Παρακαλούμε απενεργοποιήστε το Adblocker για να έχετε πλήρη πρόσβαση στο περιεχόμενο και τις υπηρεσίες μας. Δείτε πώς.
Βρήκατε κάποιο λάθος ή παράλειψη;     Επικοινωνήστε μαζί μας  »
THE LOTUS EATER
ΕΙΡΗΝΗ ΓΙΑΝΝΑΚΗ

Love at first sight.

Πόσο τυχαία είναι μια συνάντηση;

 

 

'Eνα ποίημα  δημοσιεύεται κάθε εβδομάδα στην ηλεκτρονική έκδοση του TLS, στη στήλη Poem of the Week.Το Times Literary Supplement, η διάσημη εβδομαδιαία λογοτεχνική επιθεώρηση των Τάιμς εκδίδεται στο Λονδίνο από το 1902 –αρχικά ως ένθετο και από το 1914 ως αυτόνομη έκδοση. Κάθε φορά το ποίημα συνοδεύεται και από ένα σύντομο σχολιασμό. Κάτι αντίστοιχο προσφέρει και ο Guardian στους αναγνώστες του site του εδώ και καιρό.

 

Έχει κάτι το γοητευτικά παλιομοδίτικο μια στήλη που τιτλοφορείται «Ποίημα της Εβδομάδας», ακόμα κι αν πρόκειται για περιοδικό που αφορά το βιβλίο, πόσο μάλλον για μια στήλη στο internet. Ένα εμβόλιμο "Poem of the Week" μου φέρνει πάντα στο νου λεπταίσθητες νεαρές της Μπελ Επόκ να ξεφυλλίζουν ανυπόμονα με τα κρινοδάχτυλα τους τις σελίδες μέχρι να φτάσουν στη στιγμή-απόγειο του ρομαντισμού τους.

 

Το τελευταίο Poem of the week του TLS είναι ένα ποίημα της Wisława Szymborska, της σπουδαίας Πολωνέζας ποιήτριας που βραβεύτηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1996. Ήταν η τελευταία φορά που ποιητής βραβεύτηκε με Νόμπελ πριν το πολύ πρόσφατο, αυτό του Σουηδού Tomas Tranströmer. Όπως και στην περίπτωση του Tranströmer έπρεπε να μεσολαβήσει ένα Νόμπελ για να μάθουμε την Σιμπόρσκα στα καθ'ημάς. Έχει μια τέτοια σαφήνεια η ποίησή της, που με μια εντελώς απογυμνωμένη γλώσσα σε ηλεκτρίζει με τη λεπτή της ειρωνεία. Μπορεί να βρίσκει αφορμές από τα πιο τετριμμένα γεγονότα και, όσο και να τη βαραίνει η ιστορική συνείδηση της πατρίδας της, στον πυρήνα της είναι βαθιά ανθρώπινη.

 

Το ποίημα λέγεται «Έρωτας με την πρώτη ματιά» (Miłość od pierwszego wejrzenia στα πολωνικά) αλλά αυτό που υποστηρίζει είναι πως δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα στην πραγματικότητα. Περιγράφει την πρώτη συνάντηση ενός ζευγαριού, όπου από την αρχή γίνεται ολοφάνερη η ακαριαία αμοιβαία έλξη, για το κεραυνοβόλημα της οποίας σελίδες επί σελίδων έχουν γραφτεί –το περίφημο μουσικό Coup de foudre. Ένα τεράστιο ερωτηματικό, ωστόσο, πλανιέται πάνω από το ποίημα. Πόσο τυχαία ή ξαφνική είναι στ' αλήθεια μια τέτοια συνάντηση; Είναι λες σαν πλανήτες που βρίσκονται σε τροχιά σύγκρουσης. Πόσες φορές πιο πριν έχει αποφευχθεί η σύγκρουση; Γι' αυτό μιλάει κατ' ουσίαν η Σιμπόρσκα:

 

Love at First Sight

 

They're both convinced
that a sudden passion joined them.
Such certainty is beautiful
but uncertainty is more beautiful still.

 

Since they'd never met before, they're sure
that there'd been nothing between them.
But what's the word from the streets, staircases, hallways –
perhaps they've passed each other by a million times?

 

I want to ask them
if they don't remember –
a moment face to face
in some revolving door?
perhaps a "sorry" muttered in a crowd?
a curt "wrong number" caught in the receiver? –
but I know the answer.
No, they don't remember.

 

They'd be amazed to hear
that Chance has been toying with them
now for years.

 

Not quite ready yet
to become their Destiny,
it pushed them close, drove them apart,
it barred their path,
stifling a laugh,
and then leaped aside.

 

There were signs and signals
even if they couldn't read them yet.
Perhaps three years ago
or just last Tuesday
a certain leaf fluttered
from one shoulder to another?
Something was dropped and then picked up.
Who knows, maybe the ball that vanished
into childhood's thickets?

 

There were doorknobs and doorbells
where one touch had covered another
beforehand.
Suitcases checked and standing side by side.
One night perhaps some dream
grown hazy by morning.

 

Every beginning
is only a sequel, after all,
and the book of events
is always open halfway through.

 

(Σε μετάφραση των Stanisław Barańczak και Clare Cavanagh).

 

Η προσπάθεια να προσεγγίσω μια ακατανόητη γλώσσα γίνεται από μεταπρατικούς σταθμούς –άλλες γλώσσες πιο οικείες δηλαδή. Έχει μεγάλη γοητεία, για όσους ξέρουν, το παιχνίδι του χαμένου –αμετάφραστου– ποιήματος. Και η δική μου πρόχειρη μετάφραση αρκετά ελεύθερη στα σημεία. Για ακόμα μία φορά αισθάνομαι το βάρος που έχει κάθε λέξη. Σαν ένα παιχνίδι που έπαιζα μικρή, όπου σου έκλειναν τα μάτια, επέλεγες από ένα κουτί με αντικείμενα και έπρεπε να μαντέψεις τι είναι τι. Καμιά φορά δεν σου είχαν δέσει καλά το μαντήλι και κρυφοκοιτούσες. Κατά τον ίδιο τρόπο κι ένα ποίημα μπορεί να το έχεις «συναντήσει» κι άλλοτε. Καμία λέξη δεν είναι αθώα, ούτε καν ένας απλός προβιβασμός στο συντακτικό. Κι η κάθε παραπάνω συλλαβή επισφαλής:

 

Σκηνή από την ταινία Brief Encounter
Σκηνή από την ταινία Brief Encounter

 

Έρωτας με την πρώτη ματιά

 

Σίγουροι κι οι δυο

για το απρόσμενο πάθος που τους έδεσε.

H τόση βεβαιότητα έχει την ομορφιά της

αλλά ακόμα πιο όμορφη η αβεβαιότητα.

 

Αφού ασφαλώς και δεν έχουνε ξανασυναντηθεί ποτέ,

είναι σίγουροι πως δεν τους ενώνει κάτι.

Αλλά τι θα τους έλεγαν οι δρόμοι, τα σκαλοπάτια, οι διάδρομοι –

όπου μπορεί και να προσπέρασαν τόσες φορές ο ένας τον άλλον;

 

Θέλω να τους ρωτήσω

αν άραγε θυμούνται –

Μια στιγμή πρόσωπο με πρόσωπο

σε κάποια περιστρεφόμενη πόρτα;

Ίσως ένα μουρμουριστό «συγγνώμη» μες στο πλήθος;

Ένα ξερό μήπως «λάθος κάνετε» στο ακουστικό του τηλεφώνου; –

Ξέρω όμως την απάντηση.

Όχι, δεν θυμούνται κάτι.

 

Πόσο θα εκπλαγούν  να μάθουν

ότι η Τύχη έπαιζε μαζί τους

εδώ και χρόνια.

 

Ανέτοιμη ακόμα

να γίνει η Μοίρα τους

τους έσπρωχνε κοντά, τους έσερνε πάλι πίσω,

μπουρδουκλωνότανε στα πόδια τους,

αφήνοντας ένα πνιχτό γελάκι,

κι ύστερα χοροπηδώντας έκανε στην άκρη.

 

Υπήρχαν σημεία και νεύματα

ακόμα τότε δυσανάγνωστα.

Ίσως ήταν τρία χρόνια πριν

ή μόλις την περασμένη Τρίτη

που ένα μόνο φύλλο φτερούγιζε

από τον έναν ώμο στον άλλον.

Σαν κάτι που το είχες για οριστικά χαμένο να ανευρέθη.

Ποιος ξέρει, ίσως η μπάλα των παιδιών που έπαιζαν εκείνο το απόγευμα και κύλησε μέχρι τους θάμνους.

 

Θα υπήρχαν και χειρολαβές και κουδούνια, δε μπορεί,

όπου το ένα άγγιγμα κάλυψε το άλλο.

Βαλίτσες που περάσανε τον έλεγχο και στεκόντουσαν τώρα δίπλα-δίπλα.

Κάποια νύχτα ίσως το ίδιο διαυγές όνειρο να διαλύθηκε απ' την άχλη του πρωινού.

 

Κάθε αρχή είναι ένα σίκουελ εξάλλου

Και το μεγάλο βιβλίο της ζωής

πάντα στη μέση το βρίσκεις ανοιχτό.

 

Διαλέγετε τι προτιμάτε. Το απόλυτο πρωτοφανέρωμα ή την δυσεξήγητη βεβαιότητα ότι κάπου στο παρελθόν έχετε ξανασυναντηθεί; Είτε έτσι, είτε αλλιώς οφείλουμε να δώσουμε μια πειστική εξήγηση στον εαυτό μας για αυτή τη μυστήρια μεταφυσική της οικειότητας που αναπτύσσεται ξάφνου με έναν άγνωστο, σαν ένα αναγνωριστικό νεύμα από το πουθενά.

 

Το αστικό περιβάλλον, αν και καταπίνει ανθρώπους με την απροσωπία του, ενδείκνυται και για τέτοια παιχνίδια της Τύχης. Σαν να ρίχνει ζάρια η πόλη κι εμείς είμαστε τα πούλια της. Θυμάμαι μια ρήση του Ηράκλειτου, για το χρόνο που παίζει μαζί μας: «Αιὼν παίς εστί παίζων, πεσσεύων· παιδός η βασιληίη»! Ο χρόνος, δηλαδή, είναι ένα παιδί που παίζει με πεσσούς και ενός παιδιού είναι η Βασιλεία. Τόσες χιλιάδες χρόνια πίσω και μοιάζει τόσο να επιβεβαιώνει το ποίημα της Σιμπόρσκα και το πόσο αδύναμοι είμαστε όλοι σε δυνάμεις πέρα από μας.

 

Είναι ολοφάνερο πόσο προσιδιάζει το ποίημα στο σινεφίλ του αρχέτυπο, την «Σύντομη συνάντηση» (Brief Encounter) του 1945, του Βρετανού Ντέιβιντ Λιν, την ταινία σταθμό στο είδος που ενέπνευσε πολλούς, μακράν καλύτερη από όλες τις απομιμήσεις.  H Λόρα και ο Άλεκ -παντρεμένοι κι οι δυο- συναντιούνται μια μέρα στο σταθμό του τρένου που παίρνουν μια φορά την εβδομάδα για να κατέβουν στην πόλη. Έτσι μια τυχαία γνωριμία καταλήγει σε έρωτα, που θα τους βγάλει από την άψογα ρυθμισμένη αστική τους ρουτίνα. Κι η αφορμή είναι ένας μόνο κόκκος άμμου που μπαίνει στο μάτι της Λόρα...  Ασφαλώς και υποψιάζεσαι για το πόσες φορές θα συναντήθηκαν πιο πριν στο σταθμό, θα σκόνταψαν στο διάδρομο του βαγονιού, θα συναπαντήθηκαν φευγαλέα τα βλέμματα στην αποβάθρα.

 

Θα έλεγε κανείς πως η Σιμπόρσκα απομυθοποιεί και την υποτιθέμενη αναπόδραστη έλξη που σπρώχνει τον έναν στην αγκαλιά του άλλου. Βούτυρο στο ψωμί των πραγματιστών; Όχι ακριβώς. Μοιάζει να το κάνει πιο πεζό –δεν ήταν και τόσο ξαφνικό το πάθος  σας, όπως νομίζετε– αλλά συνάμα σκάβει και πιο βαθιά. Με ευαισθησία αλλά και τρυφερή ειρωνεία μεσολαβεί στα ανεπαίσθητα που μόνο οι ερωτευμένοι μπορούν να βιώσουν και η ποίηση και η Τέχνη να περιγράψουν.

 

Τελειώνοντας το κείμενο ανακαλύπτω γιατί η ακαταλαβίστικη φράση Miłość od pierwszego wejrzenia μου έμοιαζε απ' την αρχή οικεία. Έτσι ονομάζεται το πρώτο κομμάτι του Zbigniew Preisner από το soundtrack του Rouge του Κισλόφσι...

 

Αυτό βέβαια που κανένα ποίημα, κανένα φιλοσοφικό σύστημα ή επιστημονική θεωρία δε μπορεί ποτέ να με ακρίβεια να προσδιορίσει είναι η μεταβλητή που ευθύνεται για όλα. Γιατί τώρα και όχι τότε; Γιατί εδώ και όχι εκεί; Γιατί αυτόν και όχι τον άλλον;

 

 

 

13 σχόλια
Ταξινόμηση:
Προηγούμενα 12 Επόμενα
Εξαιρετικό :)

Καλή χρονιά - και πάντα τέτοια!
avatar ΜΗΔΕΝ ΕΝΑ 1.1.2012 | 23:53
Ειρήνη τέλειο.

Γιατί δεν το καθιερώνεις κι εσύ στη Lifo?
avatar
Ανώνυμος/η 2.1.2012 | 00:37
Έτσι, προς τέρψη των αναγνωστών και μια δική μου μετάφραση του ίδιου ποιήματος. Από τα αγγλικά, επίσης.


Έρωτας με την πρώτη ματιά

Είναι βέβαιοι
πως τους ένωσε ένα ξαφνικό συναίσθημα.
Μια τέτοια βεβαιότητα είναι όμορφη,
μα η αβεβαιότητα είναι ακόμη πιο όμορφη.

Πιστεύουν, καθώς δε γνωρίζονταν πιο πριν,
πως τίποτε δε συνέβη ποτέ μεταξύ τους.
Μα τι θα λέγαν αυτοί οι δρόμοι, τα σκαλιά και οι διάδρομοι
όπου προσπερνούσαν ο ένας τον άλλον εδώ και πολύ καιρό;

Θα 'θελα να τους ρωτήσω,
δε θυμάστε -
μια φορά πρόσωπο με πρόσωπο
σε κάποια κυλιόμενη πόρτα ίσως;
Ένα “με συγχωρείτε” μες στο πλήθος;
Ένα “λάθος κάνετε” στο ακουστικό;
Αλλά την ξέρω την απάντησή τους:
όχι, δε θυμούνται.

Θα είχαν μείνει άναυδοι
αν μάθαιναν
πως η τύχη έπαιζε μαζί τους εδώ και καιρό.

Χωρίς να 'ναι ολότελα έτοιμη ακόμα
να γίνει μοίρα τους,
μια θα τους έφερνε κοντά, μια θα τους έπαιρνε μακρυά,
μια θα τους έκλεινε τον δρόμο,
και, καταπίνοντας ένα γελάκι,
στο τέλος θα πηδούσε πλάι.

Υπήρχαν σημάδια και ενδείξεις,
τι κι αν ήταν δυσανάγνωστα.
Ίσως τρία χρόνια πριν
ή την περασμένη Τρίτη
κάποιο φύλλο να πέταξε
από ώμο σε χέρι.
Κάτι χάθηκε και μετά βρέθηκε.
Μπορεί και ένα τόπι
σε κάποιο δάσος της παιδικής τους ηλικίας.

Πάνω σε πόμολα και σε κουδούνια
υπήρξαν φορές όπου το άγγιγμα του ενός έπεφτε πάνω στου άλλου.
Βαλίτσες αφημένες η μια δίπλα στην άλλη στον έλεχγο αποσκευών.
Ίσως μια νύχτα, το ίδιο όνειρο
να ξεθώριασε μόλις ξύπνησαν.

Στο κάτω-κάτω κάθε αρχή
δεν είναι παρά μια συνέχεια
και το βιβλίο των συμβάντων
μένει για πάντα στα μισά.



(μετ. Ε. Καριοφυλλίδου)
avatar
Ανώνυμος/η 2.1.2012 | 02:24
Η αλλιως: αν ειναι κατι να γινει, θα γινει.
Αν οχι τοτε και οχι τωρα ισως στο μελλον.
Πολλα εχουν γραφτει για ερωτες,π.χ, που ολοκληρωθηκαν στην τριτη ηλικια...
Δες και το "Ο ερωτας στα χρονια της χολερας".
Και προσωπικο βιωμα απο συγγενη μου:
Ερωτας που ολοκληρωθηκε στα 70 (της θειας μου)!!!
Παντρεμενοι και οι δυο αλλα τι να πεις...παθος ειναι αυτο!
Πινω λοιπον σε ολους τους πλατωνικους ερωτες και τα απωθημενα που εκτονωθηκαν και βρηκαν διεξοδο μεσα απο το συμπαντικο λαβυρινθο :)

Μ.
avatar
Ανώνυμος/η 2.1.2012 | 05:47
Ας προσθέσω λοιπόν κι εγώ τη δική μου μετάφραση, από την Πολωνική γλώσσα, που ελπίζω να μεταφέρει με μεγαλύτερη πιστότητα τη μουσικότητα και το ρυθμό του ποιήματος, που νιώθω πως σε μεγάλο βαθμό χάνεται στην αγγλική μετάφραση.

Και οι δύο είναι πεπεισμένοι,
οτι τους ένωσε αίσθημα ξαφνικό.
όμορφη είναι μια τέτοια σιγουριά,
όμως η αμφιβολία ομορφότερη.

Θεωρούν, οτι εφόσον δε γνωρίζονταν νωρίτερα,
τίποτα μεταξύ τους ποτέ δε συνέβη,
Αλλά οι δρόμοι, τα σκαλιά, οι διάδρομοι,
στους οποίους θα μπορούσαν από καιρό να προσπερνάνε ο ένας τον άλλο;

Θα ήθελα να τους ρωτήσω,
αν δε θυμούνται -
ίσως σε περιστρεφόμενες πόρτες
μια στιγμή πρόσωπο με πρόσωπο;
κάποιο "με συγχωρείτε" μες στο πλήθος;
μια φωνή " λάθος κάνετε" στο ακουστικό;
- αλλά γνωρίζω την απάντησή τους.
Όχι, δε θυμούνται.

Πολύ θα τους παραξένευε,
που εδώ και πολύ καιρό
έπαιζε μαζί τους το τυχαίο.

Όχι εντελώς έτοιμο ακόμα
να μετατραπεί για αυτούς σε μοίρα,
τους έφερνε κοντά και τους απομάκρυνε,
τους μπλόκαρε το δρόμο,
και με ένα πνιχτό γελάκι,
έκανε στην άκρη.

Υπήρξαν σημάδια, σινιάλα,
τι κι αν ήταν δυσανάγνωστα.
Ίσως πριν τρία χρόνια
ή την περασμένη Τρίτη
κάποιο φυλλαράκι πέταξε
από τον έναν ώμο στον άλλον;
Κάτι χάθηκε και βρέθηκε;
Ποιος ξέρει, ίσως μια μπάλα
στους θάμνους των παιδικών χρόνων;

Υπήρξαν πόμολα και κουδούνια,
στα οποία με τον καιρό
το άγγιγμα ξάπλωνε πάνω σε άγγιγμα.
Βαλίτσες δίπλα δίπλα στη φύλαξη αποσκευών.
Πιθανόν κάποια νύχτα ένα ολόιδιο όνειρο,
αμέσως μετά το ξύπνημα ξεχασμένο.

Εξάλλου κάθε ξεκίνημα
είναι απλώς η συνέχεια,
και το βιβλίο των συμβάντων
πάντα ανοιχτό στη μέση.
avatar
Ανώνυμος/η 2.1.2012 | 15:45
παντως, σ εκεινη τη φωτογραφια βλεπω ακομη το διαδρομο
avatar
Ανώνυμος/η 3.1.2012 | 12:33
Τρεις απανωτές μεταφράσεις (και οι τρεις ενδιαφέρουσες) κι ένα ωραίο κείμενο.

Να που το Νόμπελ είναι χρήσιμο. Ποιος θα γνώριζε την Συμπόρσκα αν δεν το είχε πάρει;
avatar
Ανώνυμος/η 3.1.2012 | 22:22
το ποίημα και οι μεταφράσεις του δημιούργησαν μια πολύ όμορφη συζήτηση... :-)
avatar
Ανώνυμος/η 5.1.2012 | 10:28
Πολύ καλό, μπράβο!!!
Kelly F.
Προηγούμενα 12 Επόμενα
 

ΕΙΔΗΣΕΙΣ/ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΘΕΜΑΤΑ/ΔΗΜΟΦΙΛΗ

CITY GUIDE/ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ/ΠΡΟΣΦΑΤΑ