Όποιος κυκλοφορεί στο κέντρο της Αθήνας τις τελευταίες μέρες θα έχει σίγουρα παρατηρήσει τις αινιγματικές αφίσες και τα πλακάτ που βρίσκονται διασκορπισμένα σε διάφορα σημεία της πόλης. Οι αφίσες είναι πολύ λιτές, σε άσπρο χαρτί με μαύρα κεφαλαία γράμματα, άλλες στα αγγλικά και άλλες στα ελληνικά, με περίεργες φράσεις, με αλήθειες που σε ορισμένες είναι πολύ συγκινητικές. «Θέλω να αξίζει κάτι η ζωή μου», γράφει μία και μια άλλη πιο μεγάλη: «Δεν μπορούμε να αλλάξουμε τον κόσμο, αλλά στην πλατεία υπάρχουν παιδιά, από Ελλάδα, Αλβανία, Μπαγκλαντές, Πακιστάν, από παντού και αυτά μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο». Ή πιο απλά: «Να υπάρχουν λουλούδια παντού».
Είναι ένα πόστερ project και έχει τίτλο And for the rest, μια ιδέα του Tim Etchells, του ιδρυτή και σκηνοθέτη της θρυλικής πειραματικής θεατρικής ομάδας Forced Entertainment. Για πρώτη φορά παρουσίασε το πρότζεκτ στις Βρυξέλλες το 2014 στο πλαίσιο του Kunstenfestivaldesarts και ένα χρόνο μετά στην Βασιλεία. Φέτος το φέρνει στην Αθήνα ως καλεσμένος του Fast Forward Festival 3 που διοργανώνει η Στέγη.
Ένα από τα πράγματα που βρήκα πολύ δυνατά στην Αθήνα είναι φράσεις όπως το «Θέλω να με μεταχειρίζονται σαν άνθρωπο». Μου έκανε μεγάλη εντύπωση το πόσο ωμή και ουσιώδης είναι αυτή η φράση. Πιστεύω ότι αν την διαβάσεις με την μορφή μιας αφίσας στο δρόμο είναι πολύ άμεση.
«Όταν το πρωτοέκανα στις Βρυξέλλες ήταν μια περίοδος που είχαν συνέχεια εκλογές. Είχαν τις εθνικές εκλογές, είχαν τις δημοτικές, είχαν τις ευρωπαϊκές. Όλες γίνονταν τον Μάιο όπως το φεστιβάλ. Ήταν ενδιαφέρον εκείνη την στιγμή να γεμίσουν οι δρόμοι με αφίσες που δεν είχαν σχέση μόνο με τις εκλογές, αλλά κυρίως με ανθρώπους που ίσως οι απόψεις τους δεν λαμβάνονται υπόψη, όταν συζητιούνται νομοθεσίες και παίρνονται αποφάσεις. Νομίζω ότι αυτό ήταν το βασικό κίνητρο, ότι όποτε ψηφίζουμε, όποτε παίρνουμε πολιτικές αποφάσεις, ορισμένες ομάδες ανθρώπων δεν αντιπροσωπεύονται στην συζήτηση, επειδή δεν έχουν το δικαίωμα ψήφου όπως τα παιδιά ή οι μετανάστες ή οι άστεγοι σε μερικές χώρες. Και αυτή είναι η επιθυμία, να δώσουμε λόγο σε αυτούς τους ανθρώπους μέσα σε μια συζήτηση για το τι μπορεί να αλλάξει», λέει ο Etchells.
Μόλις έχει φτάσει στην Αθήνα από την Βρετανία όπου μένει. Δεν φαίνεται κουρασμένος, παρά την πρωινή πτήση. Τον συναντάω στο λόμπι του ξενοδοχείου που μένει λίγες ώρες πριν την διάλεξη που θα δώσει στην Στέγη σχετικά με το πρότζεκτ. Πέρα από τους Forced Entertainment διδάσκει performance στο Πανεπιστήμιο του Λάνκαστερ, ενώ παράλληλα είναι συγγραφέας. Για το συγκεκριμένο πρότζεκτ στην Αθήνα πήρε συνέντευξη από 30 άτομα, ανάμεσα τους και παιδιά, πρόσφυγες και μετανάστες. Ανθρώπους που δεν έχουν δικαίωμα ψήφου.
«Κοίταξα όλα τα κείμενα που βγήκαν από τις συνεντεύξεις και προσπάθησα να διαλέξω μικρά αποσπάσματα, προτάσεις ή μισές προτάσεις που κάπως αντανακλούν τα πράγματα που λένε υπό τέτοιες συνθήκες οι άνθρωποι, αλλά που επίσης πιστεύω ότι θα γίνονταν όμορφες αφίσες για την πόλη, που θα έθεταν ερωτήματα και θα έκαναν τον κόσμο να σκεφτεί διαφορετικά. Ρωτάγαμε πάντα συγκεκριμένα πράγματα, όπως τι θα ήθελαν να αλλάξει στον κόσμο τους ή στις ζωές τους, ή στην πόλη. Πολλές από τις φράσεις στις αφίσες αναφέρουν τον τρόπο που θα ήθελαν οι άνθρωποι να αλλάξει ο κόσμος ή οι ζωές τους ή κάτι που να έχει σχέση με την ζωή που κάνουν αυτή τη στιγμή στην πόλη, τις εμπειρίες που έχουν τώρα. Μου αρέσει πολύ η Αθήνα σαν πόλη. Τους τελευταίους μήνες ήρθα δύο φορές για το πρότζεκτ. Έχει μια ενέργεια "μετάβασης" αυτή τη στιγμή. Αισθάνεσαι ότι τα πάντα είναι στον αέρα, ότι αλλάζουν πράγματα. Είχα όμως ένα καλό συναίσθημα για το μέρος και για την ενέργεια των ανθρώπων κι ας μην είχα ξαναέρθει -παρόλο που οι Forced Entertainment έχουν εμφανιστεί πολλές φορές εδώ. Φέτος είχα την ευκαιρία να έρθω και βρήκα την εμπειρία πολύ ενδιαφέρουσα».
— Υπάρχει κάποια φράση που σας συγκίνησε;
Ένα από τα πράγματα που βρήκα πολύ δυνατά στην Αθήνα είναι φράσεις όπως το «Θέλω να με μεταχειρίζονται σαν άνθρωπο». Μου έκανε μεγάλη εντύπωση το πόσο ωμή και ουσιώδης είναι αυτή η φράση. Πιστεύω ότι αν την διαβάσεις με την μορφή μιας αφίσας στο δρόμο είναι πολύ άμεση. Υπάρχουν φράσεις που προκαλούν μεγάλα ερωτήματα για το πώς συμπεριφέρονται στους μετανάστες, ή τι ελπίδες μπορεί να έχουν, τι αντιμετώπιση έχουν και ποιο είναι το μέλλον τους εδώ. Συνήθως βλέπουμε τους δημόσιους χώρους να κατακλύζονται από διαφημίσεις και από πράγματα που σου πουλάνε κάτι. Ή αφίσες που αντιπροσωπεύουν ένα κόμμα. Είναι ενδιαφέρον που ένα τέτοιο artword υπάρχει στους δρόμους της πόλης και νομίζω ότι κάνει τον κόσμο να αναρωτιέται τι είναι. Δημιουργεί μια έκπληξη κατά κάποιον τρόπο, είναι μια απελευθερωτική χειρονομία. Είναι επίσης σκόπιμο το ότι δεν γράφουμε καμιά πληροφορία πάνω για το τι είναι. Έτσι πρέπει να ζήσεις με αυτές τις φράσεις, χωρίς μεσολάβηση ή εξήγηση. Είναι απλά εκεί. Λέει στο δρόμο «Θα άλλαζα για πλάκα τους μαύρους να γίνουν λευκοί και τους λευκούς να γίνουν μαύροι για μια μέρα». Αυτό είναι καταπληκτικό. Χτυπάει κατευθείαν στην καρδιά τόσο κοινωνικών και πολιτικών προβληματισμών, αλλά είναι εκεί στον δρόμο σαν μια ιδέα και αυτό πιστεύω είναι το σημαντικότερο όταν δουλεύεις σε ένα δημόσιο χώρο. Έχω δουλέψει πολύ στο θέατρο και εκεί έχεις μόνο το κοινό που έρχεται να αγοράσει εισιτήριο και θέλει να δει το παράσταση ή την performance, αλλά στο δρόμο είναι υπάρχει μια μεγάλη ποικιλία ανθρώπων και οι προσδοκίες είναι επίσης διαφορετικές.
— Έχει κάποια σχέση με το θέατρο και την performance;
Πιστεύω ότι έχει. Το πιο δυνατό σχετικά με την performance είναι ότι ένας άνθρωπος που είναι μπροστά σου κάνει κάτι. Μιλάει, κινείται, ή μπλέκεται σε μια ιστορία. Παίζουν, έρχονται σε επαφή μαζί σου είναι κάτι σαν ηλεκτρισμός που περνάει μέσα από τους ανθρώπους. Όσον αφορά τις αφίσες, πρόκειται για κάτι τελείως διαφορετικό επειδή είναι μερικές λέξεις σε ένα χαρτί που τις βάλαμε κάπου στον δρόμο αλλά την ίδια στιγμή αυτές οι λέξεις προέρχονται από άλλους ανθρώπους, από τις ιστορίες τους και τις ζωές τους. Μια από τις αφίσες λέει «Το να βλέπεις τον άλλο με άλλους που βλέπουν την αξία του άλλου». Πιστεύω ότι όλο το πρότζεκτ είναι σαν να κοιτάς στον καθρέφτη και να αναρωτιέσαι «ποιος είσαι;», «πώς είσαι μέσα σε αυτή την πόλη; Ποια είναι η εμπειρία σου;». Αυτό το πρότζεκτ είναι το πιο ξεκάθαρα πολιτικό που έχω κάνει λόγω των ανθρώπων που συμμετείχαν. Μερικοί από αυτούς κάνουν πολύ ξεκάθαρες πολιτικές δηλώσεις όπως «Πρέπει να απομακρυνθούμε από τον καπιταλισμό», πολύ ξεκάθαρο μήνυμα, αλλά μετά έχεις φράσεις όπως «Θα ήθελα να τριγυρνάω άσκοπα. Να πηγαίνω βόλτα με τα χέρια στην τσέπη ή να κάθομαι για μπύρα ή καφέ. Να πιάνω κουβέντα με αγνώστους». Δεν είναι ένα τεράστιο πολιτικό αίτημα, αλλά μιλάει για τις ανάγκες και τις επιθυμίες των ανθρώπων που ζουν μέσα στο υπάρχον σύστημα.
— Ποια είναι η άποψη σας για την κατάσταση εδώ;
Έχω μεγάλη ανησυχία και θυμό επειδή ό,τι γίνεται εδώ οικονομικά είναι πολύ σκληρό και δύσκολο και είναι μια πολύ δυσχερέστερη βερσιόν αυτού που έγινε σε άλλα μέρη το 2008. Σίγουρα τεστάρει το Ευρωπαϊκό πρότυπο και πώς αυτό αντιμετωπίζεται και νομίζω ότι το γεγονός ότι η Ελλάδα έχει πέσει πάλι στην λιτότητα για δεύτερη φορά μετά τις εκλογές, είναι πολύ άσχημο και ένα τρομακτικό σημάδι του πώς προσέχουμε ο ένας τον άλλο στην Ευρώπη. Και υπάρχει και η προσφυγική κρίση λόγω της γεωγραφικής θέσης της Ελλάδας και όλες οι άλλες χώρες που κλείνουν τα σύνορά τους. Προσπαθώ να παρακολουθώ όσο μπορώ όσα συμβαίνουν εδώ με προσοχή, επειδή η Ελλάδα έχει αυτή τη στιγμή προβλήματα που όλη η Ευρώπη θα έπρεπε να βοηθάει να λυθούν. Όταν βλέπω την Ελλάδα από απόσταση, ξαφνικά μοιάζει πολύ κοντά και πολύ συνδεδεμένη με πράγματα που συμβαίνουν και άλλου στην Ευρώπη. Όταν έχεις όλη αυτήν την αναταραχή στον Αραβικό κόσμο που είναι η αιτία των προσφύγων και σε αντίδραση αυτού του πράγματος την άνοδο του εθνικισμού, όχι μόνο εδώ, αλλά στα Βαλκάνια, στην Ολλανδία, τη Γαλλία και τώρα στη Γερμανία, υπάρχει μια αίσθηση εξτρεμισμού, αλλά είναι κάτι πολύ γενικότερο από αυτό.
— Τι θα θέλατε εσείς να αλλάξετε;
Θα ήθελα να μπορούσα να έχω ένα είδος κοινωνικής και πολιτικής κουλτούρας που θα ήταν κάπως απομακρυσμένη από τον καπιταλισμό, επειδή πιστεύω ότι ο καπιταλισμός έχει κυριαρχήσει στα πάντα, στον τρόπο που ζούμε, και αναπνέουμε, κι αυτό είναι ένα πολύ αρνητικό και βίαιο πράγμα. Θα ήθελα να υπάρξει ένας τρόπος να σκεφτούμε για την ζωή στην πόλη ή στην επαρχία ανεξάρτητα, ή με απόσταση από τον τρόπο που ο καπιταλισμός ελέγχει τα πάντα. Αν αυτό είναι εφικτό, είναι ένα ερώτημα. Αλλά αυτό θα ήθελα να αλλάξω.
— Τι σας τρομάζει;
Πιστεύω ότι αρχίζουμε να συνειδητοποιούμε τα τελευταία 10-20 χρόνια ότι είναι κάπως εύθραυστα όσα είχαμε για δεδομένα, αυτή η οικονομική και κοινωνική ακόμη και η πολιτική συνοχή. Για χρόνια δεν μπορούσες να πεις ότι ο νεοφιλελευθερισμός είναι καλύτερος από την δεξιά. Όταν καταλαβαίνεις το πόσο ασταθή και εύθραυστα είναι αυτά τα πράγματα, είναι κάτι τρομακτικό.
