"Δεν υπάρχει αμφιβολία: Η Κόζα Νόστρα έχει επενδύσει πολλά στην Ελβετία"
Μετά την εποχή των σφαγών, η μαφία δεν εξαφανίστηκε αλλά άλλαξε μορφή. Αντί για την κραυγαλέα βία, προτιμά σήμερα να δρα μακριά από τα μεγάλα φώτα της δημοσιότητας. Σε αυτό το βιβλίο, ο Μαουρίτσιο ντε Λουτσία, εισαγγελέας του Παλέρμο, και ο Σάλβο Παλατσόλο, δημοσιογράφος με μακρά εμπειρία σε θέματα μαφίας, ανασυνθέτουν μέσα από τις υποκλοπές μελών της Κόζα Νόστρα τη μεταμόρφωση της εγκληματικής οργάνωσης: από μια βίαιη και αλαζονική πολιτική σε μια σιωπηλή αλλά διάχυτη διείσδυση στους πολιτικοοικονομικούς μηχανισμούς της χώρας. Μέσα από ένα γλωσσάρι με λέξεις-κλειδιά που χρησιμοποιούν τα αφεντικά και οι ερευνητές, οι συγγραφείς αποκαλύπτουν έτσι την ανησυχητική ικανότητα προσαρμογής της μαφίας στις σύγχρονες οικονομικές και τεχνολογικές πρακτικές. Το ενδιαφέρον των νονών έχει πλέον μετατοπιστεί όλο και περισσότερο προς τα κρυπτονομίσματα, το σκοτεινό διαδίκτυο (darkweb) και τη χρήση κρυπτογραφημένων συνομιλιών για τον εξ αποστάσεως συντονισμό των εκβιασμών και των μεγάλων διεθνών κυκλωμάτων ναρκωτικών, τα οποία παραμένουν η κύρια "μηχανή παραγωγής χρήματος" των διαφόρων περιοχών και ο συνδετικός κρίκος για συμμαχίες με άλλες εγχώριες και ξένες οργανώσεις. Το βιβλίο προσφέρει ένα προσιτό εγχειρίδιο για την κατανόηση, μέσα από το πρίσμα της παράδοσης αλλά και του εκσυγχρονισμού, του πρόσφατου παρελθόντος και της τρέχουσας ιστορίας της μαφίας στην Ιταλία. Αλλά όχι μόνο: είναι επίσης μια θερμή έκκληση προς ολόκληρη την κοινωνία των πολιτών, να μην ενδώσει στην ψευδαίσθηση ότι η μαφία έχει ηττηθεί και να δώσει νέα ώθηση σε μια μάχη που δεν έχουμε την πολυτέλεια να χάσουμε.
Maurizio De Lucia, Salvo Palazzolo
Maurizio De Lucia, Salvo Palazzolo, La mafia che cambia. Dalle stragi ai bitcoin, Cosa nostra oggi, 240 σελ., Bur Rizzoli, 2026
Η Κόζα Νόστρα επέστρεψε. Ή μάλλον, για την ακρίβεια, δεν είχε φύγει ποτέ. Ευδοκιμεί στη σκιά της σιωπής, προσαρμοζόμενη στις εποχές, όπως εξηγεί ο εισαγγελέας του Παλέρμο Μαουρίτσιο Ντε Λουτσία στο βιβλίο του, Η μαφία που αλλάζει.
"Την περιορίζουμε, αυτό αποδεικνύεται από τη σύλληψη του φυγόδικου Ματέο Μεσίνα Ντενάρο και άλλων αφεντικών, αλλά συνεχίζει να κάνει μπίζνες. Με εξαίρεση τους Κορλεονέζι του Τοτό Ριίνα, η Κόζα Νόστρα προτιμούσε πάντα τη σιωπή από τον θόρυβο. Σήμερα επιστρέφει στην παραδοσιακή βασική της δραστηριότητα, τις επιχειρήσεις, με νεότερα στοιχεία που παλιά δεν υπήρχαν". Ενδιαφέρουσες σκέψεις, υπό το πρίσμα μάλιστα και της δίκης που ξεκίνησε στο Ομοσπονδιακό Ποινικό Δικαστήριο της Μπελιντσόνα, μετά την επιχείρηση "Imponimento" [Επιβολή - σ.σ.], η οποία τον Ιούλιο του 2020 είχε οδηγήσει στη σύλληψη περισσότερων από 70 ατόμων σε Ελβετία και Ιταλία.
Η ικανότητα προσαρμογής στις νέες τεχνολογίες είναι εντυπωσιακή. Σήμερα η μαφία εχει στραφεί με επιτυχία στα κρυπτονομίσματα. Το παλιό "follow the money" (ακολούθησε το χρήμα) του Φαλκόνε γίνεται σήμερα "follow the bitcoins";
"Και αυτό. Εμείς λέμε κυρίως "follow the data": ακολούθησε τα δεδομένα. Η νέα αξία βρίσκεται στον τεράστιο όγκο πληροφοριών που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο. Όποιος καταφέρνει να αποκτήσει τις περισσότερες, αποκτά εξουσία. Αν κατέχω πληροφορίες για την κατάσταση της υγείας ενός ατόμου, μπορώ να τροποποιήσω τις στρατηγικές μου. Αν γνωρίζω ότι ένας ανταγωνιστής αρχηγός της μαφίας, φαινομενικά υγιής, πλησιάζει στο τέλος της ζωής του, αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο συνδιαλέγομαι ή συγκρούομαι με αυτό το κομμάτι της οργάνωσης. Μέσω των δεδομένων μπορώ επίσης να κατευθύνω τις αγορές, να οργανώσω την εκλογή ενός διεφθαρμένου αξιωματούχου, να καταλάβω τι περιθώρια έχουν τα συνθετικά ναρκωτικά σε σχέση με τα παραδοσιακά και να αποφασίσω πού θα επενδύσω. Οι μαφίες σκέφτονται σαν μεγάλες επιχειρήσεις ή ακόμα και σαν κράτη".
Καταλήγουν τα κεφάλαια των μαφιόζων και σε ελβετικό έδαφος;
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Κόζα Νόστρα έχει επενδύσει πολλά στην Ελβετία, έχουμε τη βεβαιότητα για σημαντικά ποσά επενδυμένα εδώ και δεκαετίες. Ο θησαυρός του Ματέο Μεσίνα Ντενάρο, για παράδειγμα, τον οποίο διαχειριζόταν σε όλη την Ευρώπη ο επιχειρηματικός του συνεργάτης Τζάκομο Ταμπουρέλο, κατέληξε επίσης στις καταθέσεις των ελβετικών τραπεζών.
Υπάρχουν επίσης δραστηριότητες ξεπλύματος χρήματος σε επιχειρηματικές δραστηριότητες;
Όχι, πρόκειται ουσιαστικά για καταθέσεις. Οι τραπεζικές καταθέσεις στις ελβετικές τράπεζες είναι μια μορφή συγκαλυμμένου ξεπλύματος χρήματος, όπου για τους μαφιόζους τα χρήματα μπορούν και πρέπει να μένουν "ήσυχα". Αλλά δεν υπάρχει μόνο η περιουσία του Μεσίνα Ντενάρο. Υπάρχουν πολλά κεφάλαια προς αναζήτηση στο ελβετικό χρηματοπιστωτικό σύστημα: μιλάμε για δεκάδες εκατομμύρια ευρώ. Έχουμε σε εξέλιξη διάφορα αιτήματα δικαστικής συνδρομής, αλλά η ελβετική νομοθεσία είναι ιδιαίτερα περίπλοκη. Επιπλέον, δεν συναντάμε μεγάλο πνεύμα συνεργασίας από την πλευρά των τραπεζών.
Οι αρχηγοί της μαφίας πρέπει να έχουν φυσική παρουσία στην περιοχή τους ή μπορούν να διοικούν από μακριά, σχεδόν σε συνθηκες "smart working";
Σήμερα μπορούν να διοικούν από απόσταση, ακόμα και μέσα από τη φυλακή, όπου συνήθως οι μαφιόζοι τηρούν υποδειγματικοί στάση ως κρατούμενοι, προκειμένου να εξασφαλίζουν όσο το δυνατόν περισσότερες διευκολύνσεις και άδειες εξόδου, ώστε στη συνέχεια να δίνουν οδηγίες. Ο Ραφαέλε Γκαλάτολο, εξέχον στέλεχος της μαφιόζικης οικογένειας της Ακουασάντα, έβγαινε με άδεια, ερχόταν στο Παλέρμο, αναδιοργάνωνε την οργάνωσή του και μετά διατηρούσε τις επαφές με τεχνολογικά μέσα, υπολογιστές, έξυπνα τηλέφωνα κ.λπ. Αλλά μπορεί κανείς να διοικεί και μέσα από τη φυλακή: διάφορα περιστατικά που ερευνούμε είχαν ως τόπο λήψης των αποφάσεων κελιά ιταλικών φυλακών. Λίγες ώρες μετά την είσοδό τους στη φυλακή, οι μαφιόζοι εφοδιάζονται με τηλεφωνικές συσκευές. Αυτή είναι μια κατάσταση που αφορά όλα τα σωφρονιστικά ιδρύματα. Μόνο στις φυλακές του Παλέρμο, Παγιαρέλι και Ουτσαρντόνε, ανακαλύψαμε στη διάθεση των κρατουμένων, μεταξύ του 2025 και του πρώτου εξαμήνου του 2026, συνολικά 297 κινητά τηλέφωνα. Και εκατοντάδες άλλα έχουμε βρει σε ολόκληρη τη Σικελία. Παραδίδονται στους κρατούμενους μέσω drones που περνούν μέσα στη νύχτα πάνω από τα τείχη των φυλακών. Αυτά είναι εκείνα που καταφέραμε να εντοπίσουμε, δηλαδή εκείνα των οποίων η εισαγωγή στα κελιά απέτυχε. Μπορεί κανείς να φανταστεί πόσα άλλα κατάφεραν να μπουν στα σωφρονιστικά ιδρύματα χωρίς να το αντιληφθούμε. Σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο μπορείς να διοικείς ακόμα και από το εξωτερικό: αρκεί ένα smartphone για να διευθύνεις μεγάλες επιχειρήσεις από οποιοδήποτε μέρος του πλανήτη.
Έχει η Κόζα Νόστρα σήμερα μικρότερο κύκλο εργασιών σε σχέση με τη Ντράνγκετα;
Δεν μας αφορά το ποια μαφία κρατάει τα πρωτεία. Μετά τις σφαγές του '92, τα πλήγματα του κράτους έβγαλαν την Κόζα Νόστρα από τις μεγάλες διεθνείς αγορές, κυρίως από τη διακίνηση ναρκωτικών. Σήμερα όμως είμαστε μάρτυρες μιας αντιστροφής. Η καταστολή την αποδυνάμωσε και την φτώχυνε, επίσης χάρη στις κατασχέσεις περιουσιακών στοιχείων. Για να γίνει ξανά ισχυρή πρέπει να γίνει ξανά πλούσια. Και δεν υπάρχει εμπόρευμα με υψηλότερη προστιθέμενη αξία από την κοκαΐνη. Για τον λόγο αυτό προσπαθεί να επιστρέψει στη μεγάλη αγορά των ναρκωτικών, όπως στη δεκαετία του εβδομήντα και του ογδόντα.
Πόσο αποδίδει;
Πενήντα δολάρια που δαπανώνται για την αγορά ενός κιλού κοκαΐνης στην Κολομβία μπορούν να γίνουν ογδόντα χιλιάδες ευρώ όταν η ναρκωτική ουσία πωλείται στο Παλέρμο. Η Κόζα Νόστρα προσπαθεί να επανέλθει στη διεθνή αγορά όχι σε αντιπαράθεση με τη Ντράνγκετα, αλλά σε συμφωνία μαζί της. Η πίτα είναι τεράστια και το μοίρασμά της συμφέρει όλους. Η Ντράνγκετα παραμένει ο σημαντικότερος διαμεσολαβητής, αλλά αναζητά συμμαχίες. Η Κόζα Νόστρα προσφέρει ένα εμπορικό σήμα, το οποίο στον εγκληματικό κόσμο διατηρεί την αξία του, και τη σικελική αγορά, όπου η ζήτηση είναι πολύ ισχυρή.
Η μαφία αλλάζει γλώσσες και εργαλεία, γράψατε, αλλά παραμένει η βία, ο εκφοβισμός και ο εκβιασμός.
Ακριβώς. Μπορεί να συναντήσουμε εξαιρετικά εκλεπτυσμένες ευφυΐες που επενδύουν στις χρηματοπιστωτικές αγορές, αλλά στο τέλος τα προβλήματα λύνονται με το πιστόλι στο τραπέζι. Χωρίς βία δεν υπάρχει μαφία. Το νόημα του βιβλίου είναι να υπενθυμίσει ότι η ιστορία απέχει πολύ από το να έχει τελειώσει: πρέπει να είμαστε ικανοποιημένοι με το έργο που έχει επιτευχθεί, χωρίς να ξεχνάμε ότι εκείνοι είναι ακόμα εδώ ανάμεσά μας. Όπως ανέφερα στην κοινοβουλευτική επιτροπή κατά της μαφίας, βρήκαμε όπλα που προέρχονται από το Σαλέντο αλλά η βασική προέλευσή τους είναι η περιοχή των Βαλκανίων, δηλαδή η πρώην Γιουγκοσλαβία. Γνωρίζουμε ότι η μαφία ενδιαφέρεται για πιο εξελιγμένα όπλα: εκείνα, για παράδειγμα, από τη μαύρη αγορά που γεννήθηκε με τον ρωσοουκρανικό πόλεμο. Έχουμε ενδείξεις για αγορά drones ναρκοθέτησης, όπλα από τα οποία δεν είμαστε προετοιμασμένοι να αμυνθούμε. Υπάρχει, επομένως, μια προσπάθεια ανασύστασης ενός οπλοστασίου ποιότητας. Αυτό συμβαίνει τόσο στην περιφέρεια του Παλέρμο όσο και σε άλλες περιοχές.
Ο Νονός του Μάριο Πούζο και η τριλογία του Φράνσις Φορντ Κόπολα ευνόησαν τη μαφία ή βοήθησαν τους πολίτες να την κατανοήσουν;
Δεν υπάρχει μία και μοναδική απάντηση. Δημιούργησε και ενίσχυσε τη φαντασιακή εικόνα του μαφιόζου. Ο Λεολούκα Μπαγκαρέλα περνούσε τα βράδια του βλέποντας ξανά και ξανά τη βιντεοκασέτα του "Νονού": οι μεταμελημένοι συνεργάτες της δικαιοσύνης, ιδίως ο Τόνι Καλβαρούζο, έχουν πει ότι τη λάτρευαν. Υπό αυτή την έννοια, ο μαφιόζος μπορούσε να αισθάνεται πιο ισχυρός. Από την άλλη πλευρά, η ταινία βοήθησε όσους διέθεταν τα πολιτισμικά εργαλεία να καταλάβουν πόσο διάχυτη ήταν η μαφία. Με τον Νονό έγινε λόγος γι' αυτήν, και αυτό είναι καλό. Παραμένει ωστόσο ο κίνδυνος να προσφέρεται μια γοητευτική εικόνα του μαφιόζου.
Δείτε ακόμα στο Αλμανάκ:
Zero zero zero, ταξίδι στην οικονομία της κοκαΐνης