Παρόλο που με βάση την pop ψυχολογία, το burnout, το αίσθημα ματαιότητας, η έλλειψη κινήτρου και η «θολούρα» του μυαλού, θεωρούνται σύγχρονες παθήσεις, η πραγματικότητα φαίνεται πως διαφέρει.
Είναι εύκολο να υποθέσουμε ότι το burnout γεννήθηκε στα γραφεία των πολυεθνικών του 21ου αιώνα, κάτω από την πίεση των emails και των deadlines.
Ωστόσο, ο χριστιανός μοναχός Ιωάννης ο Κασσιανός περιέγραφε ακριβώς αυτά τα συμπτώματα τον 5ο αιώνα μ.Χ. Απευθυνόταν σε συναδέλφους του μοναχούς που είχαν εξαντληθεί από τα πνευματικά τους καθήκοντα, νιώθοντας αδρανείς, άχρηστοι και μπερδεμένοι.
What the Middle Ages can teach us about preventing burnouthttps://t.co/rvwTnhQe4l
— the feed 👹 (@feed_the4th) July 14, 2026
Τι μπορεί να διδάξει ο Μεσαίωνας για το burnout
Το BBC διερωτάται: μπορούν άραγε αυτές οι μεσαιωνικές καταγραφές να ρίξουν φως στη σύγχρονη δυσφορία μας και να μας δείξουν τον δρόμο για τη θεραπεία; Αυτό υποστηρίζει ο ιστορικός Πίτερ Τζόουνς στο νέο του βιβλίο «Αυτοβοήθεια από τον Μεσαίωνα». Μέσα από την έρευνά του, αποκαλύπτει πώς οι «ιερείς-θεραπευτές» εκείνης της εποχής καθοδηγούσαν το ποίμνιό τους έξω από το «πνευματικό σκοτάδι», την -τότε- εξουθένωση.
Ο Τζόουνς εμπνεύστηκε το βιβλίο μετά από μια δική του προσωπική κρίση. Όταν δέχτηκε τη θέση του διευθυντή του τμήματος Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Τιουμέν στη Σιβηρία, βρέθηκε αντιμέτωπος με έναν δύσκολο, μετεωρολογικά, χειμώνα. Οι ακραίες θερμοκρασίες, η δυσκολία της γλώσσας και η μοναξιά τον παρέλυσαν. «Έπρεπε να σχεδιάζω μαθήματα και να κάνω έρευνα, αλλά δεν μπορούσα να πιέσω τον εαυτό μου να κάνει το παραμικρό», αφηγείται.
Αναζητώντας διέξοδο, άρχισε να μελετά τα Επτά Θανάσιμα Αμαρτήματα, ένα πλαίσιο που δεν υπάρχει στη Βίβλο, αλλά διαμορφώθηκε από πρώιμους στοχαστές και τον Πάπα Γρηγόριο τον Μέγα ως εργαλείο «χαρτογράφησης» των προβλημάτων του ανθρώπινου νου.
Reports suggest that these are in fact precedented times.
— Ashit Milne (@AshitMilne1969) July 14, 2026
Golden years, gold (whop-whop-whop). Don't let me hear you say life's taking you nowhere, angel...https://t.co/Y9PWGiFM34
Η ακηδία και το burnout του Μεσαίωνα
Εκεί συνάντησε την «ακηδία», την αμαρτία που σήμερα μεταφράζουμε απλά ως «οκνηρία» ή «τεμπελιά». Για τους μεσαιωνικούς συγγραφείς, όμως, η ακηδία δεν ήταν φυσική βαρεμάρα.
«Ήταν η απουσία αγάπης, η παράλυση του ενδιαφέροντος, ένα κενό της ψυχής», γράφει ο Τζόουνς. «Είναι η κατάσταση στην οποία όλα όσα κάποτε φώτιζαν τη μέρα σου, τώρα σε αφήνουν παγερά αδιάφορο».
Ένα κείμενο του 13ου αιώνα περιγράφει την ακηδία σαν «να στέκεσαι στη μέση ενός ορμητικού ποταμού, με το ρεύμα να χτυπά τα πόδια σου, αλλά εσύ να μην έχεις τη δύναμη να κάνεις ούτε ένα βήμα μπροστά».
Η ιστορικός Άννα Καταρίνα Σάφνερ εντοπίζει την ίδια ακριβώς συμπεριφορά στους σημερινούς εξαντλημένους εργαζόμενους. Όταν νιώθουμε burnout, καταφεύγουμε σε ανώφελες δραστηριότητες απόσπασης προσοχής, όπως το doomscrolling, οι οποίες τελικά βαθαίνουν την κούρασή μας αντί να μας ξεκουράζουν.
What can a twelfth-century monk teach us about burnout, envy, or despair? Find out in ‘Self-Help from the Middle Ages: A Journey into the Medieval Mind’ by historian Peter Jones. Explore more today: https://t.co/C8msNnSFlA pic.twitter.com/V2n3gAceAL
— Blackwell's (@blackwellbooks) April 6, 2026
Το μεσαιωνικό «φάρμακο» για το burnout
Οι λύσεις που πρότειναν οι θεραπευτές του Μεσαίωνα παρουσιάζουν, κατά το BBC, μία σχετική ομοιότητα με τις σύγχρονες ψυχολογικές προσεγγίσεις, όπως η Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης (ACT).
Αρχικά, η αποδοχή των συναισθημάτων, με το παράδειγμα των Ιεβουσαίων να είναι χαρακτηριστικό: Ένα χειρόγραφο του 13ου αιώνα αναφέρει: «Είτε το θέλεις είτε όχι, οι Ιεβουσαίοι ζουν μέσα στα σύνορά σου. Μπορείς να τους υποτάξεις, αλλά όχι να τους εξοντώσεις». Οι Ιεβουσαίοι ήταν μια αρχαία φυλή που ήταν αδύνατο να διωχθεί από την Ιερουσαλήμ. Το μεσαιωνικό μάθημα; Μάθε να ζεις με τα δύσκολα συναισθήματά σου, αποδέξου τα και μην σπαταλάς ενέργεια πολεμώντας τα.
Η αναζήτηση ενός ανώτερου σκοπού: Ο θεολόγος Γουλιέλμος Περάλντους συμβούλευε όσους υπέφεραν από ακηδία να θυμούνται ότι «το χωράφι που γεμίζει αγκάθια, μια μέρα θα καρποφορήσει». Πρότεινε να βρούμε ένα «οχυρό», έναν ανώτερο σκοπό ή έναν άνθρωπο που αγαπάμε. Αν εστιάσουμε σε αξίες που έχουν πραγματική σημασία για εμάς, η ζωντάνια θα επιστρέψει.
Η αυτοσυγχώρεση: Ο Βερνάρδος του Κλαιρβώ παρομοίαζε τη ζωή με τρέξιμο σε ανώμαλο έδαφος. Έλεγε ότι όποιος τρέχει για μεγάλη απόσταση, είναι μαθηματικά βέβαιο ότι κάποια στιγμή θα σκοντάψει ή θα πέσει. Το να χάνεις προσωρινά τον προσανατολισμό σου είναι κομμάτι της ανθρώπινης φύσης, όχι προσωπική αποτυχία.
Με πληροφορίες από BBC
