Τι καθιστά μία αγωγή καταχρηστική; Γιατί ένας υπουργός επιμένει μέχρις εξοντώσεως εναντίον ενός εντύπου, που βρέθηκε εγκαλούμενο για την επιστολή ενός αναγνώστη; Γιατί η υπόθεση του Athens Review Of Books παραμένει εδώ και χρόνια η πιο παράξενη -και ταυτόχρονα αμήχανη και ντροπιαστική υπόθεση- στην ιστορία του ελληνικού Τύπου; Και επίσης, πόσο έχει επηρεάσει την ψυχολογία των ήδη καθημαγμένων εντύπων, που αφού γράψουν δυο λόγια συμπαράστασης, σε κάποιες περιπτώσεις σπεύδουν να "κατεβάσουν" το άρθρο που έγραψαν, υπό τον φόβο των συνεπειών;
Η ιστορία είναι πάνω κάτω γνωστή: το Athens Review of Books είχε δημοσιεύσει μία επιστολή αναγνώστη που χαρακτήριζε τον υπουργό Εξωτερικών Νίκο Κοτζιά «γκαουλάιτερ του σταλινισμού», υποστηρίζοντας ότι θαύμαζε το καθεστώς Χόνεκερ στην Ανατολική Γερμανία. O υπουργός Εξωτερικών μη αποδεχόμενος τον χαρακτηρισμό του πολιτικού καθοδηγητή, προχώρησε σε αγωγή εναντίον της βιβλιοφιλικής επιθεώρησης και βάσει της απόφασης 4034/2015 του Εφετείου Αθηνών,δικαιώθηκε. Τι ανέφερε, ωστόσο, η απόφαση για να φτάνουν κάποιοι να τη χαρακτηρίσουν "δυσεξήγητα κακή"; Ότι «ναι μεν απεδείχθη ότι ο ενάγων υπήρξε ιδρυτικό στέλεχος του ΚΚΕ», όμως «ούτε και από τα κείμενά του που επικαλούνται και προσκομίζουν οι διάδικοι προκύπτει ο θαυμασμός του για το εν λόγω απολυταρχικό καθεστώς και η διαφήμισή του».
Αδιαφορώντας για την κατακραυγή την οποία έχει προκαλέσει η αγωγή του που στρεφόταν ευθέως κατά της ελευθερίας του λόγου, εφόσον βασιζόταν στην ενοχοποίηση ενός καθαρά πολιτικού χαρακτηρισμού («γκαουλάιτερ του σταλινισμού»), ο κ. Κοτζιάς προχωρά τώρα σε κατάσχεση («εις χείρας τρίτων») εις βάρος του περιοδικού και των εκδοτών του, δεσμεύοντας όχι μόνο τους τραπεζικούς τους λογαριασμούς, αλλά ακόμα και τα έσοδα από το πρακτορείο διανομής.
Στο μεταξύ και ενώ το περιοδικό διασπάται και ακόμη και οι άλλοτε άνθρωποί του σπαράσσονται, το σύνολο του Τύπου παρακολουθεί κάποτε με εκνευρισμό και κάποτε με απελπισία τις συνέχειες της δίκης που προκαλούν απανωτές ανακοινώσεις κατακραυγής της Ένωσης Συντακτών, υπογραφές ακαδημαϊκών, άρθρα που κάνουν λόγο για ξεκάθαρη απόπειρα φίμωσης του Τύπου, όχι επειδή δικαιώθηκε ο υπουργός φυσικά, αλλά λόγω της επιμονής του να εξοντώσει οικονομικά τη λογοτεχνική επιθεώρηση.
Το πιο πρόσφατο επεισόδιο στην κόντρα περιοδικού και πολιτικού σημειώθηκε μόλις την προηγούμενη Δευτέρα, όταν ο υπουργός Εξωτερικών, μέσω του δικηγόρου Ι. Κ. Μαντζουράνη, δέσμευσε τους τραπεζικούς λογαριασμούς της εκδότριας της Athens Review of Books, Μαρίας Βασιλάκη.
Μετά και από αυτή την εξέλιξη, οι εκδότες του περιοδικού έκαναν γνωστό ότι θα επισπεύσουν την προσφυγή τους στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, ενώ ήδη στο μεταξύ είχαν σημειωθεί οι πρώτες αντιδράσεις και τα αυστηρά επικριτικά σχόλια εναντίον του υπουργού τόσο από νομικούς όσο και από πολιτικούς κύκλους. Μεταξύ των προσώπων που φρόντισαν να τοποθετηθούν ξεκάθαρα απέναντι στην προσπάθεια φίμωσης που επιχειρείται ήταν και ο Στέφανος Μάνος.
«Ο υπουργός Εξωτερικών κ. Κοτζιάς άσκησε αγωγή κατά της εκδότριας του "Athens Review of Books" για συκοφαντική δυσφήμιση. Ο Άρειος Πάγος, όπου κατέληξε η υπόθεση, εξέδωσε μια δυσεξήγητα κακή απόφαση που δικαίωσε τον κ. Κοτζιά. Ο υπουργός δεν αρκέστηκε στη «νίκη» αλλά σπεύδει να εκτελέσει την απόφαση σε βάρος της εκδότριας του Athens Review of Books, με συνέπεια το σχεδόν βέβαιο κλείσιμο του περιοδικού. Εκφράζω την αποστροφή μου για τη συμπεριφορά του υπουργού κ. Κοτζιά, για την οποία δεν βρίσκω κανένα δικαιολογητικό. Ελπίζω ότι οι πνευματικοί άνθρωποι, που στο Athens Review of Books βρήκαν το "όχημα" για να διαδώσουν τις ιδέες τους, θα αντιδράσουν. Το ARB δεν πρέπει να κλείσει».
Στο μεταξύ για "εσωτερικό εχθρό" και εκδικητική συμπεριφορά έκανε λόγο σε σχετικό σχόλιο της και η "Εφημερίδα των Συντακτών": "Τον «εσωτερικό εχθρό» καθώς φαίνεται έχει ανακαλύψει ο υπουργός Εξωτερικών στο πρόσωπο των εκδοτών του «Athens Review of Books». Αδιαφορώντας για την κατακραυγή την οποία έχει προκαλέσει η αγωγή του που στρεφόταν ευθέως κατά της ελευθερίας του λόγου, εφόσον βασιζόταν στην ενοχοποίηση ενός καθαρά πολιτικού χαρακτηρισμού («γκαουλάιτερ του σταλινισμού»), ο κ. Κοτζιάς προχωρά τώρα σε κατάσχεση («εις χείρας τρίτων») εις βάρος του περιοδικού και των εκδοτών του, δεσμεύοντας όχι μόνο τους τραπεζικούς τους λογαριασμούς, αλλά ακόμα και τα έσοδα από το πρακτορείο διανομής. Επειδή αποκλείω την περίπτωση να ενεργεί ο υπουργός εκδικητικά και να αποσκοπεί στο κλείσιμο του εντύπου, πιστεύω ότι η κίνηση αυτή οφείλεται σε παραδρομή ή στην κεκτημένη ταχύτητα των νομικών του παραστατών, ειδικά σε μια περίοδο που το υπουργείο του αντιμετωπίζει εξαιρετικά κρίσιμα προβλήματα. Προφανώς μέχρι το τέλος της βδομάδας ο υπουργός θα έχει αναστείλει τις κατασχέσεις και θα έχει ζητήσει συγγνώμη από το περιοδικό. Αλλιώς, θα μας κάνει να πιστέψουμε ότι ασχολείται με αλλότρια και έχει αφήσει το υπουργείο «εις χείρας τρίτων»".
Μύδροι εναντίον του υπουργού υπήρξαν και από την Ένωση Ευρωπαίων Δημοσιογράφων που καταδικάζει τη δίωξη του εντύπου και των εκδοτών του, κάνοντας μάλιστα και συνειρμούς για τη μέρα που ο υπουργός επέλεξε για να γίνει εκτελεστή η απόφαση κατάσχεσης εσόδων και δέσμευσης λογαριασμών και δεν ήταν άλλη από τη Δευτέρα που μας πέρασε, μέρα εορτής αποκατάστασης της Δημοκρατίας.
Ωραίες όλες αυτές οι αντιδράσεις και το κλίμα αλληλεγγύης (και πραγματικά συγκινητική η προσπάθεια να συγκεντρωθούν χρήματα για να πληρωθούν ) μεταξύ των δημοσιογράφων και των Μέσων που αντιλαμβάνονται το πώς όχι ακριβώς από το τίποτα, αλλά από ένα συμβάν που θα μπορούσε να αποσοβηθεί με κάποια επανόρθωση ή έστω αμοιβαίες εξηγήσεις, μπορεί να απειληθεί η επιβίωση ενός Μέσου. Ακόμη πιο ριψοκίνδυνος συνειρμός και πέρα από τα άπειρα (συνωμοσιολογικά κάποτε) επεισόδια της κόντρας μέσα στα χρόνια; Αν αυτά έχει να αντιμετωπίσει ένα λογοτεχνικό περιοδικό, τι να περιμένει ένα οποιοδήποτε άλλο mainstream Μέσο, πολλώ δε μάλλον αν τολμήσει να ασκήσει κριτική σε ένα πολιτικό πρόσωπο; Αν όλη αυτή η πρόθεση εξόντωσης διοχετεύεται αμείωτη εδώ και χρόνια προς ένα έντυπο αυτών των απαιτήσεων και συγκεκριμένου αναγνωστικού κοινού τι να περιμένουν τα υπόλοιπα ΜΜΕ και πώς θα πρέπει να μετρούν την κάθε τους ανάσα;
Η επιμονή και η οργή του υπουργού να φτάσει μέχρι τέλους την τιμωρία ενός εντύπου που αναφέρθηκε στο πολιτικό του παρελθόν -παρελθόν στο οποίο και ο ίδιος έχει αναφερθεί έστω και απαξιωτικά- δεν είναι το πιο ανησυχητικό αυτής της υπόθεσης. Το πιο επικίνδυνο σημείο εντοπίζεται στο κλίμα φόβου που σταδιακά, με υπομονή και μαεστρία, δημιουργείται σε ό,τι αφορά την ελευθερία του λόγου που αν στραγγαλίζεται έτσι για κάτι διαχειρίσιμο, κανείς δεν θέλει να ξέρει τι μπορεί να συμβεί σε μία κατάσταση κρίσης, που σηκώνει χαρακτηρισμούς, αυστηρό πολιτικό σχολιασμό και κριτική.
