Το 1964, ο Αμερικανός εξερευνητής Τζιν Σαβόι έφτασε βαθιά στα δάση των περουβιανών Άνδεων αναζητώντας τη Βιλκαμπάμπα, την τελευταία πρωτεύουσα των Ίνκας. Όταν ο ίδιος και η ομάδα του αντίκρισαν τα ερείπια στο Εσπίριτου Πάμπα, η αντίδρασή τους ήταν άμεση: «Δεν πιστεύαμε στα μάτια μας».
Ο Σαβόι, τον οποίο το περιοδικό People είχε χαρακτηρίσει «πραγματικό Ιντιάνα Τζόουνς», πίστευε ότι είχε λύσει ένα μυστήριο αιώνων και ότι είχε εντοπίσει την πόλη όπου κατέφυγαν οι τελευταίοι Ίνκας κατά την ισπανική κατάκτηση.
Η θέση της Βιλκαμπάμπα αποτελούσε αντικείμενο διαφωνίας για δεκαετίες. Ο Χάιραμ Μπίνγκαμ, ο Αμερικανός ακαδημαϊκός που έκανε το Μάτσου Πίτσου γνωστό σε όλο τον κόσμο το 1911, είχε πειστεί ότι εκεί βρισκόταν η χαμένη πόλη.
Ο Σαβόι, αντίθετα, την τοποθετούσε περίπου 60 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του Μάτσου Πίτσου, στα ερείπια του Εσπίριτου Πάμπα, μέσα σε μια απομονωμένη δασώδη περιοχή των Άνδεων.
Μόλις έξι εβδομάδες μετά την αποστολή του, συνεργείο του BBC ακολούθησε την ίδια διαδρομή για να εξετάσει τους ισχυρισμούς του.
Η ομάδα ταξίδεψε με φουσκωτή λέμβο μέσα από ορμητικά νερά, ανέβηκε απότομες πλαγιές με μουλάρια και άνοιξε δρόμο μέσα στην πυκνή βλάστηση για να φτάσει στα ερείπια.
Η τελευταία πρωτεύουσα των Ίνκας
Η Βιλκαμπάμπα —όνομα που σημαίνει «ιερή πεδιάδα» στη γλώσσα Κέτσουα— αποτέλεσε το τελευταίο μεγάλο προπύργιο των Ίνκας απέναντι στους Ισπανούς.
Το 1536, ο Μάνκο Ίνκα εξεγέρθηκε εναντίον των Ισπανών και πολιόρκησε το Κούσκο, χωρίς όμως να καταφέρει να ανακαταλάβει την παλιά πρωτεύουσα. Στη συνέχεια υποχώρησε προς τα βουνά και εγκατέστησε την έδρα του στην περιοχή της Βιλκαμπάμπα.
Εκεί δημιουργήθηκε ένα νέο κέντρο εξουσίας, με παλάτια και ναούς. Η Βιλκαμπάμπα δεν ήταν μόνο τόπος καταφυγής, αλλά και βάση της αντίστασης των Ίνκας, από όπου οργανώνονταν επιθέσεις εναντίον των Ισπανών και υποκινούνταν εξεγέρσεις σε άλλες περιοχές.
Ο μοναχός Μαρτίν δε Μουρούα, που κατέγραψε την ισπανική κατάκτηση του Περού τον 16ο αιώνα, περιέγραψε μια πόλη στην οποία οι Ίνκας εξακολουθούσαν να ζουν με πολυτέλεια και μεγαλοπρέπεια αντίστοιχη με εκείνη του Κούσκο.
Το 1572 οι Ισπανοί έβαλαν τέλος στο τελευταίο ανεξάρτητο κράτος των Ίνκας. Η Βιλκαμπάμπα εγκαταλείφθηκε και τα ερείπιά της χάθηκαν σταδιακά μέσα στη βλάστηση.
Το λάθος του Χάιραμ Μπίνγκαμ
Ο Μπίνγκαμ είχε ξεκινήσει να αναζητά τη χαμένη πρωτεύουσα των Ίνκας στις αρχές του 20ού αιώνα. Ήταν ιστορικός και όχι αρχαιολόγος και παραδεχόταν ο ίδιος ότι, όταν άρχισε τις εξερευνήσεις του στο Περού, γνώριζε ελάχιστα για τους Ίνκας.
Το 1911 επέστρεψε στο Περού επικεφαλής αποστολής του Γέιλ. Στη διάρκεια εκείνου του ταξιδιού έφτασε και στο Εσπίριτου Πάμπα.
Δεν αντιλήφθηκε, όμως, την πραγματική έκταση των ερειπίων. Η κακοκαιρία, η έλλειψη τροφίμων και οι δυσκολίες της αποστολής τον έκαναν να εγκαταλείψει γρήγορα την περιοχή.
Λίγο αργότερα έφτασε στο Μάτσου Πίτσου. Εντυπωσιασμένος από τον αρχαιολογικό χώρο, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι είχε βρει τη Βιλκαμπάμπα.
Περισσότερο από μισό αιώνα αργότερα, ο Σαβόι επέστρεψε στο Εσπίριτου Πάμπα και κοίταξε τα ίδια ερείπια με διαφορετικό μάτι.
«Δεν πιστεύαμε στα μάτια μας»
Το 1964, ο 37χρονος τότε Σαβόι έφτασε στην περιοχή μαζί με τον Περουβιανό εξερευνητή Αντόνιο Σανταντέρ Κασέλι.
Οι κάτοικοι της περιοχής ήταν αρχικά απρόθυμοι να τους οδηγήσουν βαθύτερα στο δάσος. Τελικά, ύστερα από αρκετή επιμονή, κάποιοι δέχτηκαν να τους δείξουν τον δρόμο.
Μπροστά τους αποκαλύφθηκαν ερείπια που εκτείνονταν σε τρία ορεινά επίπεδα, με ένα παλάτι, κτίσματα από γρανίτη και ασβεστόλιθο και κρήνες. Σύμφωνα με τον Σαβόι, μόνο το πρώτο επίπεδο είχε έκταση περίπου τέσσερις φορές μεγαλύτερη από εκείνη του Μάτσου Πίτσου.
«Δεν πιστεύαμε στα μάτια μας», είπε αργότερα. «Κάθε μέρα, αυτό που βλέπαμε γινόταν όλο και πιο εντυπωσιακό».
Τα ευρήματα τον έπεισαν ότι επρόκειτο για το τελευταίο καταφύγιο των Ίνκας.
Η πρώτη αποστολή διήρκεσε περίπου δύο εβδομάδες. Έξι εβδομάδες αργότερα, συνεργείο του BBC ακολούθησε τη διαδρομή του Σαβόι για τη σειρά Adventure.
Ύστερα από ημέρες δύσκολης πεζοπορίας μέσα σε πυκνό και βροχερό ορεινό δάσος, η ομάδα έφτασε στα ερείπια.
Η βλάστηση είχε καλύψει μεγάλο μέρος του οικισμού. Ρίζες δέντρων είχαν αγκαλιάσει τους τοίχους και τις αναβαθμίδες, ενώ κλήματα και αναρριχώμενα φυτά έκρυβαν τα κτίσματα.
Τα κεραμίδια που έδωσαν την απάντηση
Η έκταση των ερειπίων δεν αρκούσε για να αποδείξει ότι το Εσπίριτου Πάμπα ήταν πράγματι η Βιλκαμπάμπα. Την ισχυρότερη ένδειξη έδωσε τελικά ένα φαινομενικά ασήμαντο εύρημα, τα κεραμίδια.
«Μέχρι στιγμής, αυτά τα κεραμίδια αποτελούν το ισχυρότερο απτό στοιχείο», ανέφερε ο παρουσιαστής του BBC το 1964. Ήταν ισπανικού σχεδιασμού, αλλά έφεραν επιρροές των Ίνκας στον χρωματισμό και στα σχέδιά τους.
Η σημασία τους έγινε σαφέστερη αργότερα χάρη στον ιστορικό και ειδικό στους Ίνκας Τζον Χέμινγκ.
Στα χρονικά του Μαρτίν δε Μουρούα υπήρχε μια ασυνήθιστη λεπτομέρεια για τη Βιλκαμπάμπα: το παλάτι των Ίνκας είχε στέγη από κεραμίδια. Οι Ίνκας χρησιμοποιούσαν συνήθως αχυροσκεπές, γεγονός που έκανε το εύρημα στο Εσπίριτου Πάμπα ιδιαίτερα σημαντικό.
Η σύγκριση των αρχαιολογικών ευρημάτων με τις ιστορικές μαρτυρίες ενίσχυσε την ταύτιση του χώρου με τη χαμένη Βιλκαμπάμπα. Η σημασία των κεραμιδιών για την ταυτοποίηση του χώρου επισημάνθηκε ιδιαίτερα από τον Χέμινγκ τη δεκαετία του 1970.
Η ειρωνεία ήταν ότι ο Μπίνγκαμ είχε ήδη βρεθεί εκεί το 1911. Είχε φτάσει στον τόπο που αναζητούσε, αλλά δεν είχε καταλάβει τι ακριβώς βρισκόταν μπροστά του.
Ο Σαβόι συνόψισε αργότερα τη σημασία της ανακάλυψης λέγοντας ότι η Βιλκαμπάμπα είχε περάσει τόσο πολύ από την ιστορία στον μύθο, ώστε ο εντοπισμός της την είχε «φέρει πίσω στην ιστορία».
Μεγάλο μέρος του αρχαιολογικού χώρου παρέμεινε για δεκαετίες καλυμμένο από πυκνή βλάστηση, ενώ οι έρευνες στην ευρύτερη περιοχή συνεχίστηκαν και μετά την αποστολή του Σαβόι.
Με πληροφορίες από BBC
