Γιάννης Στεφανίδης (1919-2010): 70 χρόνια προσφοράς

ADVERTORIAL

Σε μια εποχή που η μνήμη συχνά ξεθωριάζει πιο γρήγορα απ’ όσο πρέπει, δύο διαδοχικές εκθέσεις έρχονται να φωτίσουν ξανά το έργο και τη διαδρομή του Γιάννη Στεφανίδη. Με τις δύο αυτές εκθέσεις υπό τον κοινό τίτλο «Γιάννης Στεφανίδης (1919-2010) / 70 χρόνια προσφοράς», η Κ.Ε. του ΚΚΕ σε συνεργασία με την οικογένειά του τιμά έναν δημιουργό που ταύτισε την τέχνη με τη στάση ζωής.

Η πρώτη έκθεση φιλοξενείται ήδη στον Χώρο Πολιτισμού «Εργαστήρι Γιώργη Βαρλάμου», όπου θα παρουσιάζεται έως τις 7 Ιουνίου 2026. Εκεί, ο επισκέπτης συναντά τον Στεφανίδη της Κατοχής και της εξορίας: σχέδια-ντοκουμέντα, αφίσες και προκηρύξεις για την ΕΑΜική Αντίσταση, το πρωτότυπο σχέδιο για το εμβληματικό σήμα της ΕΠΟΝ, αλλά και τις ακουαρέλες που γεννήθηκαν στη Λήμνο, συχνά σε σιωπηλό διάλογο με τον συγκρατούμενό του, Γιάννη Ρίτσο. 

Το τελικό σχέδιο για το σήμα της ΕΠΟΝ, μελάνι 1943

Ανάμεσα στα εκθέματα ξεχωρίζει η ξύλινη βαλίτσα με τον διπλό πάτο, εκεί όπου έκρυψε τα σχέδιά του πηγαίνοντας στη Μακρόνησο, ένα εμβληματικό αντικείμενο που κουβαλά ένα κομμάτι της ιστορίας του 20ού αιώνα.

Ταυτόχρονα, στον χώρο φιλοξενούνται και τα βιβλία του Γ. Στεφανίδη, αφού η συγγραφή ήταν ένας ακόμα σημαντικός τρόπος έκφρασής του. Ειδικά για την έκθεση, διατίθεται για πρώτη φορά νέα έκδοση της Σύγχρονης Εποχής που παρουσιάζει πτυχές της καλλιτεχνικής και ιδεολογικής συνομιλίας μεταξύ Ρίτσου και Στεφανίδη στο Κοντοπούλι.

Αυτοπροσωπογραφία, μολύβι και λευκή ξυλομπογιά σε γκρίζο χαρτί

Γεννημένος το 1919 στο Σκόμπελεφ της Ρωσίας, με ρίζες μικρασιάτικες, ο Στεφανίδης πέρασε από την Κωνσταντινούπολη, τη Ραφήνα και την Αθήνα. Το 1939 εισάγεται στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, μαθητεύοντας δίπλα στον Κωνσταντίνο Παρθένη. Στην Κατοχή εντάσσεται στην ΕΠΟΝ και στο ΚΚΕ και το μικρό του ατελιέ στην Καπλανών μετατρέπεται σε πυρήνα καλλιτεχνικής αντίστασης. Συλλαμβάνεται το 1948 και εξορίζεται στο Κοντοπούλι Λήμνου. Εκεί, παρά τις κακουχίες, δημιουργεί ακατάπαυστα. Στη Μακρόνησο, αντίθετα, δεν χαράζει ούτε μία γραμμή. Αυτή η περίοδος χαρακτηρίζεται από μια σιωπή εκκωφαντική.

Μετά το 1952 επιστρέφει στην Αθήνα, στήνει εργαστήριο γραφικών τεχνών, ζωγραφίζει, χαράζει, γράφει. Η 18τομη Ελληνική Μυθολογία του ταξιδεύει διεθνώς, ενώ μετά τη Χούντα στρέφεται σε αντιπολεμικά και κοινωνικά έργα, επιλογές των οποίων θα παρουσιαστούν στο δεύτερο μέρος της έκθεσης (Ιούνιος-Δεκέμβριος 2026).

Η γαϊδουροκεφαλή, ακουαρέλα που μετουσιώθηκε σε ποίημα από τον Γιάννη Ρίτσο στα Ημερολόγια Εξορίας, 1948

Όσο ζούσε, πραγματοποίησε δύο ατομικές εκθέσεις («Ώρα», 1989, «Χρυσόθεμις», 2005) και έλαβε μέρος σε πολλές ομαδικές και διεθνείς εκθέσεις. Διακρίθηκε στην Ελλάδα και το εξωτερικό για το εικονογραφικό, χαρακτικό και συγγραφικό του έργο, ενώ είχε βαθιά μουσική παιδεία και ικανότητα στην κατασκευή μουσικών οργάνων. 

Περισσότερο από μια αναδρομή, οι εκθέσεις του Γιάννη Στεφανίδη λειτουργούν ως μια υπενθύμιση ότι η τέχνη είναι πράξη ευθύνης, ειδικά όταν μιλάμε για καλλιτέχνες οι οποίοι δεν ζωγράφισαν απλώς την Ιστορία, τη βίωσαν και έγιναν κομμάτι της.

Χώρος Πολιτισμού «Εργαστήρι Γιώργη Βαρλάμου», Λεάγρου 23, Γούβα, 210 7515584

Διάρκεια έκθεσης: 18/2-7/6/2026