ADVERTORIAL
Από τη λίστα με τα κομμάτια που ακούμε καθημερινά στις συναυλίες των αγαπημένων μας καλλιτεχνών και από εκεί στη μελέτη για το μουσικό όργανο που μαθαίνουμε, η μουσική είναι παντού στο παρόν και στην καθημερινότητά μας.
Και κάποιοι δίσκοι που μας χάρισαν ή κληρονομήσαμε, μερικά CD και κειμήλια της αναλογικής εποχής, ένα ραδιόφωνο -αντίκα ή ένα τραγούδι που μας μάθαιναν παλιά, αντιπροσωπεύουν τη μουσική σε παρελθόντα χρόνο, μια εποχή που περνά αλλά που διαφυλάσσουμε μέχρι σήμερα.
Πού πάει όμως η μουσική όταν δεν την ακούμε; Και τι γίνεται με την τόσο πλούσια παράδοση της ελληνικής μουσικής που εκτείνεται σε βάθος πολλών δεκαετιών, με πολλές πτυχές της να βασίζονται στην προφορικότητα και να έχουν ανθίσει σε εποχές όπου δεν υπήρχαν διαθέσιμα μέσα ηχητικής καταγραφής;
Τι σημαίνει, με λίγα λόγια, μουσική μνήμη;
Αυτό το ερώτημα βρέθηκε στο επίκεντρο του διεθνούς συνεδρίου της International Association of Music Libraries, Archives and Documentation Centres (IAML), που πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα και συγκεκριμένα στη Θεσσαλονίκη, από τις 28 Ιουνίου έως τις 3 Ιουλίου. Το συνέδριο που συγκέντρωσε περισσότερους από 300 συνέδρους από 42 χώρες, προερχόμενους από την Ευρώπη, την Αμερική, την Αφρική, την Ασία και την Ωκεανία, αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα διεθνή σημεία συνάντησης για τη μουσική τεκμηρίωση, την αρχειονομία και τις ψηφιακές ανθρωπιστικές σπουδές.
Μέσα από πρωτοβουλίες όπως το IAML γίνεται κατανοητό ότι η μουσική μνήμη δεν είναι μια συλλογή από πολύτιμα αντικείμενα που παραμένουν ανενεργά πίσω από τις προθήκες, αλλά αντίθετα ένα ολόκληρο σύμπαν γνώσης που συνεχίζει να εξελίσσεται.
Σε αυτή την ξεχωριστή στιγμή για την ελληνική μουσική και βιβλιοθηκονομική κοινότητα, το Ινστιτούτο Ελληνικής Μουσικής Κληρονομιάς συμμετείχε ως μέγας υποστηρικτής. Το ΙΕΜΚ, που ιδρύθηκε από το Qualco Foundation και τον Όμιλο Qualco, εκπροσωπεί μια σύγχρονη αντίληψη για τη μουσική τεκμηρίωση: ότι τα αρχεία δεν υπάρχουν απλώς για να φυλάσσονται, αλλά για να παραμένουν ζωντανά και να αφηγούνται ιστορίες.
Η Ελλάδα στον παγκόσμιο χάρτη της διατήρησης της μουσικής μνήμης
«Το γεγονός ότι επιλέχθηκε φέτος η Ελλάδα για τη διεξαγωγή του Παγκόσμιου Συνεδρίου της IAML/ Διεθνούς Ένωσης Μουσικών Βιβλιοθηκών, Αρχείων και Κέντρων Τεκμηρίωσης υποδηλώνει την αναγνώριση του πλούσιου μουσικού και τεκμηριωτικού υλικού που υπάρχει στην Ελλάδα, όπως και την ενεργό δράση των Μουσικών Βιβιβλιοθηκών και άλλων φορέων διαχείρισής του», εξηγεί η Ρενάτα Δαλιανούδη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Ιονίου Πανεπιστημίου και Επιστημονική Διευθύντρια του Ινστιτούτου Ελληνικής Μουσικής Κληρονομιάς (ΙΕΜΚ).
Μάλιστα, όπως τονίζει, «πρόκειται για μια συμβολική χρονιά με επετειακό χαρακτήρα, καθώς φέτος συμπληρώνονται 75 χρόνια από την ίδρυση της IAML, 10 χρόνια από τη δημιουργία του ελληνικού παραρτήματός της, 60 χρόνια από την ίδρυση του Répertoire International de Littérature Musicale (RILM) και 40 χρόνια λειτουργίας του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του ΑΠΘ, το οποίο έχει αναλάβει τη διοργάνωση του συνεδρίου στην Ελλάδα».
ΙΕΜΚ: Κρατώντας ζωντανή την πολιτιστική μνήμη
Η συμμετοχή στο Παγκόσμιο Συνέδριο της IAML δεν αποτελεί μια μεμονωμένη πρωτοβουλία, αλλά εντάσσεται στη σταθερή παρουσία του ΙΕΜΚ στον χώρο της μουσικής τεκμηρίωσης, της έρευνας και της διαχείρισης μουσικών αρχείων από την ίδρυσή του. Μέχρι σήμερα, αναπτύσσει σταθερά έναν ενεργό ρόλο στη διεθνή κοινότητα της μουσικής τεκμηρίωσης, συμμετέχοντας σε συνέδρια και δίκτυα που αφορούν τη μουσικολογία, τη μουσική βιβλιοθηκονομία, την αρχειονομία και τις ψηφιακές ανθρωπιστικές σπουδές. Τι ακριβώς περιλαμβάνει όμως η δράση του;
Όπως εξηγεί η κα Δαλιανούδη, «Ως κοινωφελής φορέας, εστιάζει στην έρευνα, την καταγραφή και την καταχώρηση μουσικών αρχείων, τεκμηρίων και των φορέων που τα κατέχουν ή/και τα διαχειρίζονται, έχοντας ως τελικό στόχο τη δημιουργία ενός ΨΗΦΙΑΚΟΥ ΜΗΤΡΩΟΥ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΑΡΧΕΙΩΝ». Η πρόσβαση στο μητρώο θα είναι ελεύθερη τόσο για την πανεπιστημιακή/ ακαδημαϊκή κι ερευνητική κοινότητα όσο και για τους ενδιαφερόμενους, ώστε η μουσική να μην είναι απλώς καταγεγραμμένη, αλλά επισκέψιμη από τους απλούς πολίτες.
«Παράλληλα με τη δημιουργία του μητρώου, μέσα από συνέργειες με μουσεία και Μέγαρα Μουσικής, τα ίδια τα τεκμήρια επανανοηματοδοτούνται μέσα από μια πιο επιτελεστική διάσταση», σημειώνει η Ρενάτα Δαλιανούδη.
Τι σημαίνει αυτό στην ουσία; Ότι η κοπιώδης και λεπτομερής διαδικασία της αρχειοθέτησης και της κατάταξης δεν αφορά απλώς μια συσσώρευση ονομάτων σε σκονισμένες βιβλιοθήκες που κανείς δεν επισκέπτεται. Αντίθετα, τα τεκμήρια είναι ζωντανά, αφηγούνται ιστορίες και μπορούν να γίνουν η αφετηρία μιας έκθεσης, μιας παράστασης ή ακόμα και μιας ψηφιακής εμπειρίας που φέρνει το κοινό πιο κοντά στην ιστορία της ελληνικής μουσικής. Το αρχείο δεν είναι πια κάτι αόρατο -είναι μια ολοζώντανη πολιτιστική εμπειρία γεμάτη δυνατότητες.
Η τεχνητή νοημοσύνη ως πολύτιμος σύμμαχος της μουσικής κληρονομιάς
Φυσικά, ο ρόλος της τεχνητής νοημοσύνης σήμερα δεν θα μπορούσε να λείπει από τις θεματικές συζήτησης του συνεδρίου της IAML. Όπως εξηγεί η Ρενάτα Δαλιανούδη, «σε συνδυασμό με την ψηφιοποίηση και τη δεοντολογία που συνάδει με τις αρχές της επιστημονικής έρευνας, τα σύγχρονα τεχνολογικά εργαλεία είναι καταλυτικοί σύμμαχοι για τη διάσωση ακόμη και την αναβίωση της μουσικής κληρονομιάς, ιδιαίτερα παλαιότερων περιόδων, (οπότε δεν υπήρχε τρόπος ηχητικής αποτύπωσης και καταγραφής), όπως και πιο πρόσφατων μουσικών παραδόσεων, που στηρίζονται στην προφορικότητα».
«Άλλωστε», συνεχίζει, «η έννοια της διάσωσης είναι πλέον συνυφασμένη -πέρα από τη διατήρηση και τη διαφύλαξη- με τη χρήση νέων τεχνολογιών, όπως μικτή και επαυξημένη πραγματικότητα, τις οποίες το ΙΕΜΚ ήδη εφαρμόζει στις δράσεις του (για παράδειγμα στην έκθεση «Νομίζω ήρθε η ώρα ν ακούσουμε» που διοργανώθηκε στην Πινακοθήκη Γκίκα/ Μουσείο Μπενάκη)».
Όμως, σπουδαίες πρωτοβουλίες όπως αυτές, δεν θα μπορούσαν να αναπτυχθούν χωρίς σταθερή υποστήριξη. Το Qualco Foundation και ο Όμιλος Qualco, ως founding partners του ΙΕΜΚ αντιμετωπίζουν την πολιτιστική κληρονομιά ως ένα πεδίο κοινωνικής αξίας, έρευνας και δημιουργικής εξέλιξης.
«Ο πολιτισμός και η εθνική παρακαταθήκη αποτελούν βασικούς πυλώνες δράσης του Qualco Foundation», προσθέτει η Ρενάτα Δαλιανούδη. «Ο Όμιλος Qualco και το Qualco Foundation υποστηρίζουν σταθερά το έργο του ΙΕΜΚ, εντάσσοντάς το σε μια συνολική προσπάθεια ανάδειξης της μουσικής μας κληρονομιάς και προαγωγής της επιστημονικής έρευνας».
Μέσα από πρωτοβουλίες όπως το παγκόσμιο συνέδριο της International Association of Music Libraries, Archives and Documentation Centres (IAML) γίνεται κατανοητό ότι η μουσική μνήμη δεν είναι μια συλλογή από πολύτιμα αντικείμενα που παραμένουν ανενεργά πίσω από τις προθήκες, αλλά αντίθετα ένα ολόκληρο σύμπαν γνώσης που συνεχίζει να εξελίσσεται, να εμπνέει και να δημιουργεί νέες πολιτιστικές εμπειρίες για τις νεότερες γενιές.
Και μέσα σε αυτό το διεθνές δίκτυο μουσικής γνώσης και ανταλλαγών, η Ελλάδα δεν συμμετέχει απλώς ως θεματοφύλακας και διατηρητής του πλούσιου μουσικού παρελθόντος της, αλλά συνδιαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο η μουσική κληρονομιά επανενεργοποιείται και παραμένει ζωντανή στο παρόν και για το μέλλον.
