Ο
Ο Κάρολος Δαρβίνος είχε μια ιδιαίτερη αδυναμία στα σαρκοφάγα φυτά. Θαύμαζε τη Διωναία, με την παγίδα που κλείνει πάνω στο θήραμά της, και είχε αφιερώσει χρόνια σε φυτά όπως οι δροσέρες, που πιάνουν έντομα με κολλώδεις τρίχες. Το 1875, στο έργο του για τα σαρκοφάγα φυτά, είχε διατυπώσει μια υπόθεση που τότε δεν μπορούσε να αποδείξει: ότι ορισμένα φυτά του γένους Saxifraga ίσως δεν ήταν τόσο αθώα όσο έδειχναν.
Περισσότερα από 150 χρόνια αργότερα, μια νέα μελέτη έρχεται να τον δικαιώσει. Ερευνητές απέδειξαν ότι το Saxifraga candelabrum, ένα αλπικό φυτό που φυτρώνει σε σχισμές βράχων στο Θιβετιανό Οροπέδιο και στα βουνά της νοτιοδυτικής Κίνας, είναι σαρκοφάγο.
Το φυτό δεν έχει τη θεατρική παγίδα μιας Διωναίας, ούτε τις εντυπωσιακές «κανάτες» άλλων γνωστών σαρκοφάγων φυτών. Η μέθοδός του είναι πιο αθόρυβη. Οι βλαστοί και τα κλαδιά του καλύπτονται από κοκκινωπές, αδενώδεις τρίχες που εκκρίνουν μια κολλώδη ουσία. Πάνω σε αυτές παγιδεύονται μικρά έντομα, ενώ οι μεγαλύτερες μύγες που βοηθούν στην επικονίαση συνήθως γλιτώνουν.
Αυτό ήταν ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της μελέτης: το φυτό δεν πιάνει τυχαία ό,τι το πλησιάζει. Προσελκύει έντομα με την οσμή των λουλουδιών του, αλλά οι τρίχες του κρατούν κυρίως τα μικρότερα, αφήνοντας τους μεγάλους επικονιαστές να κάνουν τη δουλειά τους. Με άλλα λόγια, το φυτό φαίνεται να ισορροπεί ανάμεσα σε δύο ανάγκες: να τραφεί και να αναπαραχθεί.
Για να χαρακτηριστεί ένα φυτό σαρκοφάγο, δεν αρκεί να παγιδεύει έντομα. Πρέπει να τα χωνεύει και να απορροφά θρεπτικά συστατικά από αυτά. Οι ερευνητές έδειξαν ότι το Saxifraga candelabrum διαθέτει πεπτικά ένζυμα και ότι, όταν του έδωσαν μύγες με ειδική σήμανση αζώτου, το άζωτο πέρασε στους ιστούς του φυτού περίπου δύο εβδομάδες αργότερα.
Το εύρημα έχει σημασία και πέρα από τη δικαίωση του Δαρβίνου. Το Saxifraga candelabrum είναι το πρώτο επιβεβαιωμένο σαρκοφάγο φυτό στην οικογένεια Saxifragaceae, δείχνοντας ότι αυτή η εξελικτική στρατηγική μπορεί να είναι πιο διαδεδομένη απ’ όσο πίστευαν οι επιστήμονες.
Σε φτωχά εδάφη και δύσκολα περιβάλλοντα, η σαρκοφαγία επιτρέπει σε ορισμένα φυτά να εξασφαλίζουν θρεπτικά συστατικά από το θήραμά τους, και η νέα μελέτη αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να υπάρχουν ακόμη πολλά φυτά με «κρυφές» σαρκοφαγικές ιδιότητες.
Υπάρχει κάτι σχεδόν γοτθικό σε αυτή την καθυστερημένη επιστημονική επιβεβαίωση. Ένα μικρό αλπικό φυτό, με κίτρινα άνθη και κολλώδεις τρίχες, αποδεικνύεται κρυφός θηρευτής. Και μια παρατήρηση του 19ου αιώνα επιστρέφει, με τα εργαλεία της σύγχρονης επιστήμης, για να δείξει ότι ο Δαρβίνος είχε δει κάτι που οι άλλοι δεν μπορούσαν ακόμη να αποδείξουν.
Με στοιχεία από The New York Times
