Οι περισσότεροι τους ταυτίζουμε με τις διάσημες καρέκλες τους. Τα τελευταία χρόνια μάλιστα επανήλθαν στη μόδα χάρη στην επιτυχία της τηλεοπτικής σειράς Mad Men. Άλλωστε, μία από τις πρώτες τους επιτυχίες ήταν η εμβληματική καρέκλα La chaise εμπνευσμένη από το γλυπτό του 1927 «Αναπαυόμενο γλυπτό» του Gaston Lachaise από το όνομα του οποίου πήρε και τη δικιά της ονομασία και εκτέθηκε στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης το 1948. Ακριβώς την ίδια εποχή ξεκινούσε και η μαζική παραγωγή των καθισμάτων τους τα οποία έχουν χρησιμοποιήσει εκατομμύρια άνθρωποι στα σπίτια τους και στα γραφεία τους . Ο λόγος για τους Charles και Ray Eames , ζευγάρι στη ζωή και στη δημιουργία, η οποία κάλυπτε μία τεράστια γκάμα ενδιαφερόντων και αναθέσεων, από την αρχιτεκτονική και το design μέχρι τον κινηματογράφο, τη φωτογραφία, την οργάνωση εκθέσεων, παιχνίδια, κάθε είδους ιδέες της καθημερινής ζωής. Οι άνθρωποι που είχαν βάλει στόχο να μετατρέπουν την ανάγκη σε χαρά. Αυτό το υπέροχο δίδυμο τιμάει η El Greco Gallery και η Vitra, η εταιρία που περισσότερο από μισό αιώνα κατασκευάζει για την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή έπιπλα με την υπογραφή των Eames, σε μία έκθεση η οποία συμπεριλαμβάνει αυθεντικά έπιπλα, σχέδια, δημοσιεύσεις, προβολή ταινιών αλλά και το πορτφόλιο φωτογραφιών The Gifted Eye of Charles Eames.
Στα εγκαίνια παραβρέθηκε ο εγγονός τους και διευθυντής του Eames Office ο οποίος έχει δανειστεί ως κύριο όνομα του το επίθετο του παππού του. Ο κ. Eames Demetrios, του οποίου επίθετο προδίδει την ελληνική καταγωγή του πατέρα του αν και δε γνωρίζει ελληνικά μου μίλησε για το χωριό του έξω από τη Νάουσα και την επιθυμία του να ξαναβρεί τις ρίζες του. Κινηματογραφιστής ο ίδιος το πρώτο πράγμα στο οποίο αναφέρθηκε ήταν η κινηματογραφική πλευρά των Eames η οποία αποτέλεσε για τους ίδιους ένα είδος «εργαλείου». Ταινίες ολιγόλεπτες γυρισμένες σε 16 αλλά και 35 μιλιμέτρ εμπεριέχουν την αντίληψη του ντοκιμαντέρ αλλά δεν είναι απαραίτητα ντοκιμαντέρ -αν και συχνά προβάλλονταν ως εκπαιδευτικά φιλμ σε διαλέξεις και σχολεία. Ο γνωστός σεναριογράφος και σκηνοθέτης Paul Schrader τα χαρακτηρίζει σε ένα του δοκίμιο «Ποίηση ιδεών». Ο εγγονός Eames μου παρουσίασε ένα από τα πιο γνωστά φιλμ του παππού του, το The power of ten το οποίο πρωτογυρίστηκε με ένα μακροσκελή τίτλο το 1968 ως μελέτη για την έννοια της κλίμακας ενώ η πιο γνωστή εκδοχή του 1977 επηρέασε ακόμα και τη δημιουργία του Google Earth.
Αλλά οι Eames θεωρούνται καταρχήν επινοητικοί αρχιτέκτονες και designers. Ο Charles ήταν ήδη ένας πετυχημένος αρχιτέκτονας όταν συνάντησε τη ζωγράφο Ray στην Cranbrook Academy of Art του Μίσιγκαν. Μαζί έμελε να δημιουργήσουν μία δυνατή και πρωτοποριακή ομάδα που καθόρισε το ντιζάιν στον 20ο αι.. Η πρώτη τους μαζική παραγωγή δεν ήταν άλλο από ένας ξύλινος νάρθηκας για τους τραυματίες του αμερικανικού στρατού και ναυτικού κατά τη διάρκεια του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου. Ο Eames Demetrios λέει: «Όταν γνωρίστηκαν μετακόμισαν μαζί στην Καλιφόρνια όπου και παντρεύτηκαν το 1941. Τα επόμενα χρόνια τα πράγματα δεν ήταν ιδιαίτερα εύκολα γι’αυτούς από οικονομικής άποψης. Παρολ’αυτά μέχρι το 1949 είχαν στο ενεργητικό τους φιλμ, σχέδια -ντιζάιν, αρχιτεκτονική, παιχνίδια, multimedia , είχαν οργανώσει τις πρώτες τους θεματικές εκθέσεις. Η αναγνώριση είχε έρθει το 1946 με τις καρέκλες από κόντρα πλακέ που κατασκεύαζαν, οι οποίες όμως δεν απέδωσαν οικονομικά αμέσως. Ο Charles ήταν της φιλοσοφίας ότι ο ρόλος του σχεδιαστή είναι εκείνος του καλού οικοδεσπότη που προβλέπει τις ανάγκες του καλεσμένου του. Οπότε, οτιδήποτε έχει να κάνει με την καρέκλα στην οποία κάθεται κανείς, ο τρόπος που κάθεται, η φόρμα της, το σχέδιο της, η υφή της, η θερμοκρασία της, η αξία της, η διαχρονικότητα της και η αντοχή της στο χρόνο, όλα αυτά συνοψίζονταν στην ίδια φιλοσοφία που βάσισαν και τις ταινίες τους». Και συνεχίζει: «Δεν έχω εντοπίσει ούτε μία φορά να αποκαλούν τους εαυτούς τους «μοντερνιστές» τη στιγμή που πάρα πολλοί αρχιτέκτονες είναι υπερήφανοι όταν τους χαρακτηρίζουν έτσι. Φυσικά γνώριζαν τι πίστευαν γι’αυτούς, μιλούσαν γι’ αυτό, δεν ήταν αφελείς, ήξεραν ότι ο κόσμος τους θεωρούσε «μοντέρνους» αλλά εκείνο που τους ενδιέφερε ήταν να δημιουργήσουν το δικό τους στυλ. Ο Charles συνήθιζε να λέει «στο βαθμό που έχεις αποκτήσει ένα στυλ στο ντιζάιν είναι στο βαθμό που δεν έχεις λύσει το πρόβλημα του ντιζάιν». Δηλαδή, αν προσπαθείς να λύσεις το πρόβλημα με αυτές τις καρέκλες με τον καλύτερο δυνατό τρόπο θα υπάρξει μια κοινή φωνή γι’αυτό που δημιούργησες αλλά δεν είναι ανάγκη να βάλεις το στυλ σου ή το εγώ σου σε αυτό που κάνεις».
Οπότε σε τι προτιμούσε να δίνει μεγαλύτερη σημασία; Στη λειτουργικότητα ή στην αισθητική; « Όποτε του έθεταν αυτή την ερώτηση η απάντηση του ήταν «Μου ζητάτε να διαλέξω μεταξύ του εγκεφάλου μου και της καρδιάς μου. Και στην ερώτηση πώς είναι δυνατόν όλα αυτά τα αντικείμενα να είναι αποκλειστικά για την ευχαρίστηση απαντούσε «Ποιος λέει ότι η ευχαρίστηση δεν είναι χρήσιμη;»
Οι νάρθηκες για τους στρατιώτες και τους ναύτες αποτέλεσε την πρώτη τους μαζική παραγωγή 150.000 κομματιών. Αυτή ήταν και η πρώτη τους πραγματική εμπειρία μαζικής παραγωγής έως ότου το 1945 κατασκεύασαν και έριξαν στην αγορά την πρώτη τους καρέκλα. Αμέσως ανέλαβε την κατασκευή της η εταιρία Herman Miller της Καλιφόρνια. Και μία δεκαετία αργότερα ο Felhbaum της πρωτοποριακής κατασκευαστικής εταιρίας Vitra παίρνει τα δικαιώματα για την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή. Μια σχέση η οποία εξακολουθεί να υφίσταται μέχρι σήμερα.
Ο Eames Demetrios συνειδητοποίησε την αξία και τη φήμη του παππού του ήταν όταν δευτεροετής στο κολέγιο όταν σε μάθημα τέχνης το σπίτι των Charles και Ray Eames ήταν ανάμεσα στη διδακτέα ύλη. Το εμβληματικό για τη μοντέρνα αρχιτεκτονική Case Study House 8 (κτισμένο το 1949, ένα χρόνο πριν το σπίτι του φίλου τους σκηνοθέτη Μπίλυ Γουάλιντερ) το οποίο είναι σήμερα η έδρα του Eames Foundation και δέχεται επισκέπτες. Ένα οικοδόμημα ιδιαίτερο φτιαγμένο από γυαλί όπου εξωτερικός και εσωτερικός χώρος συγχέονται και το φως και η φύση εισβάλουν μέσα από παντού. «Το παράξενο είναι ότι μοιάζει εντελώς φυσιολογικό ως μουσείο» εξηγεί ο Eames «Η μητέρα μου δεν μεγάλωσε σε αυτό το σπίτι γιατί ήταν ήδη 19 και φοιτούσε όταν κτίστηκε. Για μένα ήταν πάντα διασκεδαστικό να το επισκέπτομαι . Ήταν πανέμορφο και είχε σχεδιαστεί έτσι ώστε να προστατεύεται το λιβάδι»
Δεν έβλεπε τη διαφορά στο στυλ του σπιτιού σε σχέση με άλλα σπίτια; «Καθώς μεγαλώνεις με τέτοιου είδους παραδοξότητες μαθαίνεις να τις χειρίζεσαι. Ήταν πράγματι πολύ διαφορετικό από άποψη υλικών που είχαν χρησιμοποιηθεί και λιγότερο από άποψη αναγκών. Αντιλαμβάνονταν την αισθητική ως μέρος της λειτουργικότητας».
Τα έπιπλα των Eames χαρακτηρίζουν μια ολόκληρη εποχή. Εκατοντάδες μέσα σε 4 δεκαετίες που όλοι έχουμε δει σε ταινίες, σε κόμικ, σε φωτογραφίες σπιτιών των δεκαετιών του Αμερικανικού Ονείρου, έχουμε καθίσει σε καρέκλες είτε σε δημόσιους χώρους είτε σε γραφεία και σπίτια. Οι χαρακτηριστικές πλαστικές καρέκλες τους κέλυφος -και ήταν οι πρώτοι που χρησιμοποίησαν πλαστικό-, ήταν τοποθετημένες σε όλους τους σταθμούς τρένων και υπεραστικών λεωφορείων της Αμερικής όπως και στα αεροδρόμια όλου του πλανήτη. «Το ντιζάιν ασχολείται με το να λύνει προβλήματα και όταν το αντιμετωπίζουμε με αυτή τη λογική γίνεται οικουμενικό. Τα έπιπλα τους εξακολουθούν να κατασκευάζονται και να πουλιούνται, κάτι που τα κάνει «σύγχρονα». Ένα στυλ που ονομάστηκε Midcentury modern «Μοντερνισμός των μέσων του αιώνα». Συχνά μου λένε φίλοι ότι αγόρασαν κάτι που ήταν υπερβολικά «ντιζαϊνάτο» και δε δούλευε. Πάντα σκέφτομαι ότι για να μη δούλευε δεν ήταν αρκετά «ντιζαϊνάτο». Οι Eames ήταν designers οι οποίοι χρησιμοποίησαν την εικόνα στη δουλειά τους. Όπως και στις ταινίες τους. Το The power of ten φτιάχτηκε καθαρά για διδασκαλεία επιστημονικής φύσεως και δε θα ήταν τόσο καλό αν δεν ήταν αυτό που είναι: ένα φιλμ για την κλίμακα, το να προσθέτεις ένα μηδέν. Κάθε χρόνο μία τάξη meditation αγοράζει αντίγραφα της ταινίας, όπως και επιχειρηματίες για τους δικούς τους λόγους ή καθηγητές για τους φοιτητές τους. Αυτό συνέβη με το ντιζάιν τους. Πάντοτε ο στόχος τους σε ό,τι καταπιάνονταν ήταν πανανθρώπινος».
Info:
Τα έπιπλα των Charles & Ray Eames. Μια έκθεση της Vitra
Ένα αφιέρωμα στη δημιουργική διάνοια των δύο πρωτοπόρων σχεδιαστών
Επιμελήτρια έκθεσης: Νάντια Αργυροπούλου
6-21 Μαΐου 2016
EL GRECO Gallery - Vitra Showroom Athens
Λεωφόρος Κηφισιάς 212 Χαλάνδρι
Τ: +30 210 67 46 601-82
facebook: vitra athens
www.elgrecogallery.gr
