραήλ «έχει διαπράξει και συνεχίζει να διαπράττει γενοκτονία» κατά των Παλαιστινίων στη Γάζα. Η οργάνωση τεκμηρίωσε φόνους, σοβαρή σωματική ή ψυχική βλάβη και σκόπιμη επιβολή καταστροφικών συνθηκών ζωής.

Η Διεθνής Αμνηστία δεν στήριξε την εκτίμησή της μόνο στην κλίμακα των θυμάτων. Εξέτασε συνδυαστικά το μοτίβο των επιχειρήσεων, τον αποκλεισμό, την καταστροφή των μέσων επιβίωσης και τις δηλώσεις αξιωματούχων. Από αυτά τα στοιχεία κατέληξε ότι οι ισραηλινές ενέργειες αποσκοπούν στη φυσική καταστροφή των Παλαιστινίων στη Γάζα, εν όλω ή εν μέρει, την πρόθεση που απαιτείται για να στοιχειοθετηθεί το έγκλημα της γενοκτονίας. Υποστήριξε επίσης ότι η επιδίωξη εξουδετέρωσης της Χαμάς δεν αποκλείει την ταυτόχρονη πρόθεση καταστροφής του παλαιστινιακού πληθυσμού.

7η Οκτωβρίου, τρία χρόνια μετά: Ποιοι τεκμηριώνουν τη γενοκτονία στη Γάζα Facebook Twitter
Φωτογραφία © ΕΡΑ

Δύο εβδομάδες αργότερα, στις 19 Δεκεμβρίου 2024, η Human Rights Watch παρουσίασε έκθεση για τη σκόπιμη στέρηση νερού. Κατέληξε ότι οι ισραηλινές αρχές διέπραξαν το έγκλημα κατά της ανθρωπότητας της εξόντωσης και πράξη γενοκτονίας, στερώντας από τον πληθυσμό την ποσότητα νερού που απαιτείται για την επιβίωσή του. Πρόσθεσε ότι το μοτίβο αυτό, σε συνδυασμό με δηλώσεις αξιωματούχων, «ενδέχεται να συνιστά το έγκλημα της γενοκτονίας». Η συγκεκριμένη επιφύλαξη διακρίνει την έκθεσή της από την κατηγορηματική συνολική κρίση της Αμνηστίας.

Στις 28 Ιουλίου 2025, δύο ισραηλινές οργανώσεις δημοσίευσαν εκθέσεις που κατέληγαν επίσης σε γενοκτονία. Η B’Tselem, με την έκθεση Our Genocide, εξέτασε την κρατική πολιτική, τα αποτελέσματά της, μαρτυρίες και δηλώσεις πολιτικών και στρατιωτικών στελεχών. Διαπίστωσε συντονισμένη δράση για τη σκόπιμη καταστροφή της παλαιστινιακής κοινωνίας στη Γάζα.

Η Physicians for Human Rights Israel, ισραηλινή οργάνωση που ιδρύθηκε το 1988 και υπερασπίζεται την ισότιμη πρόσβαση στην υγεία στο Ισραήλ και στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη, προσέγγισε τη γενοκτονία μέσα από τη συστηματική καταστροφή των υποδομών περίθαλψης και επιβίωσης. Στην έκθεσή της, που δημοσιεύθηκε στις 28 Ιουλίου 2025, συνέδεσε τις επιθέσεις σε νοσοκομεία, την παρεμπόδιση ιατρικής βοήθειας και διακομιδών και τη βία κατά υγειονομικών με μια σκόπιμη πολιτική καταστροφής των Παλαιστινίων στη Γάζα. Τα αντιμετώπισε όχι ως παρεμπίπτουσες συνέπειες των επιχειρήσεων, αλλά ως στοιχεία συστηματικής πολιτικής που καταστρέφει τους όρους ζωής του πληθυσμού. 

Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα διατύπωσαν ρητά την ίδια θέση στις 15 Σεπτεμβρίου 2025. Σε δημόσια παρέμβαση του γενικού γραμματέα τους, Κρίστοφερ Λόκιερ, δήλωσαν ότι το Ισραήλ διαπράττει γενοκτονία, συνδέοντας την εμπειρία της οργάνωσης στο πεδίο με την πολιορκία, τη στέρηση τροφίμων και ιατρικών εφοδίων, τις εκτοπίσεις και την κατάρρευση των συνθηκών επιβίωσης.

Στις 17 Σεπτεμβρίου 2025, συνολικά 26 επικεφαλής ανθρωπιστικών φορέων υπέγραψαν κοινή επιστολή που επικαλούνταν το πόρισμα της εξεταστικής επιτροπής του ΟΗΕ περί γενοκτονίας και απαιτούσε παρέμβαση των κρατών. Ανάμεσά τους ήταν οι Oxfam International, Save the Children International, CARE International, Norwegian Refugee Council, ActionAid International και MSF. 

7η Οκτωβρίου, τρία χρόνια μετά: Ποιοι τεκμηριώνουν τη γενοκτονία στη Γάζα Facebook Twitter
Φωτογραφία © ΕΡΑ

Ιστορικοί και νομικοί απέναντι στη γενοκτονία

Η επιστημονική συζήτηση δεν εξελίχθηκε με ενιαίο ρυθμό. Ορισμένοι ειδικοί χρησιμοποίησαν τον όρο από τις πρώτες ημέρες, ενώ άλλοι εξήγησαν ότι η εκτίμησή τους μεταβλήθηκε καθώς προχωρούσαν οι επιχειρήσεις και συσσωρεύονταν τα στοιχεία.

Ο Άμος Γκόλντμπεργκ -Ισραηλινός καθηγητής στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ και ιστορικός του Ολοκαυτώματος- δημοσίευσε τον Απρίλιο του 2024 το άρθρο Yes, It Is Genocide. Συνέδεσε τους μαζικούς φόνους, την πείνα, τον εκτοπισμό και την καταστροφή κατοικιών, νοσοκομείων και πανεπιστημίων με τη συνολική αποδιάρθρωση της παλαιστινιακής κοινωνίας της Γάζας.

Ο Όμερ Μπάρτοβ -Ισραηλινοαμερικανός ιστορικός, καθηγητής Σπουδών Ολοκαυτώματος και Γενοκτονίας στο Brown University των ΗΠΑ- εξήγησε σε άρθρο στους New York Times, στις 15 Ιουλίου 2025, ότι είχε καταλήξει στο συμπέρασμα περί γενοκτονίας τον Μάιο του 2024. Ως σημείο καμπής περιέγραψε την επιχείρηση στη Ράφα και τη νέα μαζική εκτόπιση ανθρώπων προς περιοχή χωρίς επαρκείς συνθήκες διαβίωσης. Διαχώρισε ρητά αυτή τη μεταγενέστερη εκτίμηση από την αρχική του κρίση περί εγκλημάτων πολέμου και πιθανών εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας.

Ο Ουίλιαμ Σάμπας -Καναδός καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Middlesex University, ειδικός στη νομική θεμελίωση του εγκλήματος της γενοκτονίας και συγγραφέας του Genocide in International Law- έχει επίσης καταλήξει ότι στη Γάζα διαπράττεται γενοκτονία. Η παρέμβασή του έχει ιδιαίτερη βαρύτητα λόγω της πολυετούς έρευνάς του για την ερμηνεία της Σύμβασης του 1948 και της εμπειρίας του ενώπιον διεθνών δικαστηρίων. Μίλησε τον Νοέμβριο του 2024 για «πολύ ισχυρή υπόθεση» ότι η ισραηλινή απάντηση συνιστά γενοκτονία, επικαλούμενος την καταστροφή υποδομών, την αδυναμία διαφυγής του πληθυσμού και δηλώσεις αξιωματούχων.

Ο Μάρτιν Σο, Βρετανός κοινωνιολόγος και ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Sussex, με πολυετές έργο στη μελέτη των γενοκτονιών και συγγραφέας -μεταξύ άλλων- του What is Genocide?, έχει επίσης χαρακτηρίσει τις ισραηλινές ενέργειες στη Γάζα γενοκτονία. Στην ανάλυσή του συνδέει τη μαζική βία και την καταστροφή των όρων επιβίωσης με μια σκόπιμη πολιτική καταστροφής της παλαιστινιακής κοινωνίας, όχι με παρεμπίπτουσες συνέπειες του πολέμου.

Στις 31 Αυγούστου 2025, η Διεθνής Ένωση Μελετητών Γενοκτονιών (IAGS) υιοθέτησε ψήφισμα σύμφωνα με το οποίο οι πολιτικές και οι ενέργειες του Ισραήλ πληρούν τον νομικό ορισμό της γενοκτονίας. Επικαλέστηκε φόνους αμάχων, λιμοκτονία, στέρηση βοήθειας, νερού και καυσίμων, σεξουαλική και αναπαραγωγική βία και αναγκαστικό εκτοπισμό. Το ίδιο ψήφισμα χαρακτηρίζει την επίθεση υπό την ηγεσία της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου ως διεθνή εγκλήματα.

Η απόφαση της IAGS έχει σημασία ως συλλογική τοποθέτηση μιας εξειδικευμένης επιστημονικής ένωσης. Δεν αποτελεί, ωστόσο, ομόφωνη θέση όλων των μελών της: υιοθετήθηκε με μεγάλη πλειοψηφία όσων συμμετείχαν στην ψηφοφορία.

Το πόρισμα της επιτροπής του ΟΗΕ

Στις 16 Σεπτεμβρίου 2025, η Ανεξάρτητη Διεθνής Εξεταστική Επιτροπή για τα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη και το Ισραήλ, που έχει συγκροτηθεί από το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ, κατέληξε ότι το Ισραήλ έχει διαπράξει και συνεχίζει να διαπράττει γενοκτονία κατά των Παλαιστινίων στη Γάζα. Η επιτροπή δεν περιορίστηκε στην καταγραφή της έκτασης της καταστροφής: εξέτασε τόσο τις πράξεις που προβλέπει η Σύμβαση του 1948 όσο και την πρόθεση φυσικής καταστροφής των Παλαιστινίων στη Γάζα, εν όλω ή εν μέρει.

Στη νομική ανάλυσή της διαπίστωσε τέσσερις από τις πέντε κατηγορίες γενοκτονικών πράξεων: φόνους, πρόκληση σοβαρής σωματικής ή ψυχικής βλάβης, σκόπιμη επιβολή συνθηκών ζωής που οδηγούν στη φυσική καταστροφή και μέτρα που αποσκοπούν στην παρεμπόδιση γεννήσεων. Εξέτασε, μεταξύ άλλων, τη λιμοκτονία, την καταστροφή των υποδομών υγείας και εκπαίδευσης, τη σεξουαλική και αναπαραγωγική βία και τις επιθέσεις κατά παιδιών. Έτσι, το πόρισμα αφορά όχι μόνο τους άμεσους θανάτους, αλλά και τη συστηματική καταστροφή των προϋποθέσεων για την επιβίωση και τη συνέχιση της ζωής.

Για την απόδειξη της πρόθεσης, η επιτροπή συνδύασε τις δηλώσεις ισραηλινών αξιωματούχων με το συνολικό μοτίβο των επιχειρήσεων. Θεώρησε τις πρώτες άμεσα τεκμήρια γενοκτονικής πρόθεσης και το δεύτερο έμμεση απόδειξή της, καταλήγοντας ότι η πρόθεση καταστροφής των Παλαιστινίων στη Γάζα ήταν το μόνο εύλογο συμπέρασμα από το σύνολο των στοιχείων. Ζήτησε από το Ισραήλ και τα υπόλοιπα κράτη να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους για τον τερματισμό της γενοκτονίας και την τιμωρία των υπευθύνων. Το Ισραήλ απέρριψε το πόρισμα. 

Η κατ’ όνομα εκεχειρία

Η εκκρεμής κρίση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης δεν αναιρεί τα πορίσματα ούτε εξαντλεί τη συζήτηση για όσα συμβαίνουν στη Γάζα. Το ερώτημα δεν αφορά μόνο τον χαρακτηρισμό των πράξεων που έχουν ήδη καταγραφεί, αλλά και την προστασία εκείνων που εξακολουθούν να υφίστανται τις συνέπειες της γενοκτονίας.

Σχεδόν έναν χρόνο μετά την έναρξη της εκεχειρίας της 10ης Οκτωβρίου 2025, ο τερματισμός της βίας παραμένει ζητούμενο. Έχουν σημειωθεί 5.304 στρατιωτικές παραβιάσεις από το Ισραήλ, με 1.460 Παλαιστινίους νεκρούς και 5.116 τραυματίες. 

Τρία χρόνια μετά, η μνήμη των θυμάτων της Χαμάς δεν ανήκει στην ισραηλινή κυβέρνηση για να τη μετατρέπει σε άλλοθι. 

Διεθνή
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

ΛΙΒΥΗ ΡΩΣΙΑ ΕΠΙΘΕΣΗ ΜΕ DRONE ΒΕΓΓΑΖΗ

Διεθνή / Λιβύη: Έκρηξη σε στρατιωτικό ρωσικό πλοίο στη Βεγγάζη – Υποψίες για επίθεση με drone

Δορυφορικές εικόνες δείχνουν το πλοίο να φλέγεται και στη συνέχεια να έχει βυθιστεί εν μέρει - Οι αρχές της ανατολικής Λιβύης διερευνούν την επίθεση σε συνεργασία με τη Ρωσία
THE LIFO TEAM