Ο χορός του Ζαλόγγου με τη Φλέρυ Νταντωνάκη

Ο χορός του Ζαλόγγου με τη Φλέρυ Νταντωνάκη Facebook Twitter
21
 

Τον Χορό του Ζαλόγγου ή το Έχε γεια καημένε κόσμε ή τις Σουλιώτισσες, το θυμηθήκαμε πάλι τα τελευταία 24ωρα με αφορμή τη Ρεπούση και το οικείο πια τηλεοπτικό κυνήγι μαγισσών. Δεν έχω καμία όρεξη ν' ασχοληθώ με το θέμα και τις διαστάσεις που πήρε - η δική μου δουλειά είναι άλλη -, αν και μπορώ να κάνω ένα σχόλιο και να πω ότι η αυτοθυσία των γυναικών αυτών, είτε μιλούσαν ελληνικά, είτε αλβανικά, είτε σουαχίλι, δεν απείχε πολύ από εκείνο τον Εβραίο - πειραματόζωο του Μένγκελε, ο οποίος κοπάνησε το κεφάλι του στον τοίχο και πέθανε ώστε νά'χει έναν αξιοπρεπή θάνατο. Στην τελική, είναι κι ωραίο σαν παραμύθι και, κατά τη γνώμη μου, ουδόλως εθνικιστικό: Η αυτοκτονία μπροστά στον βίαιο θάνατο αποτελεί την ύστατη πράξη ελευθερίας του ατόμου. Φανταστείτε ας πούμε οι Σουλιώτισσες να ήταν τίποτα Χρυσαυγίτισσες! Όχι στο γκρεμό δεν θα έπεφταν, αλλά θα έβγαιναν παγανιά με τσουγκράνες και όποιον πάρει ο Χάρος, προκειμένου να δουν αίμα...

Τέλος πάντων, ας αφήσουμε τις ιστορίες του 1821 και του 2013 κι ας πάμε στο 1965 στις ΗΠΑ τότε που μια νέα Ελληνίδα τραγουδίστρια κυκλοφορούσε τον πρώτο της δίσκο στην εταιρεία Vanguard, εκεί που δισκογραφούσαν επίσης οι Joan Baez, Buffy Sainte - Marie, Country Joe McDonald και άλλοι μύθοι της αμερικανικής folk - rock σκηνής.

Η τραγουδίστρια λεγόταν Ελευθερία Παπαδαντωνάκη, αλλά υπόγραφε ως Fleury D' Antonakis ή σκέτο Fleury, προτού εξελληνίσσει απόλυτα το ονοματεπώνυμο της σε Φλέρυ Νταντωνάκη, όπως την ξέρουμε δηλαδή μέχρι σήμερα.

Το δισκογραφικό της ντεμπούτο είχε ήδη γίνει την ίδια χρονιά με δύο κομμάτια στο - ας το πούμε - soundtrack του μιούζικαλ ''Do I hear a waltz?'' στο Broadway, όπου κρατούσε το ρόλο μιας σκερτσόζας Ιταλίδας. Το ίδιο ακριβώς διάστημα η Φλέρυ Νταντωνάκη τραγουδούσε σε μαγαζιά της ομογένειας Θεοδωράκη, Χατζιδάκι, Ξαρχάκο, κυρίως όμως λαϊκά και δημοτικά τραγούδια. Πιθανώς, μια και ο πρώτος προσωπικός της δίσκος απευθυνόταν στο αγοραστικό κοινό της ομογένειας, ακριβώς γι' αυτό να περιείχε και ανάλογο ρεπερτόριο.

Παρά τον τουριστικό τίτλο του, Fleury - The Isles of Greece (Φλέρυ - Τα νησιά της Ελλάδας), ακόμη και το τουριστικό περιεχόμενο του (Γούναρης, Ατταλίδης, Μωράκης, Καζαντζίδης, Θεοδωράκης κ.α.), ο δίσκος είχε την τύχη να ενορχηστρωθεί ελαφρώς jazzy από τον Gershon Kingsley και να περιέχει το κλαρινέτο του μεγάλου Ελληνοαμερικανού Γκας Βάλι.

Θυμάμαι τώρα σαν όνειρο μια εκπομπή στο Κανάλι 1 του Πειραιά πριν από αρκετά χρόνια, όπου ήμουν καλεσμένος μαζί με τον συνθέτη Σταύρο Παπασταύρου να μιλήσουμε για τη Φλέρυ, και ξαφνικά δεχτήκαμε τηλεφώνημα από έναν 77χρονο μουσικό, που μας πληροφόρησε στον αέρα ότι υπήρξε ακορντεονίστας της Φλέρυς Νταντωνάκη στις ΗΠΑ των μέσων του 1960!

Πέρα από τα τραγούδια των προαναφερθέντων συνθετών, λοιπόν, στο ντεμπούτο άλμπουμ της η Φλέρυ ερμήνευσε και δημοτικά τραγούδια: το ''Ράμπι - Ράμπι'' από την Αρμενία, γνωστό στα ελληνικά από τον Γιάννη Παπαϊωάννου, ένα νησιώτικο Ποτ - Πουρί (Island Medley) και τα παραδοσιακά της Στεριανής Ελλάδας, Ο Γιάννος κι η Παγώνα και Οι Σουλιώτισσες.

Είναι εντυπωσιακό για την περίπτωση αυτής της άγιας ερμηνεύτριας το πως, λίγα χρόνια προτού γνωριστεί με τον Μάνο Χατζιδάκι, δοκιμαζόταν σ' ένα τέτοιο ρεπερτόριο. Προσωπικά, ως ερευνητής και βιογράφος της, δεν με ξενίζει καθόλου το γεγονός. Μέχρι τις μέρες μας ακούγεται η άποψη πως το δημοτικό τραγούδι είναι η προπαίδεια καθενός σοβαρού επίδοξου τραγουδιστή.

Ανατρέχω έτσι στον Μανώλη Ρασούλη και στην Αρλέτα που μου είχαν αφηγηθεί πάνω-κάτω το ίδιο για τη Νταντωνάκη: Ο μεν Ρασούλης έλεγε πως εν έτει 1975 δεν είχε καλύτερο από το να φεύγουν από τη μπουάτ με τη Μαρία Δημητριάδη και τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου για να μαζευτούν σ'ένα σπίτι με τη Φλέρυ να τους τραγουδάει α καπέλα δημοτικά τραγούδια ίσαμε το ξημέρωμα. Η δε Αρλέτα πιθανώς νά'χε βρεθεί κάποιο άλλο βράδυ στο ίδιο σπίτι. ''Είχα ακούσει τη Φλέρυ σε ένα σπίτι στην Πλάκα να τραγουδάει δημοτικά, θεϊκά, αξέχαστα'' ήταν τα λόγια της!

Ακούστε πως ερμηνεύει εδώ τις Σουλιώτισσες από τη Ρούμελη. Η νεανική φωνή της - 28 ετών ήταν τότε - εκτινάσσεται κυριολεκτικά στο ρεφραίν, χαρίζοντας μας μία παράξενη, αντισυμβατική και σαφώς αντιτουριστική - σε σχέση μ' αυτά που έλεγα πριν για το δίσκο - ερμηνεία.

Όταν η Φλέρυ Νταντωνάκη τραγουδάει Έχετε γεια βρυσούλες, πραγματικά βλέπουμε και το κενό, το οποίο απλώνεται μπροστά της! ''Τώρα θα πέσει'' λες ''στο γκρεμό, θα τη χάσουμε'', μα ύστερα ησυχάζει πάλι, κάνει πέντε βήματα πίσω και ο ακροατής ανασαίνει. Μετά την Om Kalthoum, μόνο τη Φλέρυ ''γνώρισα'' με τον κόσμο να ανασαίνει μαζί της.

Αυτό το τραγούδι κι αυτή η ερμηνεία είναι τα μόνα πράγματα που θέλω να κρατήσω μέσα από την ασημαντολογία των τελευταίων 24ώρων. Έτσι, για να αποδειχτεί πως πάντα μέσα από τη στάχτη αναγεννιέται ο φοίνικας!

 

Η φωτογραφία της Φλέρυς Νταντωνάκη είναι του 1965 από το αρχείο μου.

21

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

«Μετά την πανδημία του κορωνοϊού, η ανισότητα θα αυξηθεί»

Σωτήρης Ντάλης / «Μετά την πανδημία του κορωνοϊού, η ανισότητα θα αυξηθεί»

Ο αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου και επικεφαλής της Μονάδας Έρευνας για την Ευρωπαϊκή και Διεθνή Πολιτική σχολιάζει τον αντίκτυπο της πανδημίας και της εκλογής Μπάιντεν στην Ευρώπη.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
«Επί Τραμπ οι μειοψηφίες κατέστησαν πλειοψηφίες»

Σωτήριος Σέρμπος / «Επί Τραμπ οι μειοψηφίες κατέστησαν πλειοψηφίες»

Τι σηματοδοτεί η εποχή Μπάιντεν και τι αφήνει πίσω του ο απερχόμενος Πρόεδρος; Απαντά στη LiFO ο Σωτήριος Σέρμπος, αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Δημοκρίτειο Παν/μιο Θράκης και Ερευνητής στο ΕΛΙΑΜΕΠ.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Θεοκλής Ζαούτης: «Είναι αρκετά πιθανόν να έχουμε τρίτο κύμα πανδημίας»

Ελλάδα / Θεοκλής Ζαούτης: «Είναι αρκετά πιθανόν να έχουμε τρίτο κύμα πανδημίας»

Ο καθηγητής Παιδιατρικής και Επιδημιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια και μέλος της Επιτροπής των Λοιμωξιολόγων του υπουργείου Υγείας μιλά για τα τελευταία δεδομένα της πανδημίας.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Ο γυμνός βασιλιάς, το Καπιτώλιο και η επόμενη μέρα

Νικόλας Σεβαστάκης / Ο γυμνός βασιλιάς, το Καπιτώλιο και η επόμενη μέρα

Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν είναι ένας Γουίλι Σταρκ της εποχής μας. Υπάρχει κάτι σημαντικό που χωρίζει τη λαϊκιστική φαντασία των χρόνων του Μεσοπολέμου –όπως την αναπλάθει το μυθιστόρημα του Γουόρεν– από τα πλήθη που είδαμε να βγαίνουν από τα μεσαιωνικά σπήλαια των social media για να ορμήσουν προς το Καπιτώλιο.
ΝΙΚΟΛΑΣ ΣΕΒΑΣΤΑΚΗΣ
Ευάγγελος Μανωλόπουλος: «Να μάθουμε να ζούμε με τις μάσκες, γιατί θα αργήσουμε να τις βγάλουμε»

Ελλάδα / Ευάγγελος Μανωλόπουλος: «Να μάθουμε να ζούμε με τις μάσκες, γιατί θα αργήσουμε να τις βγάλουμε»

Ο καθηγητής Φαρμακολογίας, Φαρμακογονιδιωματικής και Ιατρικής Ακριβείας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Φαρμακολογίας, Ευάγγελος Μανωλόπουλος, μιλά στη LiFO για τα εμβόλια και τις φαρμακευτικές αγωγές που εξετάζονται. Απαντά για το δεύτερο κύμα της πανδημίας, εξηγεί ποια είναι η αλήθεια για τις ΜΕΘ, πότε θα αποχωριστούμε τις μάσκες αλλά και πότε προβλέπεται η επάνοδος στην κανονικότητα.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Γιατί η ασφάλεια του εμβολίου είναι υψηλού βαθμού; Ο καθηγητής της Οξφόρδης Πέτρος Λιγοξυγκάκης εξηγεί

Τech & Science / Γιατί η ασφάλεια του εμβολίου είναι υψηλού βαθμού; Ο καθηγητής της Οξφόρδης Πέτρος Λιγοξυγκάκης εξηγεί

Τι θα σημάνει η γενική χρήση των εμβολίων; Θα εφαρμοστούν νέοι κανόνες σχετικά με τον εμβολιασμό; Πότε προσδιορίζεται η έναρξή του; Και τι γίνεται με τους αρνητές;
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Η ενδοχώρα της άρνησης και το εμβόλιο

Νικόλας Σεβαστάκης / Η ενδοχώρα της άρνησης και το εμβόλιο

Η όποια στρατηγική για τον εμβολιασμό χρειάζεται να είναι σκληρή με τον νεοφασισμό των fake news και της ωμής παραπλάνησης. Την ίδια στιγμή, όμως, πρέπει να εντάξει τις ανησυχίες, τις αντιρρήσεις και τις δεύτερες σκέψεις πολλών ανθρώπων.
ΝΙΚΟΛΑΣ ΣΕΒΑΣΤΑΚΗΣ
Ευάγγελος Καϊμακάμης: «Έχουν πεθάνει πολλοί σαραντάρηδες στα χέρια μας χωρίς προβλήματα υγείας»

Ελλάδα / Ευάγγελος Καϊμακάμης: «Έχουν πεθάνει πολλοί σαραντάρηδες στα χέρια μας χωρίς προβλήματα υγείας»

Ο πνευμονολόγος-εντατικολόγος στο νοσοκομείο Παπανικολάου μιλά για την κατάσταση που επικρατεί σήμερα στις ΜΕΘ και τις μελλοντικές ανησυχίες του σχετικά με την πανδημία.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Θεόδωρος Βασιλακόπουλος: «Ακόμη κι αν είχαμε 10.000 κλίνες ΜΕΘ, αν γέμιζαν όλες, θα θρηνούσαμε 4.000 θανάτους»

Ελλάδα / Θεόδωρος Βασιλακόπουλος: «Ακόμη κι αν είχαμε 10.000 κλίνες ΜΕΘ, αν γέμιζαν όλες, θα θρηνούσαμε 4.000 θανάτους»

Ο καθηγητής Πνευμονολογίας-Εντατικής Θεραπείας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών σχολιάζει όλες τις τελευταίες εξελίξεις στο μέτωπο της πανδημίας.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ