Τα τελευταία επτά χρόνια, η πλατφόρμα Τέχνης και Πολιτισμού της Google προσφέρει στους χρήστες του Διαδικτύου μία ολοένα εμπλουτιζόμενη βιβλιοθήκη ψηφιοποιημένων έργων τέχνης, φωτογραφημένων σε υψηλή ανάλυση.
Μετά από την μακρόχρονη συνεργασία της με μουσεία προκειμένου να καταστήσει τις εικόνες αυτές προσβάσιμες στο κοινό, ο γίγαντας του Διαδικτύου έχει ξεκινήσει ένα νέο και σαφώς πιο φιλόδοξο έργο, συνεργαζόμενος με ψηφιακούς αρχαιολόγους προκειμένου να φέρει στο προσκήνιο μνημεία της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς που απειλούνται από φυσικές καταστροφές, πολέμους, την αστικοποίηση ή τον τουρισμό.
Η πιο πρόσφατη online συλλογή του ονομάζεται «Open Heritage» και παρουσιάζει ψηφιοποιημένα 3D μοντέλα περισσότερων από 25 τοποθεσιών ανά τον κόσμο: από την αρχαία μητρόπολη των Μάγια, το Τσιτσέν Ίτζα στο Μεξικό, στα προστατευόμενα εδάφη της Συνθήκης Γουατάνγκι στη Νέα Ζηλανδία και την αρχαία Κόρινθο.
Η ανάγκη προστασίας και διατήρησης όσο το δυνατόν μεγαλύτερου τμήματος του παρελθόντος και η ιδέα αυτή καθεαυτή μιας κοινής, παγκόσμιας, ή εν πάσει περιπτώσει καθολικής πολιτιστικής κληρονομίας δεν είναι μια θεώρηση που συμμερίζονται όλοι, αλλά μάλλον μια πρόσφατη εξέλιξη που αφορά κυρίως την Δύση
Κάθε τέτοιο μοντέλο δημιουργήθηκε από την CyArk, μια μη κερδοσκοπική οργάνωση που σχεδιάζει απίστευτα λεπτομερείς 3D εκδοχές τοποθεσιών πολιτιστικής κληρονομιάς ήδη από το 2003, προσδοκώντας να αρχειοθετήσει και να μοιραστεί ελεύθερα τα αποτελέσματα με το κοινό.
Παρότι ο ιστότοπος της CyArk παρουσιάζει αρκετά από αυτά τα μοντέλα, προφανώς δεν διαθέτει τους πόρους να δημοσιοποιήσει όλα τα δεδομένα του, ωστόσο το κοινό μπορεί να ζητήσει τα αρχεία μέσω μιας κάπως κοπιώδους διαδικασίας. Επίσης, ως τώρα, κατείχε τα δικαιώματα για τα ψηφιακά της μοντέλα, αλλά στο Google Art & Culture είναι διαθέσιμα υπό άδεια CC (Creative Commons).
Η εμπλοκή της Google ωθεί τα αρχεία της «Open Heritage» στο παγκόσμιο προσκήνιο.
«Η ελεύθερη πρόσβαση ήταν πάντα αναπόσπαστο τμήμα της αποστολής της CyArk, όμως με τα χρόνια αποδείχθηκε εξαιρετικά δύσκολο να παρέχουμε πρόσβαση στα δεδομένα, κι αυτό οφειλόταν στις προκλήσεις του να φιλοξενούμε τεράστιες ομάδες δεδομένων και να τα καθιστούμε διαθέσιμα σε formats εύκολα προς χρήση» είπε ένας εκπρόσωπος της CyArk στο Hyperallergic.
«Η πλατφόρμα της Google μας επιτρέπει να εξυπηρετήσουμε ένα ανυπολόγιστα ευρύτερο κοινό απ' ό,τι θα μπορούσαμε με τη χρήση μεμονωμένων αιτημάτων site-by-site για την παροχή πρόσβασης, όπως κάναμε στο παρελθόν, συνήθως μέσω FTP ή ταχυδρομώντας σκληρούς δίσκους». Οι εξελίξεις λογισμικού καθιστούν πολύ πιο εύκολο το κατέβασμα και τη χρήση των δεδομένων.
Η συνεργασία αυτή σηματοδοτεί και την έναρξη ενός μείζονος κεφαλαίου για το πεδίο της ψηφιακής αρχαιολογίας, η οποία εξελίσσεται ραγδαία κατά την τελευταία δεκαετία, αλλά έχει σε μεγάλο βαθμό παραμείνει μια κάπως κλειστή κοινότητα στην οποία εμπλέκονται αρχαιολόγοι, πανεπιστημιακοί και λάτρεις της τρισδιάστατης σάρωσης (3D scanning).
Η εμπλοκή της Google ωθεί τα αρχεία αυτά στο παγκόσμιο προσκήνιο, προσκαλώντας οποιονδήποτε διαθέτει μια υποτυπώδη πρόσβαση στο Διαδίκτυο να εξετάσει τις σπηλαιογραφίες στη Σομάλιλαντ ή ακόμα και να επισκεφθεί εικονικά τον ναό Ανάντα Οκ Κυάουνγκ στο Μπαγκάν της Μιανμάρ (τέως Βιρμανίας).
Τοποθετημένο δίπλα στις μουσειακές συλλογές του Arts & Culture, το Open Heritage στηρίζει την άποψη πως αυτά τα μνημεία και οι τοποθεσίες αξίζουν την παγκόσμια προσοχή, όπως ακριβώς τα ανεκτίμητα έργα τέχνης που φυλάσσονται σε μουσεία και πινακοθήκες.
Το να καθιστά κανείς προσβάσιμα αυτά τα εντυπωσιακά από τεχνικής απόψεως μοντέλα προκειμένου να ευαισθητοποιήσει τον κόσμο για τα απειλούμενα «πρωτότυπά» τους είναι μια ευγενής ιδέα, όμως αρκετοί επιστήμονες διστάζουν να πλέξουν το εγκώμιο μιας τέτοιας αποστολής. Ο αρχαιολόγος Michael Press εκφράζει ανησυχίες σχετικά με το πώς έχει πλασαριστεί το συγκεκριμένο έργο, ιδίως σε ό,τι αφορά τη γλώσσα που χρησιμοποιείται στο προωθητικό υλικό που ισχυρίζεται ότι προσφέρει μια καθολική εμπειρία.
«Η ανάγκη προστασίας και διατήρησης όσο το δυνατόν μεγαλύτερου τμήματος του παρελθόντος και η ιδέα αυτή καθαυτή μιας κοινής, παγκόσμιας, ή εν πάσει περιπτώσει καθολικής πολιτιστικής κληρονομιάς δεν είναι μια θεώρηση που συμμερίζονται όλοι, αλλά μάλλον μια πρόσφατη εξέλιξη που αφορά κυρίως τη Δύση» αναφέρει ο Press στο Hyperallergic. «Τέτοια έργα μπορεί να φαντάζουν αθώα, αλλά νομίζω πως δεν σκεφτόμαστε σχεδόν καθόλου τις επιπτώσεις τους».
Ένα δελτίο τύπου που απεστάλη προς τον αρχαιολόγο Press ενσαρκώνει ακριβώς αυτό το ανόητο μάρκετινγκ στο θέμα του mail: «Η Google συνεργάζεται για να σώσει τα αρχαία μνημεία του κόσμου» (φανταστείτε κάτι σαν τον Indiana Jones!).
Μπορεί να το ξεχνάμε, αλλά ο καθηγητής-προϊόν μυθοπλασίας δεν ήταν και ο πιο ηθικός άνθρωπος. Αντιθέτως πρόκειται για κάποιον που λεηλατούσε και τον απασχολούσε λιγότερο η διατήρηση των τοποθεσιών που επισκεπτόταν και περισσότερο η σύλησή τους και η αποκομιδή των θησαυρών που έκρυβαν.
Η ειδικός εγκλημάτων τέχνης Erin Thompson θέτει το ερώτημα του τι αφήνουν κρυφό αυτά τα ψηφιακά μοντέλα στο Open Heritage. Από αρχιτεκτονικής απόψεως διαθέτουν έναν εντυπωσιακό όγκο πληροφοριών.
Ένας ναός στο Μπαγκάν, για παράδειγμα, αναπαρίσταται ακριβώς όπως ήταν πριν και μετά τον σεισμό του 2016 που προκάλεσε σημαντικές φθορές στο οικοδόμημα του 13ου αιώνα. Μια λεπτομερής, 3D point σάρωση του Ελ Καστίγιο στο Τσίτσεν Ιτζά απεικονίζει την ακρίβεια χιλιοστού της τεχνολογίας laser (LiDAR) που χρησιμοποίησε η CyArk για τη σάρωσή του.
Ωστόσο, οι δομές αυτές αγνοούν τους ανθρώπους που κάποτε κυκλοφορούσαν εκεί και η απουσία αυτή, για την Thompson, διαγράφει ιστορίες που είναι ζωτικής σημασίας, αν θέλουμε στ' αλήθεια να κατανοήσουμε την ουσία των μνημείων αυτών.
«Δεν υπάρχει ούτε υπόνοια ανθρώπινης παρουσίας, καμία υπενθύμιση πως κάποιοι ζούνε εκεί και φροντίζουν αυτό το μνημείο, και φυσικά το αντιλαμβάνονται και το ερμηνεύουν τελείως διαφορετικά από τους Αμερικανούς θεατές της ψηφιοποίησής του» υπογραμμίζει η Thompson.
Η CyArk θέλει να εξοικειώσει τους ανθρώπους με μνημεία που πιθανά, λίγο ως πολύ, αγνοούν, αλλά επίσης χρησιμοποιεί τα δεδομένα που συλλέγει για να στηρίξει επιτόπιες προσπάθειες συντήρησης.
Πολλά από τα έργα της ξεκινούν ακριβώς επειδή μια τοπική ομάδα χρειάζεται βοήθεια για την καταγραφή ενός οικοδομήματος και η CyArk τους παρέχει τα στοιχεία χωρίς οποιαδήποτε χρέωση, με τη βοήθεια τρίτων χορηγών.
Μετά τον σεισμό που ταρακούνησε τη Μιανμάρ το 2016, η ομάδα της επισκέφθηκε το Μπαγκάν έπειτα από αίτημα της UNESCO και της Διεύθυνσης Αρχαιολογίας της Μιανμάρ, προκειμένου να καταγράψει τις φθορές του μνημείου. Η πληροφορία αυτή στην συνέχεια χρησιμοποιήθηκε για τις προσπάθειες σταθεροποίησης και αποκατάστασης των ζημιών.
Οι εκπρόσωποι της CyArk επίσης ξεκαθαρίζουν πως η Google δεν πλήρωσε τη CyArk για να παρέχει τα δεδομένα της στο Open Heritage, παρ' ότι η Google παρείχε οικονομική αρωγή στην προσπάθεια της ομάδας για την ψηφιοποίηση του Μπαγκάν.
Επιπλέον, η εταιρεία ανέλαβε τα κόστη φιλοξενίας των δεδομένων που «συνδέονται με το να γίνει δυνατή η καταφόρτωσή (download) τους μέσω της πλατφόρμας που δημιουργήσαμε».
Στην παρούσα μορφή του, το Open Heritage παρουσιάζει μόνο ένα μικρό τμήμα των μοντέλων που δημιούργησε η CyArk. (Παρ' ότι η Google ισχυρίζεται πως αυτή είναι η μεγαλύτερη συλλογή 3D δεδομένων που αφορούν μνημεία, στην πραγματικότητα το Sketchfab διαθέτει μια σημαντικά μεγαλύτερη συλλογή παρόμοιων μοντέλων. Η μη κερδοσκοπική οργάνωση σκοπεύει να προσθέσει κι άλλα μνημεία συν τω χρόνω, στοχεύοντας στη δημοσιοποίηση ακόμα εννέα σε μια δεύτερη φάση).
Πηγή: Hyperallergic
