— Ποια είναι η σχέση σας με την Ελλάδα και την ελληνική γλώσσα;
Είμαι μια Αμερικανίδα που αγαπά την Ελλάδα και την ελληνική γλώσσα, αρχαία και σύγχρονη. Έχω αναπτύξει αυτό το πάθος από μικρό παιδί, απ' όταν μάθαινα για την αρχαία Ελλάδα στο δημοτικό. Άρχισα τη μελέτη της αρχαίας ελληνικής γλώσσας όταν ήμουν δεκατριών και συνέχισα ως φοιτήτρια στο Χάρβαρντ, όπου επέλεξα επίσης τα Νέα Ελληνικά. Έζησα στην Αθήνα στα τέλη της δεκαετίας του '80 και έχτισα ένα σπίτι στην Πελοπόννησο, όπου επιστρέφω όποτε μπορώ.
— Τι ακριβώς είναι το βιβλίο σας «Alpha is for Anthropos» και τι ανταπόκριση είχε;
Το «Alpha is for Anthropos» είναι ένα βιβλίο που εισάγει τα παιδιά στην αρχαία ελληνική γλώσσα, στην τέχνη και στη μυθολογία. Το βιβλίο γεννήθηκε μέσα από τη δική μου δουλειά, καθώς δίδασκα την ελληνική γλώσσα σε παιδιά από την Αμερική. Ανακάλυψα ότι τα παιδιά μάθαιναν ελληνικές λέξεις πιο εύκολα αν τις έβαζα σε μικρά ποιήματα που θα μπορούσαν να τραγουδήσουν στον ρυθμό τραγουδιών που ήδη γνώριζαν. Το «Alpha is for Anthropos» είναι μια συλλογή από στίχους που έγραψα μέσα στα περισσότερα από δεκαπέντε χρόνια που δίδασκα την ελληνική γλώσσα σε παιδιά με αυτό τον τρόπο. Οι εικονογραφήσεις του βιβλίου έγιναν από την αδελφή μου, μιμούνται το ύφος της ελληνικής αγγειογραφίας και είναι ελκυστικές για τα παιδιά. Το βιβλίο έχει πολύ καλή υποδοχή από τους ελληνιστές σε όλο τον κόσμο και οι εικόνες είναι τόσο όμορφες, που ακόμα και οι άνθρωποι που δεν γνωρίζουν ελληνικά το αγαπούν. (Μπορείτε να δείτε φωτογραφίες και σχόλια στην ιστοσελίδα του βιβλίου www.alphaisforanthropos.org.)
Η ελληνική γλώσσα είναι το κλειδί μας γι' αυτό τον κόσμο. Μελετώντας τα αρχαία ελληνικά και τους αρχαίους Έλληνες μπορούμε να κατανοήσουμε βαθύτερα τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος.
— Με ποιο κριτήριο επιλέξατε τις λέξεις που αντιστοιχούν σε κάθε γράμμα του ελληνικού αλφάβητου; Γιατί θεωρείτε ιδιαίτερα σημαντική τη λέξη «άνθρωπος»;
Πήρα τη διαδικασία της επιλογής των συγκεκριμένων λέξεων πολύ σοβαρά. Είχα διάφορα κριτήρια για την επιλογή τους, συμπεριλαμβανομένης μιας προτίμησης στις λέξεις που έχουν επιβιώσει στην ελληνική γλώσσα και είναι γνωστές μέχρι σήμερα. Πάνω απ' όλα, ήθελα λέξεις που να είναι θεμελιώδεις, όπως Βίος, Ήλιος, Θάλαττα, Μήτηρ, αλλά και πλούσιες σε συσχετισμούς με την ελληνική ιστορία και μυθολογία, όπως Δώρον, Ίππος, Ναυς, Ξίφος, Τέττιξ. Χρησιμοποίησα επίσης λέξεις από την ελληνική φιλοσοφία: Σοφία, Ψυχή. Για μένα, καθεμία από τις λέξεις στο βιβλίο είναι ένα μονολεκτικό ποίημα που προορίζεται να ανοίξει έναν κόσμο ιδεών στο παιδί που τη συναντά. Παρά το γεγονός ότι οι περισσότερες που επέλεξα ήταν ουσιαστικά, υπάρχουν μερικές εξαιρέσεις. Για το λάμδα, επέλεξα το ρήμα Λύω, δεδομένου ότι χρησιμοποιείται συνήθως στα ελληνικά βιβλία γραμματικής για την παρουσίαση των παραδειγμάτων της κλίσης του ρήματος.
Επέλεξα τη λέξη Άνθρωπος για το άλφα, λόγω της κεντρικής θέσης που κατέχει ο άνθρωπος στην ελληνική σκέψη. Το χορικό από την «Αντιγόνη» του Σοφοκλή που έχει τον τίτλο «Ωδή στον άνθρωπο» έρχεται αμέσως στο μυαλό. Πιστεύω ότι είναι σημαντικό για τα παιδιά να σκεφτούν τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος. Σκοπός της εκπαίδευσης είναι να δημιουργήσει καλούς ανθρώπους. Αυτό είναι πιο σημαντικό από την κλίση των ρημάτων. Θεωρώ ότι ο τίτλος του βιβλίου μου είναι μια δήλωση αυτής της πίστης. Αναφέροντας ότι το άλφα, το πρώτο γράμμα του αλφάβητου, είναι για τον Άνθρωπο, υποστηρίζω ότι το να είναι κανείς άνθρωπος προηγείται.
— Από πού εμπνέεται και με ποιον τρόπο λειτουργεί η εικονογράφηση του βιβλίου;
Οι εικόνες στο βιβλίο πάνε πολύ πέρα από μια οπτική απεικόνιση της επιλεγμένης λέξης. Οδηγούν το παιδί στον κόσμο των ιστοριών και των ιδεών που ανακαλεί η λέξη. Για παράδειγμα, η λέξη Mήτηρ εικονογραφείται με μια εικόνα της Περσεφόνης, της οποίας η μητέρα, η Δήμητρα, είναι ένα από τα πιο ισχυρά πρότυπα μητρότητας στην ελληνική μυθολογία. Νομίζω ότι είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η εικονογράφος του βιβλίου, η αδελφή μου Lucy Bell Jarka-Sellers, είναι φιλόλογος που έχει διαβάσει Όμηρο κι έχει σπουδάσει ελληνική φιλοσοφία. Κάναμε διεξοδικές συζητήσεις σχετικά με την κάθε εικόνα. Στόχος της ήταν να δημιουργήσει εικόνες που να τραβούν την προσοχή των παιδιών και να ζωντανεύουν την ελληνική φύση, τη μυθολογία, τη λογοτεχνία, τη φιλοσοφία και την τέχνη. Υπάρχουν απλές σημειώσεις στο τέλος του βιβλίου για να βοηθήσουν τον αναγνώστη να κατανοήσει τις λογοτεχνικές και μυθολογικές αναφορές στις εικόνες της και πώς αυτές σχετίζονται με τις λέξεις και τους στίχους μου.
— Τα ποιηματάκια του βιβλίου υπάρχουν και ηχογραφημένα; Πώς αντιμετωπίσατε το ζήτημα της προφοράς;
Δωρεάν ηχογραφήσεις από όλα τα τραγούδια του βιβλίου είναι διαθέσιμες στο Διαδίκτυο, στην ιστοσελίδα του βιβλίου. Έχω επίσης ένα κανάλι στο YouΤube με ορισμένα βίντεο, στα οποία τραγουδώ τα τραγούδια. Για την αντιμετώπιση των διαφωνιών σχετικά με την προφορά έχω τραγουδήσει το τραγούδι δύο φορές, μία φορά με τη νεοελληνική προφορά και μία με την ερασμιακή.
— Πόσο εύκολο είναι να διδαχτούν τα αρχαία ελληνικά σε μικρά παιδιά που δεν γνωρίζουν την ελληνική γλώσσα; Το «Alpha is for Anthropos» απευθύνεται και σε εκπαιδευτικούς;
Έχοντας τα τραγούδια μου για βοηθούς στην απομνημόνευση, βρήκα ότι ήταν πολύ εύκολο να διδάξω ελληνικές λέξεις και φράσεις σε αγγλόφωνα παιδιά. Έγραψα έναν οδηγό για τον δάσκαλο που θα συνοδεύσει το βιβλίο και εξηγεί πώς δημιούργησα πλήρη σχέδια μαθημάτων γύρω από καθένα από τα 24 ποιήματα και τις συνοδευτικές εικονογραφήσεις τους. Σκοπεύω επίσης να προσθέσω περισσότερα βίντεο στο κανάλι μου που να εξηγούν τη μέθοδό μου. Ωστόσο, πιστεύω ότι δημιουργικοί δάσκαλοι με ένα καλό υπόβαθρο στα ελληνικά μπορούν να δημιουργήσουν τα δικά τους μαθήματα από αυτό το βιβλίο, χωρίς τη βοήθειά μου.
— Γιατί να μάθει κανείς σήμερα αρχαία ελληνικά;
Η αρχαία ελληνική λογοτεχνία και η σκέψη είναι το θεμέλιο της δυτικής κουλτούρας και του πολιτισμού. Η ελληνική γλώσσα είναι το κλειδί μας γι' αυτό τον κόσμο. Μελετώντας τα αρχαία ελληνικά και τους αρχαίους Έλληνες μπορούμε να κατανοήσουμε βαθύτερα τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος.
— Μετά την ενασχόλησή σας με τα αρχαία, τι σας έκανε να στραφείτε στα νέα ελληνικά;
Ένας Έλληνας συμμαθητής μου στο Χάρβαρντ με ενέπνευσε να μάθω νέα ελληνικά. Έχοντας μελετήσει αρχαία ελληνικά για πολλά χρόνια, ήταν συναρπαστικό να βιώνω τα ελληνικά ως ζωντανή γλώσσα.
— Γνωρίζετε τη νεοελληνική λογοτεχνία; Πώς την αξιολογείτε;
Η εισαγωγή μου στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία έγινε μέσω των ποιητών. Ο Σολωμός, ο Παλαμάς, ο Καβάφης, ο Σικελιανός, ο Σεφέρης, ο Ελύτης και ο Ρίτσος ήταν οι πρώτοι που διάβασα. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι η ανακάλυψη αυτών των ποιητών άλλαξε τη ζωή μου. Δεν είμαι η μόνη που αναγνωρίζει τη σημασία των σύγχρονων Ελλήνων ποιητών − μάλιστα σε δύο από αυτούς, τον Σεφέρη και τον Ελύτη, απονεμήθηκαν βραβεία Νόμπελ. Ξεκίνησα να διαβάζω σύγχρονη ελληνική πεζογραφία όταν ήμουν μεταπτυχιακή φοιτήτρια στο Πανεπιστήμιο της Βοστώνης, εστιάζοντας σε συγγραφείς του εικοστού αιώνα. Ο Νίκος Καζαντζάκης είναι ένας από τους λίγους Έλληνες συγγραφείς που είναι ευρέως γνωστοί στους αναγνώστες της αγγλικής γλώσσας, αλλά υπάρχουν πολλοί άλλοι λαμπροί, που παραμένουν άγνωστοι. Ελπίζω ότι η μετάφρασή μου του Βενέζη θα μπορέσει να βοηθήσει ώστε να αλλάξει αυτό. Πιστεύω ότι ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης είναι ένας από τους μεγαλύτερους συγγραφείς διηγημάτων σε οποιαδήποτε γλώσσα, αλλά παραμένει, ως επί το πλείστον, άγνωστος σε μη Έλληνες αναγνώστες. Πρόσφατα ανακάλυψα τις εξαίσιες ιστορίες του Χρήστου Οικονόμου, απόδειξη ότι η λογοτεχνία είναι ζωντανή και καλή και στη σύγχρονη Ελλάδα.
— Έχετε μεταφράσει την «Αιολική Γη» του Ηλία Βενέζη και όταν εκδοθεί θα πρόκειται για την πρώτη ολοκληρωμένη μετάφρασή του στα αγγλικά. Τι την κάνει ξεχωριστό βιβλίο, αν λάβουμε υπόψη μας τη λογοτεχνία της εποχής που γράφτηκε;
Η «Αιολική Γη» έχει μια βαθιά λυρική ποιότητα που την κάνει να ξεχωρίζει από τη λογοτεχνία της εποχής της. Γραμμένο κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και μέσα στη φρίκη της γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα, το βιβλίο αυτό με τις πτυχές του παραμυθιού ήταν μια προσβολή για ορισμένους κριτικούς.
— Ποια είναι τα συγγραφικά σας σχέδια για το μέλλον;
Ενδιαφέρομαι για το ενδεχόμενο να μεταφράσω τη Γαλήνη του Βενέζη, που δεν έχει μεταφραστεί στα Αγγλικά. Είναι η ιστορία μιας ομάδας Μικρασιατών προσφύγων που αγωνίζονται να εγκατασταθούν στην Ελλάδα. Έχω επίσης γράψει το δικό μου μυθιστόρημα, Asa and Irini, το οποίο υπάρχει επί του παρόντος μόνο ως ένα πρώτο σχέδιο. Είναι μια ιστορία ενηλικίωσης στη Νέα Υόρκη τη δεκαετία του 1980. Έχω, επίσης, κάνει χρόνια έρευνας για τη βιογραφία της Αμερικανίδας φιλελληνίδας Εύας Πάλμερ Σικελιανού. Εύχομαι να φέρω αυτά και άλλα ημιτελή έργα εις πέρας.
