ΤΟΝ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟ ΤΟΥ 2022, ο Τζάστιν Μπίμπερ αγόρασε ένα NFT (Non-Fungible Token - Μη Ανταλλάξιμο Διακριτικό), δηλαδή ένα ψηφιακό πιστοποιητικό ιδιοκτησίας μιας εικόνας ενός βαριεστημένου πιθήκου αντί 1,3 εκατομμύρια δολαρίων. Ο πίθηκος ήταν ο αριθμός 3001 της σειράς «NFT Bored Ape Yacht Club», η οποία εκείνη την εποχή «χτυπούσε» εξωφρενικές τιμές.
Μερικούς μήνες αργότερα, ο Mπίμπερ εμπλούτισε την ψηφιακή συλλογή του, αγοράζοντας έναν άλλο e-πίθηκο από την ίδια σειρά. Αυτήν τη φορά, ήταν το Νο 3850, για το οποίο πλήρωσε 440.000 δολάρια. Προφανώς, οι τιμές είχαν ήδη πέσει σημαντικά. Αλλά η πτώση δεν σταμάτησε εκεί: μέχρι τον επόμενο χρόνο, και μετά τη γενική κατάρρευση της αγοράς κρυπτονομισμάτων, τα δύο έργα είχαν χάσει περίπου το 90% της αξίας τους και η τιμή τους είχε πέσει στα 120.000 δολάρια το ζευγάρι.
Μετά τα αυστηρά μέτρα περιορισμού που έφερε η πανδημία, τα οποία επιτάχυναν την υιοθέτηση των ψηφιακών συναλλαγών σε πολλούς τομείς της ζωής, το εμπόριο των NFTs γνώρισε ραγδαία άνοδο, μεταξύ άλλων και στην αγορά τέχνης.
Πρόσφατα, ο Mπραντ Tρέμελ, καλλιτέχνης και διαδικτυακή προσωπικότητα, δημοσίευσε στο Instagram μια σειρά περιπτώσεων που απεικονίζουν τις θεαματικές επενδυτικές πανωλεθρίες που υπέστησαν χρήστες των κοινωνικών μέσων οι οποίοι είχαν αγοράσει NFTs. Ένα manga με το σχέδιο ενός ζώου που πουλήθηκε 17.000 δολάρια, πλέον αξίζει 10 δολάρια. Μια μαϊμού σχεδιασμένη στο ύφος του «NFT Bored Ape Yacht Club» είχε πουληθεί για περίπου 31.000 δολάρια, κάτι που φαινόταν μοναδική ευκαιρία εκείνη την εποχή, όμως η τρέχουσα αγοραία αξία της είναι πλέον σχεδόν μηδενική – και ούτω καθεξής. Οι περισσότεροι από εκείνους που κάποτε πίστευαν πως το σύμπαν των NFTs προσφέρει είτε ένα βιώσιμο μέλλον για την τέχνη είτε έναν γρήγορο και εύκολο δρόμο προς τον πλουτισμό τώρα μετανιώνουν οικτρά. Τα NFTs έχουν αποδειχθεί όχι μόνο μια καλλιτεχνική και αισθητική λαίλαπα αλλά και ο πιο σύντομος δρόμος προς την οικονομική καταστροφή.
Μετά τα αυστηρά μέτρα περιορισμού που έφερε η πανδημία, τα οποία επιτάχυναν την υιοθέτηση των ψηφιακών συναλλαγών σε πολλούς τομείς της ζωής, το εμπόριο των NFTs, τα οποία θεωρούνταν καινοτόμα και πολλά υποσχόμενα περιουσιακά στοιχεία, γνώρισε ραγδαία άνοδο, μεταξύ άλλων και στην αγορά τέχνης. Αν και αυτό το είδος, ας πούμε, καλλιτεχνικού έργου είχε ήδη αρχίσει να πωλείται από το 2017 (το Curio Cards ήταν εκείνη τη χρονιά η πρώτη συλλογή NFT στο blockchain Ethereum), το 2021 και οι αρχές του 2022 ήταν η περίοδος κατά την οποία η αγορά έφτασε στο αποκορύφωμά της.
Ανάμεσα στις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις ήταν το βίντεο «Everydays: The First 5000 Days» του ψηφιακού καλλιτέχνη Mike Winklemann, γνωστού και ως Beeple, το οποίο πωλήθηκε αντί του ποσού των 69,35 εκατομμυρίων δολαρίων τον Μάρτιο του 2021, ακολουθούμενο από το «Human One» (28,9 εκατομμύρια δολάρια) του ίδιου, το «Right-Click and Save As Guy» του XCOPY (πάνω από 7 εκατομμύρια δολάρια) και αυτό που καταγράφεται ως το πιο ακριβό έργο τέχνης NFT που έχει πωληθεί ποτέ: μια ψηφιακή εικόνα δύο σφαιρών που συγχωνεύονται και μοιάζουν με το σύμβολο του άπειρου με τίτλο «The Merge», του καλλιτέχνη Pak. Το έργο πωλήθηκε συνολικά για 91,8 εκατομμύρια δολάρια, τα οποία μοιράστηκε μια ομάδα 29.000 συλλεκτών τον Δεκέμβριο του 2021.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι το προφίλ αυτών των αγοραστών διαφέρει από αυτό του τυπικού συλλέκτη έργων τέχνης. Συχνά πρόκειται για επενδυτές κρυπτονομισμάτων και για χρηματο-οικονομικούς κερδοσκόπους, παρά την καλλιτεχνική πρόφαση. Θα ήταν δύσκολο να εκτιμηθεί η τρέχουσα αξία αυτών των έργων που κάποτε ήταν παράλογα ακριβά, καθώς παραμένουν μοναδικές περιπτώσεις, και σήμερα θα έπρεπε να προσδιοριστεί εκ νέου εφόσον κάποιος θα ήθελε να τα αγοράσει σε οποιαδήποτε τιμή ή αν οι τρέχοντες ιδιοκτήτες τους ήταν διατεθειμένοι να τα πουλήσουν σε όποια τιμή προσφέρει η αγορά. Εάν η αξία ενός αντικειμένου καθορίζεται αποκλειστικά από το ποσό που είναι διατεθειμένος να πληρώσει ένας αγοραστής –μια μεταβλητή που είναι ιδιαίτερα δύσκολο να εκτιμηθεί στην τέχνη, εξού και το ενδιαφέρον για τις δημοπρασίες–, αυτή η αβεβαιότητα είναι ακόμη μεγαλύτερη με τα NFT.
Στην έκθεση για την αγορά τέχνης που δημοσιεύτηκε πρόσφατα (Art Basel and UBS Global Art Market Report 2025) αφιερώνεται ένα ολόκληρο κεφάλαιο στα NFTs, συντάκτης του οποίου είναι ο Γκοτιέ Τσούπινγκερ, CEO και ιδρυτή της NFT18.com, μιας πλατφόρμας που δημιουργήθηκε για τους επενδυτές στον τομέα αυτό. Ο Τσούπινγκερ δηλώνει: «Καθώς οι πωλήσεις NFTs που σχετίζονται με την τέχνη αυξήθηκαν ραγδαία το 2021, η προσοχή εστιάστηκε σε μεγάλο βαθμό στην οικονομική τους αξία και στην απόδοση της επένδυσης, ενώ συζητήθηκαν πολύ λιγότερο οι τεχνολογικές προκλήσεις που θέτει αυτό το νέο μέσο: το μόνο που μετρούσε ήταν να προλάβεις την ευκαιρία. Ωστόσο, το 2025, καθώς η συνολική αξία των πωλήσεων έχει σταθεροποιηθεί σε σημαντικά χαμηλότερο επίπεδο, τίθενται ερωτήματα σχετικά με το τι απέγιναν όλες οι υποσχέσεις που έδωσε το κίνημα της ψηφιακής τέχνης».
Είναι επίσης ενδεικτικό το γεγονός ότι ένα NFT του πρώτου tweet του ιδρυτή του Twitter, Τζακ Ντόρσεϊ, έφτασε τα 2,9 εκατομμύρια δολάρια όταν πωλήθηκε τον Μάρτιο του 2021, η αξία του όμως καταποντίστηκε όταν ο ιδιοκτήτης του προσπάθησε να το μεταπωλήσει. Όταν ο αρχικός αγοραστής του, ο ιρανικής καταγωγής Μαλαισιανός επιχειρηματίας κρυπτονομισμάτων Σίνα Εστάβι, το έβαλε ξανά στην αγορά τον Απρίλιο του 2022, η υψηλότερη προσφορά ήταν 280 δολάρια. Σύμφωνα με τη βρετανική εφημερίδα «Τhe Independent», η υψηλότερη προσφορά για την απόκτηση ενός από τους «βαριεστημένους πιθήκους» που αγόρασε ο Μπίμπερ θα ήταν σήμερα περίπου 2.800 δολάρια. Και πρέπει να σημειωθεί ότι τα πράγματα θα μπορούσαν να είναι πολύ χειρότερα – σύμφωνα με ορισμένες μελέτες, το 95% των έργων τέχνης NFT δεν έχει πλέον καμία αξία.
Με στοιχεία από «El Pais»
