Αυτό που ενδέχεται να αποτελεί την παλαιότερη γνωστή ένδειξη χρήσης ναρκωτικών από τον άνθρωπο έχει εντοπιστεί σε αρχαίους συλλέκτες της Ινδονησίας, οι οποίοι κατανάλωναν ψυχοδραστικούς καρπούς ήδη πριν από 25.000 χρόνια.
Η ανάλυση δύο εξαιρετικά σπάνιων σκελετών από το νησί Σουλαουέσι της Ινδονησίας αποκάλυψε εντυπωσιακή φθορά των δοντιών και ίχνη ψυχοδραστικής ουσίας στα εναπομείναντα δόντια των ατόμων, γεγονός που υποδηλώνει ότι συνήθιζαν να μασάνε betel.
Αν και ελάχιστα γνωστοί στις δυτικές κοινωνίες, οι καρποί betel αποτελούν την τέταρτη πιο διαδεδομένη ψυχοδραστική ουσία στον κόσμο μετά το αλκοόλ, την καφεΐνη και τη νικοτίνη, με περίπου το ένα δέκατο του παγκόσμιου πληθυσμού να μασάει τους σπόρους αυτούς.
«Βρήκαμε στοιχεία για το πώς μπορεί να εξελίχθηκε αυτή η πολύ διαδεδομένη συνήθεια χρήσης ναρκωτικών, η οποία παρατηρείται σήμερα σε μεγάλο μέρος της περιοχής της Ασίας-Ειρηνικού», δήλωσε ο καθηγητής Άνταμ Μπρουμ από το Αυστραλιανό Ερευνητικό Κέντρο για την Ανθρώπινη Εξέλιξη του Πανεπιστημίου Γκρίφιθ στο Μπρίσμπεϊν.
Τι εντόπισε η έρευνα στην Ινδονησία
Η έρευνα ξεκίνησε όταν η ομάδα εξέτασε τα σκελετικά υπολείμματα δύο προ-γεωργικών τροφοσυλλεκτών που ανακαλύφθηκαν σε δύο διαφορετικές τοποθεσίες του νησιού. Το ένα χρονολογήθηκε στα 7.000 χρόνια περίπου, ενώ το άλλο ήταν παλαιότερο, με ηλικία μεταξύ 16.000 και 25.000 ετών.
Σε άρθρο τους στο περιοδικό Science Advances, οι ερευνητές περιγράφουν πώς και οι δύο ενήλικες παρουσίαζαν βαθιές, στρογγυλεμένες αυλακώσεις στα δόντια τους. Ορισμένες ήταν τόσο βαθιές που θα είχαν εκθέσει τον οδοντικό πολφό. «Σκεφτόμουν, τι στο καλό έκαναν αυτοί οι άνθρωποι; Είναι σαν κάποιος να είχε μια κεφαλή τρυπανιού σε σχήμα καραμέλας και να είχε φθείρει το εσωτερικό μέρος του δοντιού», είπε ο Μπρουμ.
Οι καρποί του betel είναι στην πραγματικότητα οι σπόροι του φοίνικα Areca catechu, αλλά ονομάζονται λανθασμένα έτσι επειδή συχνά τυλίγονται σε φύλλα αμπέλου betel για μάσημα.
Ο Μπρουμ υποψιάστηκε ότι η παράξενη φθορά των δοντιών προκλήθηκε από το γεγονός ότι οι συλλέκτες κρατούσαν στο στόμα τους σκληρά, στρογγυλά και λειαντικά αντικείμενα, αλλά τι είδους αντικείμενα; «Φανταστείτε ότι κρατούσατε μια πέτρα στο στόμα σας και την μετακινούσατε από το ένα σημείο του στόματος στο άλλο, και ότι το κάνατε αυτό μέρα με τη μέρα, ώρα με την ώρα. Τελικά, αυτό θα φθείρει τον εξαιρετικά σκληρό οδοντικό ιστό σας, δημιουργώντας αυτές τις αυλακώσεις», είπε.
Η ομάδα αναρωτήθηκε αν οι αυλακώσεις ήταν αποτέλεσμα του ότι οι συλλέκτες μάσαγαν καρπούς betel πριν οι άνθρωποι συνειδητοποιήσουν ότι ένας άλλος τρόπος βοηθούσε στην απελευθέρωση μεγαλύτερης ποσότητας της ψυχοδραστικής ουσίας και στην ενίσχυση της «μέθης».
Για να επαληθεύσουν την υπόθεσή τους, οι επιστήμονες έβαλαν καρπούς betel σε τεχνητό σάλιο και διαπίστωσαν ότι σύντομα περιείχαν αρκετή ποσότητα της ψυχοδραστικής ένωσης arecoline ώστε να προκαλέσουν μέθη, αν και πιο ήπια από ό,τι όταν ο καρπός μασιέται. Η ανάλυση των δοντιών των συλλεκτών αποκάλυψε ίχνη arecoline στους ιστούς.
Η χρήση ψυχοδραστικών φυτών στην αρχαιότητα
«Έχω μασήσει έναν καρπό ως πείραμα και έχει μια πραγματικά πικρή, στυφή γεύση. Σου μουδιάζει το στόμα και νομίζω ότι αυτό ήταν που τους ενδιέφερε», είπε ο Μπρουμ.
«Αυτό μπορεί να ήταν μια παραδοσιακή θεραπεία για τον πονόδοντο, αλλά αν το έκαναν για πολύ καιρό, το μάσημα του καρπού έφθειρε τα δόντια τους τόσο πολύ που, μακροπρόθεσμα, προκάλεσε πολύ χειρότερο οδοντικό πόνο. Αυτά τα άτομα φαίνεται να είχαν παγιδευτεί σε έναν αυτοτροφοδοτούμενο κύκλο, όπου μάσαγαν συνεχώς τους καρπούς για να αντιμετωπίσουν τον πονόδοντο που προκαλούσε η ίδια αυτή η συνήθεια τους».
Αν και οι άνθρωποι πιθανότατα άρχισαν να χρησιμοποιούν φυτά που αλλοιώνουν τη συνείδηση αμέσως μόλις τα ανακάλυψαν, οι παλαιότερες παραδόσεις χρήσης ψυχοδραστικών ουσιών θεωρείται ότι εμφανίστηκαν πριν από περίπου 13.000 χρόνια με ποτά όπως η μπύρα από κριθάρι.
Η Δρ. Ελίσα Γέρα-Δόθε, αναπληρώτρια καθηγήτρια Ευρωπαϊκής Προϊστορίας στο Πανεπιστήμιο του Βαγιαδολίδ στην Ισπανία, δήλωσε ότι η μελέτη παρέχει «άμεσες ενδείξεις για την αρχαιότητα της χρήσης ουσιών από τον άνθρωπο».
«Αυτά τα ευρήματα δεν αποτελούν μόνο τα παλαιότερα γνωστά μέχρι σήμερα στοιχεία για τη χρήση ψυχοδραστικών φυτών οπουδήποτε στον κόσμο, αλλά αποδεικνύουν επίσης ότι η κατανάλωση καρπών Areca είναι μια παράδοση χιλιετιών που χρονολογείται από τους προϊστορικούς χρόνους», πρόσθεσε.
Με πληροφορίες από Guardian
