Το γήρας: Εκεί που είσαι ήμουν, κι εκεί που είμαι θά 'ρθεις

Το γήρας: Εκεί που είσαι ήμουν, κι εκεί που είμαι θά 'ρθεις Facebook Twitter
0
Το γήρας: Εκεί που είσαι ήμουν, κι εκεί που είμαι θά 'ρθεις Facebook Twitter
Μικρές σκηνές εναλλάσσονται, στις οποίες, όπως είναι φυσικό για το συγκεκριμένο θέμα, οι αναμνήσεις από την περασμένη ζωή των ηλικιωμένων έχουν σημαντική θέση: ενσταντανέ από την παιδική τους ηλικία, παιδικά τραγούδια, κρίσιμες στιγμές της ενήλικης ζωή τους, αγάπες και απώλειες.

Πέρσι η Γεωργία Μαυραγάνη σκηνοθέτησε (σε κείμενο δικό της και της ομάδας Happy End), στη Στέγη Γραμμάτων & Τεχνών, μια έξυπνη και συγκινητική παράσταση για την εφηβεία, με τίτλο Όχι αθώος πια – αν και απευθυνόταν σε εφηβικό κοινό, νομίζω ότι πιο πολύ «μιλούσε» στους γονείς των εφήβων. Τώρα, στην Πειραματική Σκηνή του Εθνικού, καταπιάνεται με μια άλλη ηλικιακή κατάσταση, το γήρας, θέμα δύσκολο, μια που βρίσκεται στον αντίποδα της λατρείας της σύγχρονης κουλτούρας για ό,τι λάμπει, για τα νιάτα και την ομορφιά. Πόσο μάλλον που σε τούτα τα δύσκολα, τελευταία χρόνια συμβαίνει μια υποχθόνια επίθεση προς τους ανθρώπους της τρίτης ηλικίας. Παρουσιάζονται σαν βδέλλες που απομυζούν τη ζωτική ενέργεια της χώρας, αφού το προσδόκιμο της ζωής είναι υψηλό και οι νέοι, χειμαζόμενοι από την ανεργία, φεύγουν για ξένες χώρες. Και είναι παράξενο πώς, αυτό που είναι αναπόφευκτο για όλους, τα γηρατειά, αντιμετωπίζεται σαν ένα απόμακρο, δυσάρεστο φαινόμενο, σαν ένα βάρος για όλους όσοι δεν ανήκουν (ακόμη) στην ηλικιακή κατηγορία.


Δεν είναι πολύς καιρός που μου διηγιόταν ο κοτσονάτος στα 80 του πατέρας μου το σοκ που υπέστη όταν ένας νέος στο μετρό τού παραχώρησε τη θέση του, λέγοντάς του ευγενικά: «Έλα, παππού, να καθίσεις!». Ήταν εδώ και χρόνια «αντικειμενικά» παππούς, αλλά ήταν η πρώτη φορά που ήρθε αντιμέτωπος με την εικόνα του, με το πώς τον βλέπουν οι άλλοι. Κάπως έτσι αρχίζει η παράσταση της Μαυραγάνη, μ' έναν ηλικιωμένο άνδρα να παρατηρεί τον εαυτό του στον καθρέφτη και να λέει: «Κοιτάζω το στόμα μου και τα χέρια μου και δεν μπορώ να πιστέψω στα μάτια μου. Είμαι μόνο ένα παιδί. Ή μήπως δεν είμαι πια; Δεν μπορώ να αντιληφθώ όλα αυτά που έχουν σχέση με τον χρόνο. Αυτοί που έχουν μελετήσει το πρόβλημα λένε πως δεν υπάρχει. Είναι αλήθεια. Κλείνω τα μάτια μου και αισθάνομαι 10 χρονών. Και μετά τα ανοίγω και κοιτάζομαι στον καθρέφτη. Κι εκεί... στέκεται ένας γέρος αδύνατος. Ένας γερο-έφηβος!».

Το γήρας είναι η πιο δημοκρατική φάση της ζωής του ανθρώπου. Τότε οι διαφορές ισοσκελίζονται και βλέπει πόσο παρόμοια είναι η σκέψη και η στάση ανθρώπων με εντελώς διαφορετική καταγωγή και διαδρομή.


Μετά την παράσταση αναζητώ το τρυφερό, και σκοτεινό μαζί, βιβλιαράκι του εκδότη, δραματουργού, συγγραφέα, ζωγράφου και γλύπτη Valentino Bompiani Τα αόρατα γηρατειά (εκδ. Άγρα, 2009). Γράφει: «Όταν είσαι γέρος, γίνεσαι αόρατος. Σε μια αίθουσα αναμονής, όλοι στη σειρά, μπαίνει μια κοπέλα ψάχνοντας κάποιον. Κοιτάζει τριγύρω κι όταν φτάνει σ' εσένα, σε προσπερνά λες και είσαι κολονάκι στην εθνική οδό. Τότε ξεκινούν τα γηρατειά». Δεν ξέρω αν για τους ανθρώπους των γραμμάτων και των τεχνών, που ζουν μια ζωή καλλιεργώντας την ικανότητά τους να διακρίνουν, να κατανοούν, να αναδημιουργούν, τα γηρατειά είναι πιο δύσκολα απ' ό,τι για τους ανθρώπους που έχουν ζήσει στον αφρό της ζωής. Ωστόσο, πολλά απ' όσα γράφει ο Bompiani συγκινούν βαθιά: «Έλεγε μια κυρία προχωρημένης ηλικίας: "Τι κρίμα που η αγάπη τελείωσε ακριβώς τώρα που θα ήξερα να την απολαύσω σε όλες τις πτυχές της ποίησης!" Ποίηση και θάνατος πηγαίνουν αντάμα» σημειώνει.


Η δραματουργία της παράστασης Το Γήρας αφορά το λεγόμενο θέατρο της επινόησης (devised theatre). To κείμενο προκύπτει μέσα από προσωπικές, βιωμένες εμπειρίες των περφόρμερ που μπορεί να είναι ηθοποιοί, μπορεί και όχι – εδώ οι τέσσερις από τους πέντε ώριμους του συνόλου υπήρξαν ηθοποιοί, γι' αυτό και σε τρία σημεία ερμηνεύουν αποσπάσματα από θεατρικά έργα, ταιριαστά με το θέμα του έργου, όπως η πρώτη σκηνή από τον Θείο Βάνια και το Γ' Στάσιμο από τον Οιδίποδα επί Κολωνώ (όπου γίνεται λόγος για το γήρας το άφιλο, «όπου του κόσμου τα χειρότερα κακά συγκατοικούν»).

Το γήρας: Εκεί που είσαι ήμουν, κι εκεί που είμαι θά 'ρθεις Facebook Twitter
Εκεί που είσαι ήμουν κι εκεί που είμαι θα 'ρθεις» ακούγεται κάποια στιγμή και είναι πολύ τρυφερή η σκηνή όπου νέοι και ηλικιωμένοι γίνονται ζευγάρια και χορεύουν τανγκό...


Μικρές σκηνές εναλλάσσονται, στις οποίες, όπως είναι φυσικό για το συγκεκριμένο θέμα, οι αναμνήσεις από την περασμένη ζωή των ηλικιωμένων έχουν σημαντική θέση: ενσταντανέ από την παιδική τους ηλικία, παιδικά τραγούδια, κρίσιμες στιγμές της ενήλικης ζωή τους (συνοδευόμενες με προβολές φωτογραφιών), αγάπες και απώλειες. Αλλά επειδή η ζωή είναι γλυκιά και το τέλος πάντα κάπως μακριά, η σκηνική πράξη εμπλουτίζεται με εμπειρίες από την τωρινή φάση των ηλικιωμένων, δοσμένες κατά κύριο λόγο με χιούμορ. Ναι, η ζωή των ηλικιωμένων είναι συνδεδεμένη με τα προβλήματα της υγείας τους και τη φαρμακευτική αγωγή τους, με τη μοναξιά κάποιων ημερών, όταν δεν έχουν κάποιον να μιλήσουν, με τις στιγμές που ανακαλύπτουν ότι αυτό που ήταν πάει οριστικά και ότι χάσανε πόντους από το ύψος που αναγράφεται στην ταυτότητά τους. Το γήρας συνδέεται, ακόμη, με την αμηχανία τους να γιορτάζουν τα γενέθλια και οι άλλοι να τους τραγουδούν: «Γεράκος να γίνεις με άσπρα μαλλιά». Είναι όλα εκείνα τα τραγούδια που τραγουδούσαν νέοι, είναι, όμως, και τα τσάμικα που χορεύουν και θα χορεύουν όσο κρατάνε τα πόδια τους, γιατί, ακόμη και βαδίζοντας προς το τέλος, ο πόθος της ζωής είναι πάντα πιο ισχυρός.

Τους πέντε ηλικιωμένους (αν και μία από τις γυναίκες είναι στα πρώτα -ήντα, μοναδική εκπρόσωπος της μέσης ηλικίας) συμπληρώνει ένας εξαμελής «Χορός» νέων ηθοποιών που λειτουργούν αντιστικτικά, δίνουν πάσες και βοηθούν στη ροή της σκηνικής αφήγησης (ωστόσο, κάτι πρέπει να κάνει η σκηνοθέτις με τους δύο νέους ηθοποιούς που στέκονται άκαμπτοι και αμήχανοι, σαν να βρέθηκαν στη σκηνή με το ζόρι). «Εκεί που είσαι ήμουν κι εκεί που είμαι θα 'ρθεις» ακούγεται κάποια στιγμή και είναι πολύ τρυφερή η σκηνή όπου νέοι και ηλικιωμένοι γίνονται ζευγάρια και χορεύουν τανγκό. Το σύνολο καταφέρνει να συγκινήσει με τον απλό, ανθρώπινο τρόπο που απαιτεί το θέμα.


Το γήρας είναι η πιο δημοκρατική φάση της ζωής του ανθρώπου. Τότε οι διαφορές ισοσκελίζονται και βλέπει πόσο παρόμοια είναι η σκέψη και η στάση ανθρώπων με εντελώς διαφορετική καταγωγή και διαδρομή. Είμαστε όλοι επιζώντες με αναστολή, έγραφε ο Ζακ Ντεριντά (1930-2004), δηλώνοντας: «Παραμένω ανεπίδεκτος διαπαιδαγωγήσεως όσον αφορά τη σοφία του να ξέρεις-να-πεθάνεις ή, αν προτιμάτε, να ξέρεις-να-ζεις» (Μαθαίνοντας να ζεις εν τέλει, Αγρα, 2006). Ο νευρολόγος Όλιβερ Σακς, που έφυγε από τη ζωή πριν από λίγο καιρό, σ' ένα κείμενό του τον Φεβρουάριο του 2015 ομολογεί τον φόβο του για το επερχόμενο τέλος του, αλλά γράφει πως το συναίσθημα που δεσπόζει μέσα του είναι η ευγνωμοσύνη. «Αγάπησα και αγαπήθηκα, μου δόθηκαν πολλά και κάτι ανταπέδωσα κι εγώ με τη σειρά μου» και καταλήγει: «Πάνω απ' όλα, υπήρξα ένα συνειδητό ον, ένα σκεπτόμενο ζώο πάνω σε τούτο τον πλανήτη, πράγμα από μόνο του τεράστιο ως προνόμιο και ως περιπέτεια».


Αλλά για το τέλος κρατώ κάτι άλλο. Ο Αυστριακός φιλόσοφος Πολ Φεγεράμπεντ (1924-1994) έκλεισε το αυτοβιογραφικό Σκοτώνοντας τον χρόνο (εκδ. Εκκρεμές, 1997), λίγο προτού πεθάνει, με τις εξής προτάσεις: «Αυτές είναι οι τελευταίες μέρες. Τις ζούμε μία προς μία. Η έγνοια μου είναι, μετά την αναχώρησή μου, να μείνουν μερικά πράγματα από μένα, όχι εργασίες, όχι τελεσίδικες επιστημονικές διακηρύξεις, αλλά αγάπη. [...] Έτσι θα ήθελα να γίνει, η αγάπη, και όχι η διάνοια, να επιζήσει».


Παραστάσεις, βιβλία, οικογένεια, φίλοι, ταξίδια, καθένας συμπληρώνει τα δικά του ουσιώδη, που καθιστούν την περιπέτεια της ζωής πόθο και γοητεία ανεξάντλητη. Αλλά χωρίς αγάπη, τίποτα.

«Το γήρας - Ένα χορικό», της Γεωργίας Μαυραγάνη
Σύνθεση κειμένου: Γεωργία Μαυραγάνη, Ομάδα Happy End
Σκηνοθεσία-μουσική επιμέλεια: Γεωργία Μαυραγάνη
Σκηνικά-κοστούμια: Άρτεμις Φλέσσα
Φωτισμοί: Τάσος Παλαιορούτας
Παίζουν: Ν. Αϊδινιάν , Φρ. Αλεξάνδρου, Χρ. Βιδαλάκη, Ηλ. Κατέβας, Μ. Κεραμυδά, Δ. Κερεστετζής, Μ. Λέκκα, Δ. Μητροπούλου, Δ. Μπικηρόπουλος, Μ. Παναγιώτου. Ελ. Ρίζου


Πειραματική Σκηνή - Εθνικo Θέατρο
Πανεπιστημίου 48, Αθήνα, 210 3301881, 210 3305074

0

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

«Πλυντήριο» του Θανάση Τριαρίδη: Η βία που έπαψε να μας σοκάρει

Θέατρο / «Πλυντήριο» του Θανάση Τριαρίδη: Η βία που έπαψε να μας σοκάρει

Το νέο έργο του Θανάση Τριαρίδη, που ανεβαίνει στη Μεγάλη Σκηνή του Θεάτρου 104, περιγράφει μια κοινωνία δυστοπική στην οποία ο άνθρωπος συνηθίζει τα πάντα, ακόμη και τα πιο αποτρόπαια: τη δική μας.
ΜΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΑ
Δάφνις Κόκκινος

Οι Αθηναίοι / Δάφνις Κόκκινος: «Όταν είδα την Πίνα Μπάους, είπα “αυτό είναι το σπίτι μου”»

Έφυγε από την Κρήτη με ένα όνειρο: να χορεύει. Η πρώτη επαφή με την Πίνα Μπάους ήταν «σαν γροθιά στο στομάχι». Ύστερα από ένα ταξίδι-οδύσσεια έφτασε στο Βούπερταλ όπου η Πίνα και η τέχνη του χορού τον αγκάλιασαν. Ο καταξιωμένος χορευτής και χορογράφος αφηγείται τη ζωή του στη LiFO.
M. HULOT
Στεφανία Γουλιώτη: «Εδώ μαζί μας κάθεται κι η θλίψη μου. Αυτή είναι το φάντασμά μου»

Θέατρο / Στεφανία Γουλιώτη: «Εδώ μαζί μας κάθεται κι η θλίψη μου. Αυτή είναι το φάντασμά μου»

Σε μια εποχή ρευστή και ολισθηρή, που ο κόσμος απομακρύνεται επικίνδυνα από τον ανθρωπισμό, ο Άμλετ, ο στοχαστής πρίγκιπας του Σαίξπηρ, ξαναβρίσκει τη φωνή του στη Στεφανία Γουλιώτη, στην παράσταση που ετοιμάζει ο Δημήτρης Καραντζάς.
ΜΑΤΟΥΛΑ ΚΟΥΣΤΕΝΗ
Τα φώτα ανάβουν ξανά στο Άθενς Μπρόντγουαιη: Πώς θα είναι ο νέος χώρος;

Θέατρο / Τα φώτα ανάβουν ξανά στο Άθενς Μπρόντγουαιη: Πώς θα είναι ο νέος χώρος;

Ο ιστορικός κινηματογράφος Μπρόντγουαιη μετατρέπεται σε σύγχρονο θέατρο, σηματοδοτώντας μια νέα εποχή για την ομώνυμη στοά. Ο Θάνος Ιωαννίδης της αρχιτεκτονικής ομάδας της Erion Workshop μιλά στη LiFO για το πώς έφεραν ένα σχεδόν ξεχασμένο κτίριο στο 2026. 
ΜΑΤΟΥΛΑ ΚΟΥΣΤΕΝΗ
Ιονέσκο, πιο επίκαιρος από ποτέ, στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος

Θέατρο / Ιονέσκο, πιο επίκαιρος από ποτέ, στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος

Ποιος είναι πιο παράλογος: αυτός που ζει με ένα πτώμα ή αυτός που προσποιείται ότι δεν υπάρχει; Το «Αμεντέ (ή πώς να το ξεφορτωθούμε)», αιχμηρή αλληγορία κι ένα από τα σημαντικότερα έργα του θεάτρου του παραλόγου, ανεβαίνει σε νέα μετάφραση από το ΚΘΒΕ.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Ο Θουκυδίδης της Άννας Κοκκίνου επιστρέφει στη σκηνή

Θέατρο / Ο Θουκυδίδης της Άννας Κοκκίνου επιστρέφει στη σκηνή

Ο μεγάλος ιστορικός της αρχαιότητας σκιαγραφεί ένα πανόραμα της ανθρώπινης φύσης, απέναντι στην οποία τα δικά μας αισθήματα θαυμασμού και φρίκης ταυτίζονται. Η Άννα Κοκκίνου γράφει για την συγκλονιστική αναπαράσταση της Ιστορίας του, που ανεβαίνει ξανά στο θέατρο Σφενδόνη.
THE LIFO TEAM
Αφιέρωμα Θέατρο

Θέατρο / Ραντεβού στο θέατρο: Όλες οι παραστάσεις που αξίζει να δεις φέτος

Το ελληνικό θέατρο εξελίσσεται, τολμά και συνομιλεί με το σήμερα. Με έμφαση στην ελληνική θεματολογία, αλλά και με κλασικά έργα του παγκόσμιου ρεπερτορίου, η φετινή θεατρική σεζόν είναι πιο δυναμική από ποτέ.
THE LIFO TEAM
Ρένη Πιττακή

Οι Αθηναίοι / Ρένη Πιττακή: «Το ταλέντο δεν είναι διαμέρισμα να σ’ το γράψει κάποιος»

Στην οντισιόν του Θεάτρου Τέχνης πήγε σχεδόν απροετοίμαστη. Αυτό δεν στάθηκε εμπόδιο για να γίνει η αγαπημένη του Κουν και ένα από τα κομβικά πρόσωπα αυτής της ιστορίας. Κάνει θέατρο για να μπορεί να κάνει στη σκηνή όσα διστάζει στην αληθινή ζωή και αποφεύγει τους απολογισμούς. Η σπουδαία ηθοποιός αφηγείται τη ζωή της στη LifO.
ΜΑΤΟΥΛΑ ΚΟΥΣΤΕΝΗ
Ντμίτρι Κρίμοφ: «Χωρίς πολιτισμό, το μόνο που απομένει είναι η αγριότητα»

Θέατρο / Ντμίτρι Κρίμοφ: «Χωρίς πολιτισμό, το μόνο που απομένει είναι η αγριότητα»

Ο διάσημος Ρώσος σκηνοθέτης, που ζει πλέον αυτοεξόριστος στη Νέα Υόρκη, μιλάει στη LiFO για τον Σαίξπηρ, την αθέατη πλευρά των παραμυθιών και για το θέατρο ως θεραπευτική μορφή έκφρασης σε μια εποχή αγριότητας και πολέμου. Τον Απρίλιο του 2027, θα έχουμε την ευκαιρία να απολαύσουμε τη δουλειά του μέσα από μια διασκευή εμπνευσμένη από την «Τρικυμία» του Σαίξπηρ, που θα ανέβει στο Εθνικό Θέατρο.
ΛΟΥΙΖΑ ΑΡΚΟΥΜΑΝΕΑ