Υπάρχουν φωνές που η φυλακή δεν τις κλείνει απλώς μέσα. Τις κάνει σχεδόν αδύνατο να ακουστούν.
Μια νέα ανθολογία επιχειρεί να αλλάξει ακριβώς αυτό, συγκεντρώνοντας δημιουργικά κείμενα, ποιήματα, προσωπικές μαρτυρίες και μικρές εξομολογήσεις ΛΟΑΤΚΙ+ ανθρώπων που βρίσκονται πίσω από τα κάγκελα.
Το The Word Is Out, που συνδέεται με τη δουλειά του Prisoner Correspondence Project, δεν αντιμετωπίζει τους κουίρ και τρανς κρατούμενους ως αριθμούς ή ως υποσημείωση σε μια συζήτηση για το σωφρονιστικό σύστημα. Τους αντιμετωπίζει ως ανθρώπους που γράφουν, θυμούνται, θυμώνουν, αστειεύονται, επιμένουν.
Στο Βανκούβερ, η μαθήτρια λυκείου Φρέγια Παν συμμετέχει σε αυτή την προσπάθεια, θέλοντας να αναδείξει μια εμπειρία που σπάνια εμφανίζεται στον δημόσιο λόγο: τη βία, τη διάκριση και τη βαθιά απομόνωση που βιώνουν πολλοί κουίρ και τρανς κρατούμενοι. Η πρωτοβουλία δεν μένει μόνο στην καταγγελία. Δείχνει τι σημαίνει να έχεις φωνή όταν όλα γύρω σου οργανώνονται για να σε κάνουν αόρατο.
Η Παν μιλά για ανθρώπους που, μέσα από τη διαδικασία της γραφής και της δημοσίευσης, ένιωσαν ότι αναγνωρίζονται και ακούγονται. Για κάποιους, αυτό μπορεί να σημαίνει κάτι τόσο απλό και τόσο τεράστιο όσο η προσμονή μιας επιστολής. Για άλλους, μπορεί να σημαίνει την πρώτη φορά που μια εμπειρία που θεωρούσαν ανομολόγητη γίνεται κείμενο και βρίσκει αναγνώστη.
Το Prisoner Correspondence Project, με έδρα το Μόντρεαλ, λειτουργεί ως δίκτυο αλληλεγγύης για κουίρ, τρανς, ίντερσεξ, αμφιφυλόφιλους και έμφυλα μη συμμορφούμενους κρατούμενους στον Καναδά και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Συνδέει ανθρώπους μέσα στις φυλακές με ανθρώπους έξω από αυτές, κυρίως μέσω αλληλογραφίας, αλλά και μέσα από τη διάδοση κειμένων, τέχνης, ποιημάτων και προσωπικών ιστοριών.
Αυτό έχει σημασία επειδή η φυλακή δεν είναι ουδέτερος χώρος για κανέναν, και ακόμη λιγότερο για όσους ήδη βρίσκονται στο περιθώριο λόγω φύλου, σεξουαλικότητας, φυλής, φτώχειας ή ψυχικής υγείας. Οι κουίρ και τρανς κρατούμενοι συχνά αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο σωματικής και σεξουαλικής βίας, εκφοβισμού, απομόνωσης, λάθος τοποθέτησης σε χώρους κράτησης και άρνησης βασικής φροντίδας.
Η δύναμη της ανθολογίας είναι ότι δεν μιλά γι’ αυτούς μόνο ως θύματα. Τα κείμενα κινούνται από το καθημερινό μέχρι το βαθιά εξομολογητικό: η χαρά της αλληλογραφίας, η ανία, ο φόβος, η οργή για ένα άδικο σύστημα, η ανάγκη να μιλήσεις χωρίς να γίνεις ακόμη πιο ευάλωτος, η επιθυμία για σύνδεση. Υπάρχουν κείμενα που μοιάζουν μικρά, σχεδόν ασήμαντα, και ακριβώς γι’ αυτό είναι πολύτιμα: επειδή υπενθυμίζουν ότι η ζωή μέσα στη φυλακή δεν είναι μόνο τιμωρία, αλλά και χρόνος, σώμα, γλώσσα, σχέσεις, αναμονή.
Για τη Φρέγια Παν, η επαφή με αυτές τις ιστορίες είχε και εκπαιδευτική διάσταση. Όταν έδειξε σε φίλους της μερικά από τα κείμενα, είδε ότι οι μαρτυρίες αυτές διέλυαν στερεότυπα για τη φυλακή και τους ανθρώπους που βρίσκονται μέσα της. Ξαφνικά, ο «κρατούμενος» δεν ήταν μια αφηρημένη φιγούρα. Ήταν κάποιος που γράφει για τον φόβο του, για τη μοναξιά του, για την επιθυμία του να υπάρξει με αξιοπρέπεια.
Εκεί βρίσκεται και το πολιτικό βάρος του The Word Is Out. Σε μια εποχή όπου η συζήτηση για τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα συχνά σταματά στην ορατότητα, η ανθολογία πηγαίνει εκεί όπου η ορατότητα είναι σχεδόν αδύνατη: πίσω από τοίχους, κανονισμούς, λογοκρισίες, περιορισμούς στην αλληλογραφία και ένα σωφρονιστικό σύστημα που σπάνια επιτρέπει στους πιο ευάλωτους ανθρώπους του να μιλήσουν για τον εαυτό τους.
Δεν είναι τυχαίο ότι τέτοιες πρωτοβουλίες επιμένουν στο χαρτί, στην επιστολή, στο έντυπο, στο κείμενο που μπορεί να περάσει από χέρι σε χέρι. Για πολλούς κρατούμενους, η πρόσβαση στο διαδίκτυο είναι ανύπαρκτη ή περιορισμένη. Μια επιστολή, μια αυτοέκδοση, ένα ποίημα, μια ανθολογία μπορεί να γίνει κάτι πολύ περισσότερο από ανάγνωσμα. Μπορεί να γίνει απόδειξη ότι υπάρχει ακόμη ένας κόσμος έξω που σε σκέφτεται.
Η φυλακή έχει σχεδιαστεί για να αφαιρεί φωνές. Η κουίρ εμπειρία, ειδικά όταν συναντά την κράτηση, συχνά αφαιρείται δεύτερη φορά: πρώτα από την κοινωνία που τιμωρεί τη διαφορά, μετά από το ίδρυμα που την κάνει πιο ευάλωτη. Μια ανθολογία δεν αλλάζει από μόνη της αυτό το σύστημα. Αλλά δημιουργεί ένα ρήγμα. Αφήνει τη φωνή να περάσει.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο σημαντικό. Ότι μέσα από το The Word Is Out οι ΛΟΑΤΚΙ+ κρατούμενοι δεν εμφανίζονται μόνο ως άνθρωποι που υπέστησαν βία. Εμφανίζονται ως συγγραφείς της ίδιας τους της εμπειρίας. Ως άνθρωποι που, ακόμη και μέσα στην πιο σκληρή απομόνωση, διεκδικούν να πουν: είμαι εδώ, θυμάμαι, γράφω, υπάρχω.
Με στοιχεία από CityNews Vancouver και Prisoner Correspondence Project.
