Η «Εκάβη» είναι ένα έργο για όσα δεν τελειώνουν όταν τελειώνει ένας πόλεμος. Για τη βία που συνεχίζεται μετά την ήττα, για τους αιχμαλώτους που μένουν πίσω, για το πένθος που δεν βρίσκει δικαιοσύνη και γίνεται πράξη. Σε αυτό το σκοτεινό υλικό του Ευριπίδη επέστρεψαν η Αγγελική Παπούλια και ο Χρήστος Πασσαλής, σκηνοθετώντας στο Schauspielhaus Zürich μια παράσταση που ξεχώρισε στη γερμανόφωνη θεατρική σκηνή.
Η «Εκάβη» των δύο Ελλήνων δημιουργών επιλέχθηκε στη Sélection 2026 του Schweizer Theatertreffen, του ελβετικού θεατρικού φεστιβάλ που κάθε χρόνο παρουσιάζει μερικές από τις πιο ενδιαφέρουσες παραγωγές της χώρας. Η παράσταση συμπεριλήφθηκε επίσης στις 36 παραγωγές που προτάθηκαν και συζητήθηκαν από την κριτική επιτροπή του Berliner Theatertreffen 2026, ενός από τα σημαντικότερα σημεία αναφοράς για το θέατρο στη Γερμανία, την Αυστρία και την Ελβετία.
Η διπλή αυτή παρουσία έχει σημασία γιατί δεν αφορά έναν απλό διεθνή προγραμματισμό. Στη γερμανόφωνη σκηνή, όπου το θέατρο αντιμετωπίζεται συχνά ως χώρος αισθητικής, πολιτικής και θεωρητικής δοκιμασίας, τέτοιες επιλογές λειτουργούν σαν σήμα αναγνώρισης. Δεν λένε απλώς ότι μια παράσταση ταξιδεύει. Λένε ότι διαβάστηκε ως γεγονός μέσα σε ένα ιδιαίτερα απαιτητικό θεατρικό τοπίο.
Δεν πρόκειται, λοιπόν, μόνο για μια διεθνή διάκριση. Η επιλογή τοποθετεί δύο Έλληνες δημιουργούς, γνωστούς για τη σωματική, σκοτεινή και εικαστικά φορτισμένη θεατρική τους γλώσσα, στο κέντρο ενός από τα πιο αυστηρά θεατρικά οικοσυστήματα της Ευρώπης. Η Παπούλια και ο Πασσαλής, συνιδρυτές της ομάδας BLITZ, μεταφέρουν τον Ευριπίδη σε ένα παρόν αναγνωρίσιμο και ανήσυχο, χωρίς να τον εξημερώνουν.
Στην τραγωδία του Ευριπίδη, η Τροία έχει πέσει. Η Εκάβη, άλλοτε βασίλισσα, βρίσκεται αιχμάλωτη, χωρίς πατρίδα, χωρίς εξουσία, χωρίς προστασία. Η θυσία της κόρης της και η δολοφονία του γιου της μετατρέπουν το πένθος σε εκδίκηση. Η ηττημένη γυναίκα, που θα μπορούσε να μείνει μόνο εικόνα συντριβής, γίνεται πρόσωπο απόφασης. Περνά από την απώλεια στην πράξη, από την ακινησία στη σκοτεινή διεκδίκηση.
Η Εκάβη δεν είναι μια καθαρή μορφή θύματος. Αυτό είναι που την κάνει τόσο επικίνδυνη θεατρικά. Ξεκινά ως η γυναίκα που τα έχει χάσει όλα, αλλά δεν μένει εκεί όπου θα την ήθελε η ιστορία: ακίνητη, πενθούσα, μουγκή. Η απώλεια δεν την εξαγνίζει. Τη σκληραίνει. Η μητέρα γίνεται πολιτικό σώμα, το πένθος γίνεται μηχανισμός απόφασης και η εκδίκηση δεν εμφανίζεται ως εξαίρεση, αλλά ως το σκοτεινό υπόλειμμα μιας βίας που έχει ήδη προηγηθεί.
Αυτό φαίνεται να είναι και το σημείο όπου η παράσταση βρίσκει τη σημερινή της ένταση. Ο πόλεμος, η αιχμαλωσία, οι εκτοπισμένοι, η βία πάνω στους ηττημένους και το τραύμα που επιμένει μετά τη λήξη της μάχης δεν αντιμετωπίζονται ως υλικό μιας μακρινής αρχαιότητας. Γίνονται σκηνική γλώσσα για έναν κόσμο που αναγνωρίζει πολύ καλά τι σημαίνει να τελειώνει ένας πόλεμος μόνο στα χαρτιά, ενώ οι άνθρωποι συνεχίζουν να ζουν μέσα στις συνέπειές του.
Η σκηνοθεσία της Παπούλια και του Πασσαλή συμπυκνώνει την τραγωδία σε μια πυκνή, σωματική και εικαστικά καθαρή φόρμα. Θέατρο, μουσική, κίνηση και περφόρμανς δεν λειτουργούν ως ξεχωριστά στοιχεία, αλλά ως ένα ενιαίο σώμα. Η παράσταση δεν αναζητά έναν «εκσυγχρονισμένο» Ευριπίδη με εύκολα σημερινά σημάδια. Αντίθετα, αφήνει το αρχαίο κείμενο να ανοίξει μόνο του προς το τώρα.
Σε αυτό το πεδίο η Παπούλια και ο Πασσαλής βρίσκονται σε γνώριμο έδαφος. Από την ομάδα BLITZ μέχρι τις νεότερες δουλειές τους, η σκηνική τους γλώσσα δεν αναζητά τον ψυχολογικό ρεαλισμό, αλλά μια κατάσταση έντασης: σώματα που μοιάζουν να έχουν ήδη περάσει από μια καταστροφή, εικόνες που κρατούν κάτι τελετουργικό και αστείο μαζί, στιγμές όπου το γκροτέσκο και το πολιτικό δεν χωρίζονται εύκολα.
Η γερμανόφωνη κριτική στάθηκε ακριβώς σε αυτή τη διαδρομή από την αρχαιότητα προς το παρόν. Η Südkurier χαρακτήρισε την «Εκάβη» ένα έργο «τόσο επίκαιρο όσο ελάχιστα άλλα δράματα αυτής της εποχής», ενώ η nachtkritik.de σημείωσε ότι, μέσα στον καθρέφτη του αρχαίου κόσμου, αναδύεται το σήμερα.
Αυτό ίσως εξηγεί γιατί η «Εκάβη» τους μπορεί να σταθεί τόσο φυσικά εκτός ελληνικού πλαισίου. Δεν μεταφέρει την αρχαία τραγωδία ως εθνικό κειμήλιο, αλλά ως υλικό ανοιχτό σε νέες συγκρούσεις. Ο Ευριπίδης δεν χρειάζεται εδώ να «επικαιροποιηθεί» με απλοϊκά σημερινά σημάδια. Η ίδια η ιστορία μιας ηττημένης γυναίκας, ενός κατεστραμμένου κόσμου και μιας βίας που συνεχίζει να παράγει βία αρκεί για να φτάσει στο παρόν.
Η διεθνής αναγνώριση της παράστασης επιβεβαιώνει τη θέση της Αγγελικής Παπούλια και του Χρήστου Πασσαλή ανάμεσα στους πιο ιδιαίτερους Έλληνες δημιουργούς της ευρωπαϊκής σκηνής. Με μια θεατρική γραφή που συνδυάζει σκοτεινό χιούμορ, έντονη σωματικότητα και εικαστική ακρίβεια, οι δύο καλλιτέχνες δείχνουν ότι η αρχαία τραγωδία δεν είναι κληρονομιά προς συντήρηση, αλλά ζωντανό πεδίο σύγκρουσης: με την Ιστορία, με την εξουσία, με το πένθος, με τα όρια της ανθρώπινης αντοχής.
Στην «Εκάβη» τους, ο Ευριπίδης δεν επιστρέφει ως μνημείο. Επιστρέφει σαν σκοτεινή μηχανή που αλέθει πένθος, εξουσία και αίμα. Και στο κέντρο της δεν στέκεται μια αρχαία βασίλισσα, αλλά μια γυναίκα που έχει χάσει τα πάντα και γι’ αυτό δεν έχει πια τίποτα να φοβηθεί.
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ
Σκηνοθεσία: Αγγελική Παπούλια, Χρήστος Πασσαλής
Σκηνικά: Márton Ágh
Κοστούμια: Katrin Wolfermann
Μουσική: Nicolas Fehr
Χορογραφία: Χαρά Κότσαλη
Δραματουργία: Rose Reiter
Παραγωγή: Schauspielhaus Zürich
Καστ: Hilke Altefrohne / Birgit Walter, Lukas Darnstädt, Lorena Handschin, Yvon
Jansen, Simon Kirsch, Henri Mertens, Matthias Neukirch, Lena Schwarz, Laina
Schwarz, Mervan Malwin Ürkmez sowie Carla Hasenclever, Kenan Wirth, Timur
Yanik
