ADVERTORIAL
Φεστιβάλ και εκθέσεις βιβλίου, παρουσιάσεις και δραστήριες λέσχες ανάγνωσης σε όλη τη χώρα, λίστες και βιβλιοπροτάσεις στα social media: μια ολοζώντανη κουλτούρα γύρω από το διάβασμα δείχνει ότι το βιβλίο στην Ελλάδα διατηρεί ακόμα την αίγλη του και το φανατικό κοινό του. Είναι όμως έτσι τα πράγματα; Διαβάζουν ακόμα οι Έλληνες και κυρίως οι νεότερες γενιές; Και ποια είναι τελικά η πολυσυζητημένη δυναμική βιβλίου και κινητού;
Η πανελλαδική έρευνα «Το βιβλίο και ο κόσμος της ανάγνωσης στην Ελλάδα», που πραγματοποιήθηκε από τα Public και την Truberries, παρουσιάστηκε στο πλαίσιο ειδικής εκδήλωσης αφιερωμένης στο βιβλίο, η οποία διοργανώθηκε με αφορμή τα 13α Βραβεία Βιβλίου Public. Η εκδήλωση ανέδειξε το βιβλίο ως σημείο συνάντησης της γνώσης, του πολιτισμού και της δημόσιας συζήτησης, φιλοξενώντας το Olympia Dialogues με τίτλο «Από τον Όμηρο στην Τεχνητή Νοημοσύνη: το ταξίδι της αφήγησης», σε μια συζήτηση μεταξύ του Sir Roderick Beaton, ενός από τους σημαντικότερους μελετητές της νεότερης Ελλάδας διεθνώς, και του CEO της Olympia Group, Ανδρέα Αθανασόπουλου. Παράλληλα, πραγματοποιήθηκε πάνελ με τίτλο «Τεχνητή Νοημοσύνη & Πνευματικά Δικαιώματα: Νέα όρια της δημιουργικότητας», με τη συμμετοχή της καθηγήτριας και διευθύντριας της Νομικής Σχολής UNIC Athens, Ειρήνης Σταματούδη, του εμπορικού διευθυντή Βιβλίου των Public, Χρήστου Γιαννακόπουλου, και του διευθυντή του ΟΣΔΕΛ, Γιωργανδρέα Ζάννου, υπό τον συντονισμό του δημοσιογράφου Απόστολου Μαγγηριάδη.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, τα ευρήματα της έρευνας λειτούργησαν ως αφετηρία για έναν ευρύτερο διάλογο γύρω από τις αναγνωστικές συνήθειες των Ελλήνων και τον μεταβαλλόμενο ρόλο του βιβλίου στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης.
Συγκεκριμένα, η έρευνα δεν επιβεβαιώνει απλώς ότι οι Έλληνες έχουν πολύ «ζεστή» σχέση με το βιβλίο, αλλά παρουσιάζει και μερικά πολύ ελπιδοφόρα ποσοστά.
Όσο για τον ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης, σημαντικό ποσοστό των ερωτηθέντων απαντά ότι την έχει χρησιμοποιήσει ως βοηθητικό εργαλείο στην ανάγνωση.
Ορίζοντας ως χρονικό διάστημα τον Μάιο 2026, η έρευνα πραγματοποιήθηκε με διπλή μεθοδολογία: ποσοτική έρευνα, σε πανελλαδικό δείγμα 816 ατόμων σε επτά μεγάλα αστικά κέντρα, και ποιοτική διερεύνηση, με συλλογή προσωπικών ιστοριών σχετικά με το βιβλίο και ομαδικές συζητήσεις. Είναι μάλιστα ενδιαφέρον ότι είναι η πρώτη έρευνα τέτοιας κλίμακας για το βιβλίο στην Ελλάδα, στον κλάδο της λιανικής.
Ποια εiναι συνοπτικά η «μεγάλη εικόνα» της ανάγνωσης στη χώρα μας;
Όπως προκύπτει από τα ευρήματα, τέσσερις στους δέκα Έλληνες από 18 έως 59 ετών διαβάζουν βιβλία σε τακτική βάση, με τους φανατικούς αναγνώστες (δηλαδή όσους διάβασαν πάνω από 11 βιβλία τον τελευταίο χρόνο και κατά μέσο όρο διαβάζουν 19 κάθε χρονιά) να αντιπροσωπεύουν το 23%. Ένα σημαντικό ποσοστό (48%) αποτελούν και οι «συστηματικοί» αναγνώστες (που ολοκλήρωσαν 3 έως 10 βιβλία τον τελευταίο χρόνο), αποδεικνύοντας ότι αν και με διαφορετικούς ρυθμούς, οι Έλληνες αναγνώστες κάνουν χώρο για το βιβλίο στην καθημερινότητά τους.
Το 85% δηλώνει ότι στρέφεται στις σελίδες ενός βιβλίου για να χαλαρώσει, να αποφορτιστεί αλλά και για να θρέψει τη φαντασία του.
Καταφύγιο, σύνδεση, συντροφιά στις διακοπές: Πότε και γιατί διαβάζουμε;
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της έρευνας είναι οι λόγοι για τους οποίους καταφεύγουμε στην ανάγνωση. Αυτό το «ψυχογράφημα» της ανάγνωσης αποκαλύπτει ότι για τη μεγάλη πλειονότητα των αναγνωστών, το βιβλίο λειτουργεί ως ένα προσωπικό καταφύγιο μέσα στην απαιτητική καθημερινότητα. Το 85% δηλώνει ότι στρέφεται στις σελίδες ενός βιβλίου για να χαλαρώσει, να αποφορτιστεί αλλά και για να θρέψει τη φαντασία του, ενώ για περισσότερους από τους μισούς γονείς (57%) η ανάγνωση παραμένει ένας από τους πιο ουσιαστικούς τρόπους να συνδεθούν και να επικοινωνήσουν με τα παιδιά τους.
Ταυτόχρονα, η έρευνα φωτίζει και μια λιγότερο προφανή πλευρά της αναγνωστικής εμπειρίας: για το 85% των αναγνωστών το βιβλίο αποτελεί έναν αποδεκτό τρόπο «απόσυρσης» από τον γύρω κόσμο, είτε βρίσκονται στο σπίτι είτε σε δημόσιους χώρους. Έτσι, σκιαγραφείται ο διπλός ρόλος της ανάγνωσης, που άλλοτε λειτουργεί ως γέφυρα για να «φτάσουμε» τους άλλους και άλλοτε ως μια διακριτική άδεια για λίγη μοναχικότητα.
«Πότε προλαβαίνεις να διαβάζεις;» – αυτή είναι μια αρκετά συχνή ερώτηση που απευθύνεται σε όσους δηλώνουν βιβλιόφιλοι. Όπως φαίνεται, η συνηθέστερη απάντηση επικυρώνεται και από τα στατιστικά: το 52% διαβάζει κυρίως τις βραδινές ώρες πριν από τον ύπνο, ενώ το 45% αξιοποιεί μικρά «παράθυρα» ελεύθερου χρόνου μέσα στη μέρα.
Στο ίδιο μοτίβο, οι διακοπές εξακολουθούν να είναι η κατεξοχήν εποχή της ανάγνωσης, καθώς σχεδόν οι μισοί ερωτηθέντες (49%) συνδέουν το βιβλίο με τις καλοκαιρινές αποδράσεις, ενώ το 42% με τις γιορτινές άδειες των Χριστουγέννων και του Πάσχα. Όσο για τη δημοφιλή εικόνα του επιβάτη που διαβάζει στα μέσα μεταφοράς, αυτή αποτελεί το 22% των αναγνωστών.
Τεχνολογία vs Ανάγνωση: Τελικά ανταγωνίζονται;
Η έρευνα συμπεριέλαβε και το πολύ επίκαιρο θέμα της σχέσης του κινητού με το βιβλίο και φυσικά τον ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης, τόσο στην παραγωγή όσο και την απόλαυση του λογοτεχνικού κειμένου.
Όπως φαίνεται, παρά τον προβληματισμό σε σχέση με το αν τα social media «εκτοπίζουν» το βιβλίο, τα ευρήματα δείχνουν ότι τα δύο μέσα συνυπάρχουν αρμονικά και μάλιστα σε μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι ίσως φανταζόμασταν: το 42% των πιο αφοσιωμένων αναγνωστών περνά πάνω από τρεις ώρες ημερησίως στα κοινωνικά δίκτυα!
Όσο για την «καυτή πατάτα» της τεχνητής νοημοσύνης, περισσότεροι από τους μισούς αναγνώστες (54%) δήλωσαν ότι έχουν ήδη χρησιμοποιήσει εργαλεία AI για να κατανοήσουν λέξεις ή εικόνες μέσα σε ένα βιβλίο, ενώ το 41% για κατανόηση του ίδιου του κειμένου. Παρ’ όλα αυτά, η ιδέα ενός βιβλίου γραμμένου αποκλειστικά από ένα μοντέλο ΑΙ εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται με επιφυλακτικότητα: μόλις το 31% θα εξέταζε μια τέτοια αγορά. Πάντως, το ποσοστό σχεδόν διπλασιάζεται όταν η συγγραφή παρουσιάζεται ως αποτέλεσμα συνεργασίας ανθρώπου και AI, αποδεικνύοντας ότι το «ανθρώπινο χέρι» λειτουργεί κάπως καθησυχαστικά, έστω και από τη θέση του επιμελητή ή του συν-συγγραφέα.
Στο πλαίσιο της τεχνολογικής καινοτομίας, τα audiobooks αναδύονται ως νέο trend, με το 82% των αναγνωστών να δηλώνει ότι θα ήθελε τα δοκιμάσει στο μέλλον. Για όσους τα προτιμούν ήδη φαίνεται ότι λειτουργούν ως «παρέα εν κινήσει», αφού τα ακούν κατά κύριο λόγο σε δραστηριότητες όπως το περπάτημα, οι μετακινήσεις με μέσα μαζικής μεταφοράς ή η οδήγηση.
Οι Έλληνες αναγνώστες επιλέγουν βιβλία με βασικότερο κριτήριο την υπόθεση (73%), ενώ ακολουθούν η περίληψη στο οπισθόφυλλο (47%), ο συγγραφέας, η τιμή και οι προσφορές (37%).
Υπόθεση, βιβλιοπωλεία και διάβασμα στο πρωτότυπο
Εφαρμόζοντας στην πράξη το «don’t judge a book by its cover», οι Έλληνες αναγνώστες επιλέγουν βιβλία με βασικότερο κριτήριο την υπόθεση (73%), ενώ ακολουθούν η περίληψη στο οπισθόφυλλο (47%), ο συγγραφέας, η τιμή και οι προσφορές (37%).
Μια έκπληξη στον τομέα της επιλογής έρχεται από το γεγονός ότι, ενώ κανείς θα περίμενε ότι η αναζήτηση νέων τίτλων γίνεται σχεδόν αποκλειστικά online, τα στοιχεία δείχνουν μια σχεδόν ισορροπημένη εικόνα: το 31% ενημερώνεται μέσα από ψηφιακά κανάλια, ενώ το 29% εξακολουθεί να αναζητά την επόμενη αγορά του με τον «παραδοσιακό» τρόπο, στα ράφια ενός βιβλιοπωλείου.
Η έρευνα έδειξε επίσης ότι οι νεότερες γενιές (41% στις ηλικίες 18-34 ετών) διαβάζουν στα αγγλικά, επιθυμώντας μια πιο άμεση επαφή με τη φωνή του συγγραφέα, αλλά και απολαμβάνοντας το εκπαιδευτικό στοιχείο της ξένης γλώσσας.
Η «αύρα» του βιβλίου ως αντικειμένου
Ίσως ένα από τα πιο ιδιαίτερα ευρήματα της έρευνας αφορά το βιβλίο ως τελετουργία. Το 90% των αναγνωστών δήλωσε ότι αποθηκεύει τα βιβλία του στη βιβλιοθήκη ή σε ράφια, επιβεβαιώνοντας την αυτόνομη θέση τους μέσα στον χώρο ως σημείου αναφοράς. Παράλληλα, το «σπίτι γεμάτο βιβλία» έχει το δικό του κοινό, με τους πιο φανατικούς να θεωρούν ότι «το βιβλίο είναι το μόνο πράγμα που μπορεί να έχει θέση σε οποιοδήποτε σημείο του σπιτιού, χωρίς να θεωρείται αταξία».
Έτσι, η έρευνα, που παρουσιάστηκε στην εκδήλωση για τα 13α Βραβεία Βιβλίου Public, αφήνει μια αισιόδοξη επίγευση, αποδεικνύοντας ότι το βιβλίο εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό μέσο ψυχαγωγίας, γνώσης και σύνδεσης. Παράλληλα, οι συζητήσεις που φιλοξενήθηκαν στο Olympia Dialogues και στο πάνελ για την τεχνητή νοημοσύνη και τα πνευματικά δικαιώματα ανέδειξαν ότι το μέλλον του βιβλίου δεν αφορά μόνο την ανάγνωση αλλά και τον ευρύτερο δημόσιο διάλογο για τον πολιτισμό, τη δημιουργικότητα και τον ρόλο της τεχνολογίας στη σύγχρονη κοινωνία.
