Το καλοκαίρι του 2015, η είδηση ότι δύο συλλέκτες τέχνης με έδρα το Παρίσι επιχειρούσαν να στήσουν ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα σύγχρονης τέχνης στον μικροσκοπικό παράδεισο της Ανάφης, προσκαλώντας πολλούς καλλιτέχνες να συμμετάσχουν σε αυτό, είχε προκαλέσει ενδιαφέρον και περιέργεια στον καλλιτεχνικό κόσμο.
Αυτό το παράτολμο εγχείρημα στέφθηκε με επιτυχία και οι Ιορδάνης Κερενίδης και Piergiorgio Pepe φροντίζουν να τηρήσουν την υπόσχεσή τους και επιστρέφουν φέτος στο νησί, με μια μεγαλύτερη, πιο φιλόδοξη έκδοση του Phenomenon, μια και επιθυμούν να το καθιερώσουν ως διετές πρότζεκτ. Η δεύτερη διοργάνωση θα πραγματοποιηθεί μεταξύ 3 και 16 Ιουλίου και θα περιλαμβάνει ένα πρόγραμμα φιλοξενίας με διαλέξεις, video προβολές, περφόρμανς και μία έκθεση σε διάφορα μέρη του νησιού, με τα εγκαίνια να λαμβάνουν χώρα το Σάββατο 8 Ιουλίου.
Για τη δεύτερη έκδοσή του, το Phenomenon θα διερευνήσει το πώς οι ιστορίες, συλλογικές και προσωπικές, είναι κοινωνικά κατασκευασμένες και συνεχώς επαναδιαπραγματεύσιμες. Η Ανάφη, στη μικρή αλλά αποκαλυπτική της κλίμακα, είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα πολιτισμικής διαστρωμάτωσης, όπου ένας αρχαιοελληνικός ναός χρησιμεύει αθόρυβα ως θεμέλιο ενός ορθόδοξου μοναστηριού, ενώ η ιστορία των εξόριστων συνυπάρχει σιωπηλά με την τοπική ιστορία του νησιού.
Να όσα ενδιαφέροντα μου είπαν οι δύο εμπνευστές του Phenomenon, με τους οποίους είχα μια σύντομη συνομιλία, σχεδόν δύο χρόνια μετά την αρχική μας γνωριμία:
— 2 χρόνια μετά την πρώτη διοργάνωση, επιστρέφετε στην Ανάφη, όπως είχατε υποσχεθεί. Πόσο σημαντικό ήταν για εσάς να κρατήσετε αυτή την υπόσχεση και να διοργανώσετε τη συνέχεια του πρότζεκτ; Ήταν πιο εύκολο ή πιο δύσκολο, σε σχέση με την πρώτη φορά;
Η Ανάφη είναι ένας ιδιαίτερος τόπος και η επιστροφή μας εκεί για τη διοργάνωση της δεύτερης έκδοσης του Phenomenon έγινε με μεγάλη ευχαρίστηση, ειδικά μετά την πολύ θετική ανταπόκριση που λάβαμε από τους καλλιτέχνες, τους Αναφιώτες, τον Τύπο και όλον τον κόσμο που βρέθηκε εκεί. Είναι πράγματι πολύ ικανοποιητικό, από τη μία, να βλέπει κανείς νέα έργα, εμπνευσμένα από το Phenomenon και την Ανάφη, να εκτίθενται σε διεθνείς γκαλερί και μουσεία, και από την άλλη, σε πιο προσωπικό επίπεδο, τις στενές σχέσεις που έχουν αναπτυχθεί μεταξύ των προσκεκλημένων καλλιτεχνών.
Όταν συζητήσαμε για πρώτη φορά το Phenomenon με τους Αναφιώτες, το καλοκαίρι του 2014, και λίγο αργότερα με τους προσκεκλημένους καλλιτέχνες, υποσχεθήκαμε και σε αυτούς και σε εμάς τους ίδιους, ότι θα κάνουμε ό,τι περνάει από το χέρι μας για να δημιουργήσουμε ένα πρόγραμμα που θα λειτουργήσει μακροπρόθεσμα, σε συνεργασία με τον τόπο, τους κατοίκους του, την ιστορία του, τις πολυπλοκότητές του, και όχι ως αλεξιπτωτιστές. Φυσικά, δεν είναι εύκολο. Στην πραγματικότητα, μας απασχολεί συνεχώς τι σημαίνει για δύο συλλέκτες με έδρα το Παρίσι να οργανώνουν μια τέτοια καλλιτεχνική εκδήλωση σε ένα μικρό νησί της Ελλάδας. Αλλά αυτή η συνεχής αμφισβήτηση δεν μας παραλύει αλλά, αντίθετα, μας ωθεί να συνεχίσουμε να δημιουργούμε μια ουσιαστική σχέση αλληλοσεβασμού με αυτό το απίστευτο μέρος, με τους προσκεκλημένους, και με όλους αυτούς που έρχονται ως επισκέπτες και υποστηρίζουν το πρόγραμμα.
Η δεύτερη έκδοση θα είναι, φυσικά, ευκολότερη, υπό κάποια έννοια, αφού εδώ και σχεδόν τρία χρόνια καλλιεργούμε αυτές τις σχέσεις και αισθανόμαστε πιο άνετα να προτείνουμε ένα ακόμη πιο φιλόδοξο πρόγραμμα, αλλά, από την άλλη πλευρά, οι προσδοκίες, ξεκινώντας από τις δικές μας, είναι επίσης υψηλότερες και πρέπει να ανταποκριθούμε σε αυτές.
Είναι πραγματικά αξιέπαινο πόσο σημαντικό είναι για τους νέους Αναφιώτες να διατηρήσουν το νησί τους, να αντισταθούν στον μαζικό τουρισμό και παράλληλα να παρέχουν ευκαιρίες στα παιδιά της Ανάφης που συνεχώς μειώνονται.
— Τι να περιμένουμε αυτή τη φορά από το Phenomenon; Θα υπάρξουν διαφοροποιήσεις στη δομή και το περιεχόμενο του προγράμματος σε σχέση με την προηγούμενη φορά;
Το Phenomenon προσκαλεί καλλιτέχνες και θεωρητικούς για δύο εβδομάδες στην Ανάφη, κατά τη διάρκεια των οποίων πραγματοποιείται μια σειρά εκδηλώσεων, διαλέξεων, περφόρμανς κ.λπ., καθώς και μια έκθεση σε διάφορα μέρη του νησιού. Πριν βρεθούμε όλοι μαζί στο νησί, έχουμε έναν ολόκληρο χρόνο προετοιμασίας, μαζί με τους προσκεκλημένους, με έρευνα, συζητήσεις και μηνιαία κείμενα που διαπραγματεύονται την κεντρική ιδέα του προγράμματος. Αυτή τη φορά οι καλλιτέχνες θα παρουσιάσουν περισσότερες περφόρμανς, πολλές φορές σε συνεργασία με τοπικούς τεχνίτες και ερμηνευτές, θα διερευνήσουν πιο άμεσα την ιστορία της Ανάφης και θα αλληλοεπιδράσουν με ένα ευρύτερο φάσμα χώρων σε όλο το νησί. Από τη σκοπιά του περιεχομένου, η έκδοση του 2015 διερεύνησε τη σχέση μεταξύ ορατού και αόρατου, ιδίως μέσω του φωτός και της γλώσσας, ενώ για τη δεύτερη έκδοση επεκτείνουμε το θέμα και εστιάζουμε στις «Ιστορίες» και τις δομές εξουσίας που τις δημιουργούν ή τις αποκρύβουν.
— Πλέον έχετε επισκεφθεί πολλές φορές την Ανάφη. Τι συμβολίζει για εσάς αυτό το μικρό νησί;
Είναι πραγματικά δύσκολο να απαντήσουμε με λίγα λόγια. Είναι το μέρος που όταν φτάνουμε είναι σα να μη φύγαμε ποτέ. Είναι επίσης η περιφέρεια που αντιστέκεται. Είναι πραγματικά αξιέπαινο πόσο σημαντικό είναι για τους νέους Αναφιώτες να διατηρήσουν το νησί τους, να αντισταθούν στον μαζικό τουρισμό και παράλληλα να παρέχουν ευκαιρίες στα παιδιά της Ανάφης που συνεχώς μειώνονται. Αλλά πάνω απ' όλα, η Ανάφη είναι ένας πραγματικός τόπος με πραγματικούς ανθρώπους, πραγματικές ιστορίες και πραγματικά προβλήματα. Δεν είναι μια αλληγορία για την «περιφέρεια», δεν είναι εναλλάξιμη με οποιοδήποτε άλλο μέρος στο αποκαλούμενο «South», δεν είναι ένα σκηνικό ταινίας.
— Διαπιστώνουμε πως, από την προηγούμενη φορά, έχουν υπάρξει καθοριστικές αλλαγές στο πολιτικό σκηνικό της Ευρώπης, αλλά και σε όλο τον κόσμο. Ταυτόχρονα, η Αθήνα είναι αυτές τις μέρες ενδεχομένως ο πυρήνας της ευρωπαϊκής σύγχρονης τέχνης, κυρίως χάρη στη documenta14. Αυτές οι δύο αντικρουόμενες διαπιστώσεις έχουν επηρεάσει το Phenomenon και την επιλογή των καλλιτεχνών που συμμετέχουν και των θεμάτων που διαπραγματεύονται;
Η πρώτη έκδοση πραγματοποιήθηκε τις εβδομάδες γύρω από το ελληνικό δημοψήφισμα, τον Ιούλιο του 2015, και η δεύτερη έκδοση συμβαίνει σε έναν κόσμο όπου ο Τραμπ είναι πρόεδρος των ΗΠΑ, το Brexit βρίσκεται σε εξέλιξη, ο Ερντογάν μετατρέπεται σε δικτάτορα και η κατάσταση στην Ελλάδα δεν φαίνεται να γίνεται καλύτερη για τους ανθρώπους. Επομένως, είναι επείγον να κατανοήσουμε τα αίτια αλλά και τον τρόπο αντιμετώπισης αυτού του ολοένα και περισσότερο λαϊκιστικού κόσμου και ειδικότερα πώς η τέχνη μπορεί να εξετάσει τέτοια ζητήματα. Πιστεύουμε στη δυνατότητα της τέχνης να έχει κοινωνικό αντίκτυπο, όχι απαραίτητα μέσω στράτευσης, αλλά μέσω της δυνατότητας που προσφέρει στον οποιονδήποτε να κοιτάξει τον κόσμο από άλλες οπτικές γωνίες, πέρα από δυαδικές διχοτομήσεις, αποκαλύπτοντας ότι ακόμη και το πιο «φυσικό γεγονός» είναι κοινωνικά κατασκευασμένο.
Από την άλλη πλευρά, έχεις απόλυτο δίκιο ότι η Ελλάδα βρίσκεται τώρα στο επίκεντρο του κόσμου της τέχνης, με όλα τα θετικά και αρνητικά που αυτό προκαλεί. Στην πραγματικότητα, η ανακοίνωση ότι η documenta14 θα ερχόταν στην Αθήνα συνέβη μόλις λίγους μήνες αφότου δημιουργήσαμε το Phenomenon, πράγμα που μας έκανε να στοχεύσουμε ακόμα ψηλότερα από την αρχή. Και αυτό είναι το πολύ θετικό στοιχείο για τον ερχομό της documenta14 στην Αθήνα, η συνειδητοποίηση του πόσο σημαντική είναι η δημιουργία ανεξάρτητων χώρων τέχνης και προγραμμάτων, η συλλογική οργάνωση, η προσπάθεια να βρεθούν βιώσιμοι τρόποι για τη μακροπρόθεσμη διατήρηση μιας ακμάζουσας καλλιτεχνικής σκηνής στην Αθήνα, με τις ιδιαιτερότητες και τις δυνατότητες που προσφέρει αυτή η πόλη. Το Phenomenon προσπαθεί, με όποια μέσα διαθέτει, να συμβάλει στη διατήρηση και την ανάδειξη αυτής της δυναμικής, τώρα αλλά και στο μέλλον.
Λίγα λόγια για τους φετινούς προσκεκλημένους
Ο Ignasi Aballí αναδιοργανώνει κείμενα, εικόνες, υλικά και διαδικασίες, αντιμετωπίζοντας την παρουσία και την απουσία, το υλικό και το άυλο, το ορατό και το αόρατο. Στην Ανάφη, ο καλλιτέχνης θα δημιουργήσει μία in-situ εγκατάσταση όπου λεκτικοί δείκτες φανερώνουν το αόρατο.
Ο Grégory Castéra επιμελείται καλλιτεχνικές παραγωγές στις οποίες οι τέχνες συντίθενται με τις επιστήμες και την κοινωνική συμμετοχή. Για το Phenomenon, ο επιμελητής θα οργανώσει μία εκδήλωση με ηχητικά δρώμενα καθώς και μία επιλογή video.
Ο Paul Feigelfeld δουλεύει πάνω στα μέσα ενημέρωσης, τις πολιτικές δεδομένων και τεχνητή νοημοσύνη. Για το πρόγραμμα φιλοξενίας, ο θεωρητικός θα μιλήσει για την επινόηση των γλωσσών, από την προέλευση του ελληνικού αλφάβητου ως τη μοντέρνα κρυπτογραφία.
Η Dora García διερευνά τις πολιτικές δυνατότητες που είναι ριζωμένες σε περιθωριακές θέσεις, όπως στις φιγούρες του αουτσάιντερ, του παρία και του παράνομου. Για το Phenomenon, η καλλιτέχνης θα δημιουργήσει μία performance σε σχέση με την Ανάφη ως χώρο εξορίας.
O Mario García Torres επανεξετάζει την ιστορία της Τέχνης και εμπνέεται από αρχεία, τυχαία περιστατικά, μυστικά, για να διερευνήσει τη θέση της τέχνης στη σύγχρονη κοινωνία. Για το Phenomenon, ο καλλιτέχνης θα χρησιμοποιήσει τα αρχαιολογικά ευρήματα του νησιού και θα παρουσιάσει μία multimedia performance.
Η Λενιώ Κακλέα πραγματεύεται κώδικες και συστήματα αναπαράστασης μέσω του σύγχρονου χορού. Κατά τη διάρκεια του προγράμματος η χορογράφος θα εγκαινιάσει μία χορογραφία που θα παρουσιαστεί σε διάφορα μέρη του νησιού.
Η Margaret Kenna έχει γράψει εκτεταμένα για την κοινωνία της Ανάφης από το 1960. Για το πρόγραμμα, η ανθρωπολόγος θα παρουσιάσει ένα καινούργιο άρθρο για τις διαφορετικές, ορατές και αόρατες, «Ιστορίες» της Ανάφης.
Η Χρυσάνθη Κουμιανάκη εξερευνά πραγματικές και συμβολικές αξίες, για παράδειγμα επανεξετάζοντας πολιτικά σλόγκαν και δημιουργώντας φανταστικές αρχαιολογίες. Στην Ανάφη, η καλλιτέχνης θα παρουσιάσει μία καινούργια εγκατάσταση όπου αρχαιολογικά ευρήματα μεταμορφώνονται σε ασταθείς ή κυμαινόμενες φόρμες.
Ο Julien Nédélec δημιουργεί έργα ως αποτελέσματα γλωσσολογικών και φορμαλιστικών παιχνιδιών, αναδεικνύοντας τις άπειρες δυνατότητες της γλώσσας. Για το Phenomenon, ο καλλιτέχνης θα παρουσιάσει νέα έργα που διαπραγματεύονται την ιστορικότητα του χρόνου.
Ο Χριστόδουλος Παναγιώτου εστιάζει στην αναγνώριση και την αποκάλυψη κρυμμένων διηγήσεων στα εικονογραφικά αρχεία της ιστορίας και του χρόνου. Στην Ανάφη, ο καλλιτέχνης θα παρουσιάσει μία διάλεξη/performance με θέμα την αναπαράσταση του θανάτου, καθώς και νέα έργα.
Info:
Ανάφη, Κυκλάδες
Πρόγραμμα φιλοξενίας: 3–12 Ιουλίου 2017
Έκθεση: 8–16 Ιουλίου 2017
Εγκαίνια έκθεσης: 8 Ιουλίου 2017
Οργάνωση: Συλλογή Kerenidis Pepe
σχόλια