Τι είναι η Μπιενάλε;

Η Μπιενάλε της Βενετίας είναι μια από τις πιο σημαντικές διεθνείς εκθέσεις σύγχρονης τέχνης. Ιδρύθηκε το 1895 από τον Ιταλό βασιλιά Umberto I και τη βασίλισσα  Margherita de Savoia. Η έκθεση αρχικά είχε την έδρα της αποκλειστικά στο Padiglione Italia στο Giardini, το οποίο μετονομάστηκε σε κεντρικό περίπτερο το 2009. Με την επέκτασή του το Giardini φιλοξενεί 30 εθνικά περίπτερα, που χτίστηκαν με τη συμμετοχή των ίδιων των χωρών. Χιλιάδες άνθρωποι από τον κόσμο της τέχνης φτάνουν σε μια πιο τις πιο όμορφες και ιστορικά πλούσιες πόλεις της Ιταλίας, στη Βενετία, κάθε δυο χρόνια για να επισκεφθούν την Μπιενάλε.

 

Biennale 1895
Biennale 1895

  

Πόσοι καλλιτέχνες και ποιές χώρες εκπροσωπούν;

Φέτος στην 56η Μπιενάλε, υπάρχουν  136 καλλιτέχνες που εκπροσωπούν 88 εθνικές συμμετοχές. Ογδόντα οκτώ καλλιτέχνες που προέρχονται από 53 διαφορετικές χώρες θα παρουσιάσουν έργο τους για πρώτη φορά στη Βενετία. Από τα έργα που εκτίθενται, 159 είναι κατασκευασμένα ειδικά για την εκδήλωση και δεν έχουν ποτέ εκτεθεί πριν. Μπορείτε να δείτε τον πλήρη κατάλογο των συμμετοχών εδώ.

 

Η Μαρία Παπαδημητρίου και η κατασκευή του ελληνικού περιπτέρου στου Ρέντη. Φωτο: Πάρις Ταβιτιάν/ LIFO
Η Μαρία Παπαδημητρίου και η κατασκευή του ελληνικού περιπτέρου στου Ρέντη. Φωτο: Πάρις Ταβιτιάν/ LIFO

 

Ποιος εκπροσωπεί την Ελλάδα;

Η Ελλάδα εκπροσωπείται από την Μαρία Παπαδημητρίου και το έργο της “Αγριμικά”. Το έργο κατασκευάστηκε ειδικά για την Μπιενάλε. Κομισάριος είναι το  Υπουργείο Πολιτισμού Παιδείας και Θρησκευμάτων. Επιμελήτρια είναι η  Gabi Scardi και αναπληρωτής επιμελητής ο  Αλέξιος Παπαζαχαρίας.

 

Ο τίτλος Αγριμικά, είναι η ελληνική λέξη για τα ζώα που δε μπορούν να εξημερωθούν. Αλεπούδες, κουνέλια, αγριογούρουνα. Αγριμικά αποκαλούσαν και τους αρχηγούς της αντίστασης κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου. Η σχέση του ανθρώπου με τα ζώα προκαλεί πολλές ανησυχίες που κυμαίνονται από την πολιτική και την ιστορία την οικονομία και τις παραδόσεις, την ηθική και την αισθητική, τον φόβο του ξένου και του ακατανόητου. Είναι ένα όχημα η σκέψη αυτή, για μια σύγχρονη αλληγορία του θηρίου που ανθίσταται να γίνει ιδιοκτησία μας.

 

Αγριμικά
Αγριμικά

 

Στη Βενετία μεταφέρεται ένα παλιό μαγαζί που πουλάει δέρματα και βρίσκεται στο Βόλο. Μέσω των «Αγριμικών» και των ιστοριών που έχει να μας αφηγηθεί αυτό το  παλιό μαγαζί υπάρχει μια άλλη άποψη για τη σύγχρονη Ελλάδα, που πηγαίνει πέρα από τις προκαταλήψεις και τις σταθερές εικόνες, καθώς παρουσιάζει την  Ελλάδα στην τρέχουσα κατάσταση ως ένα εντελώς νέο και κρυφό ιστορικό έδαφος.

 

Το έργο είναι ανοιχτό σε πολλές αναγνώσεις και ερμηνείες. Δίνει το έναυσμα για αναμνήσεις και ιστορίες και ο καθένας θα πρέπει να είναι σε θέση να ανακαλύψει ένα διαφορετικό στοιχείο της προσωπικής του διαδρομής. Έτσι ο καθένας δίνει τη δική του ερμηνεία. Πέρα όμως από την ερμηνεία θα ήθελα ο θεατής να έχει και μια ενστικτώδη αντίδραση απέναντι στο έργο. 

 

Διαβάστε τη συνέντευξη της Μαρίας Παπαδημητρίου στη Lifo εδώ

  

Το ελληνικό περίπτερο στη Μπιενάλε
Το ελληνικό περίπτερο στη Μπιενάλε

 

Ξέρουμε κάτι για τα άλλα περίπτερα;

 

Το Βέλγιο με επιμελήτρια την Κατερίνα Γρέγου. Αντί για την εθνικότητα, διεθνισμός και αλληλεγγύη.

Η Ελληνίδα επιμελήτρια τέχνης Κατερίνα Γρέγου είναι η επιμελήτρια του Περιπτέρου του Βελγίου. Το Περίπτερο του Βελγίου στην 56η Μπιενάλε της Βενετίας θα παρουσιάσει το έργο του Βέλγου καλλιτέχνη Vincent Meessen παράλληλα με το έργο ενός συνόλου διεθνών καλλιτεχνών. Η έκθεση δανείζεται τον τίτλο της, Personne et les autres, από ένα χαμένο θεατρικό έργο του Βέλγου τεχνοκριτικού André Frankin που συνδέθηκε με τους Λετριστές και την Καταστασιακή Διεθνή. Αφετηρία για την έκθεση αποτελεί η ιστορία του ίδιου τού Βελγικού Περιπτέρου και το διεθνές πλαίσιο της Μπιενάλε (αμφότερα ανάγονται στις παγκόσμιες εκθέσεις της εποχής της αποικιοκρατίας). Το Περίπτερο του Βελγίου ήταν το πρώτο ξένο περίπτερο που κατασκευάστηκε το 1907 επί βασιλείας Λεοπόλδου Β' στους κήπους (Giardini) όπου φιλοξενείται η Μπιενάλε της Βενετίας. Μέσα από το έργο του και την έρευνα στην οποία αυτό στηρίζεται, ο Vincent Meessen εστιάζει στην ιστορία, στο πριν και στο μετά, της αποικιοκρατικής νεωτερικότητας και του αποικιακού μοντερνισμού.

 

Η πρόταση που επελέγη για να εκπροσωπήσει το Βέλγιο στην 56η Μπιενάλε απομακρύνεται από την παραδοσιακή φόρμα της ατομικής έκθεσης η οποία διευρύνεται για να υποδεχτεί και να φιλοξενήσει μια ποικιλία θέσεων και φωνών. Ο καλλιτέχνης, σε στενή συνεργασία με την Ελληνίδα επιμελήτρια Κατερίνα Γρέγου, που ζει στις Βρυξέλλες, επεξεργάστηκαν την ιδέα μιας θεματικής έκθεσης στην οποία κλήθηκε να συμμετάσχει μια ομάδα διεθνών καλλιτεχνών. Συμπεριλαμβάνοντας καλλιτέχνες με έργο  το οποίο εστιάζεται στην έρευνα, από την Αμερική, την Αφρική, την Ασία, αλλά και την Ευρώπη, η έκθεση Personne et les autres θέτει υπό αμφισβήτηση συμβατικές αντιλήψεις της έννοιας της εθνικής εκπροσώπησης σε μια έκθεση όπως η Μπιενάλε της Βενετίας.

 

Η έκθεση δεν εστιάζει στην αποικιοκρατική ιστορία του Κονγκό και του Βελγίου, αλλά στη συνθήκη της αποικιοκρατικής νεωτερικότητας και στη συνεχιζόμενη σχέση της με τον καλλιτεχνικό και θεωρητικό ριζοσπαστισμό, καθώς και στην ανάδειξη καλλιτεχνών απ' όλον τον κόσμο που το έργο τους διερευνά την αποικιοκρατία, τις συνέπειες και τα κατάλοιπά της. Προσεγγίζοντας τα πολιτισμικά προϊόντα της αποικιοκρατίας χωρίς πρόσημο, η έκθεση Personne et les autres αποκαλύπτει διαλόγους εντός της τέχνης και της διανόησης που διατρέχουν την εποχή της αποικιοκρατίας και των απελευθερωτικών αγώνων, αλλά κυρίως το επέκεινα της αποικιοκρατίας, την περίοδο της ανεξαρτησίας.

 

Joan Jonas: They come to us without a word 2013-15
Joan Jonas: They come to us without a word 2013-15

 

Οι Ηνωμένες Πολιτείες με μια πρωτοπόρο του βίντεο και της περφόρμανς

Τις Ηνωμένες Πολιτείες θα εκπροσωπήσει η Joan Jonas, η Αμερικανίδα εικαστική καλλιτέχνης, πρωτοπόρος του βίντεο και της περφόρμανς. Πρόκειται για μια από τις πιο σημαντικές γυναίκες καλλιτέχνες  που εμφανίζονται στα τέλη της δεκαετίας του 60 και τις αρχές της δεκαετίας του 70.

 

Επηρέασε την εννοιολογική τέχνη, το θέατρο, την performance art και τη σύνδεση των οπτικοακουστικών μέσων με την τέχνη. Στις πέντε αίθουσες του αμερικάνικου περιπτέρου η Αμερικανίδα καλλιτέχνης θα δημιουργήσει νέα έργα που ενσωματώνουν το βίντεο, σχέδια, αντικείμενα, και τον ήχο. Επεκτείνοντας την έρευνά της στο έργο του Ισλανδού  συγγραφέα Halldor Laxness, η Jonas, θα εξετάσει αυτή τη λογοτεχνική επιρροή ενός συγγραφέα του οποίου επίκεντρο είναι η φύση και η πνευματικότητα.

 

"They come to us without a word", ο τίτλος του έργου της με θέμα τα φαντάσματα."Ξέρετε", είπε η Jonas,  από τη Βενετία, "τα φαντάσματα έχουν πολλές διαφορετικές μορφές."

 

Η ομότιμη καθηγήτρια στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης και εκπρόσωπος των ΗΠΑ στην 56η Μπιενάλε,  είπε ότι στην πραγματικότητα δεν πιστεύει σε φαντάσματα, αν και ξέρει ότι πολλοί άνθρωποι πιστεύουν. Αλλά τα είδωλα καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος της δουλειάς της, και τώρα ιστορίες φαντασμάτων δημιουργούν ένα νήμα που διατρέχει το κομμάτι του έργου της που ονομάζει  "έρχονται σε μας χωρίς μια λέξη".

 

Η 78χρονη Joan Jonas στο αμερικανικό περίπτερο
Η 78χρονη Joan Jonas στο αμερικανικό περίπτερο

 

Εσωτερικό του αμερικανικού περιπτέρου
Εσωτερικό του αμερικανικού περιπτέρου

 

Με αγάπη και τεκίλα από τον Danh Vo και τη Δανία

Ο βιετναμέζικης καταγωγής Danh Vo, ένας εμπνευσμένος καλλιτέχνης με διεθνείς διακρίσεις  και έργα μεγάλης κλίμακας, θα εκπροσωπήσει την Δανία. Του ζητήθηκε επίσης να είναι ο πρώτος καλλιτέχνης που επιμελείται μια έκθεση στο Punta della Dogana της Βενετίας. Η πρώτη του σκέψη ήταν η τεκίλα, κάτι που ηχεί παράξενα σε μια πόλη σαν τη Βενετία που το πιο διάσημο ποτό είναι το Bellini στο Harry's Bar. Ο Vo έζησε στο Μεξικό τη χρονιά που πέρασε και αγάπησε την Casa Dragones , μια μικρή μονάδα παραγωγής τεκίλα. Για την έκθεση στη Βενετία, έκανε γλυπτά μπουκάλια τεκίλας σε συνεργασία με το εργοστάσιο που παράγει τα μπουκάλια στο Μεξικό. Τα μορφοποιημένα αυτά γλυπτά έχουν υποστεί ειδική επεξεργασία και μια ειδική μέθοδο χαρακτικής που ονομάζεται Πεπίτα.

 

Στην έκθεση αυτή ο Vo ενώνει 52 καλλιτέχνες. Σε συνεργασία με την επιμελήτρια της συλλογής Pinault Caroline Bourgeois, ο Vo έχει χτίσει την έκθεσή του σχετικά με το θέμα των έργων τέχνης και αντικειμένων που εξελίσσονται με την πάροδο του χρόνου και σταδιακά αλλάζουν χρήση. Περιλαμβάνονται ακόμα και ιστορικά παραδείγματα αυτής της πρακτικής από εικονογραφημένα χειρόγραφα μοναχών έως σελίδες που έχουν κοπεί από βιβλία. Στην έκθεση αυτή θα υπάρχει και  ένας πολυέλαιος από τα τέλη του 19ου αιώνα, από το Hotel Majestic στο Παρίσι, το οποίο στέγαζε τα γραφεία των Ναζί κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής της Γαλλίας στο Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Το ξενοδοχείο ήταν επίσης ο τόπος των ειρηνευτικών συμφωνιών, στον οποίο έληξε ο πόλεμος του Βιετνάμ.

 

Έργο του Danh Vo
Έργο του Danh Vo

 

Η Κύπρος με τον Χριστόδουλο Παναγιώτου και επιμελητή τον Αιγύπτιο Omar Kholeif

Ο Αιγύπτιος Omar Kholeif, είναι επιμελητής, κριτικός και συγγραφέας στον τομέα της σύγχρονης τέχνης, του οποίου το έργο επικεντρώνεται σε θέματα αφήγησης, τόπου και σάτιρας, σε ένα αυξανόμενα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον. Ο καλλιτέχνης που εκπροσωπεί την Κύπρο είναι ο Χριστόδουλος Παναγιώτου.

 

Η έκθεση του Χριστόδουλου Παναγιώτου Two Days After Forever, λαμβάνει ως ένα από τα σημεία εκκίνησής την επινόηση της αρχαιολογίας και τον καθοριστικό της ρόλο της στη διαμόρφωση του κυρίαρχου ιστορικού αφηγήματος. Πρόκειται για μια διαλεκτική πρόταση που εξετάζει μια ανοιχτή σε όλα τα ενδεχόμενα χαρτογραφία για την τέχνη και την επικράτησή της. Η έκθεση εξερευνά πως η επίσημη κατασκευή της αρχαιότητας μπορεί να επανεξεταστεί ριζικά, επιτρέποντας να αναδυθούν νέοι χώροι φαντασίας.  Υιοθετώντας πολλαπλές στρατηγικές ο Παναγιώτου διερευνά με ποιόν τρόπο διαμορφώνεται η παράδοση και πως ελέγχονται η πατρότητα και η αυθεντικότητα.

 

Μέσα από σχολαστικά μεθοδευμένες διαδικασίες, ο καλλιτέχνης ασκεί κριτική στον υπερβολικό και φιλόδοξο ιστό της νεωτερικότητας και των αντιφατικών αντιλήψεών της για την πρόοδο. Υιοθετώντας μια διεπιστημονική προσέγγιση και βασιζόμενη σε κεντρικές έννοιες της ευρύτερης έρευνάς του, η έκθεση του Παναγιώτου αναπτύσσεται μέσα από ποικίλες μορφές: Ως αρχιτεκτονική – πατώματα και τοίχοι, ως χορογραφίες – κίνηση και ακινησία, ή ως κείμενο που αποκαλύπτεται και συνάμα αποκρύπτεται. Δεν πρόκειται για οριστικές προτάσεις, αλλά για ανοικτές τοπογραφίες που αμφισβητούν τη σχέση του ατόμου με την αέναα μεταβαλλόμενη πράξη της κατασκευής της Ιστορίας. Μνήμη και μνημείωση, ιστορικός κατακερματισμός και ολοκλήρωση, εναλλάσσονται ως κεντρικοί πόλοι αναζήτησης της έκθεσης. Ο Παναγιώτου εξετάζει το μετασχηματιστικό δυναμικό που διαθέτει ο άνθρωπος σε σχέση με το εξευγενισμένο αντικείμενο, και εξερευνά κριτικά το ρόλο του readymade στη σύγχρονη καλλιτεχνική πρακτική, μέσα από πράξεις δημιουργίας και απο-δημιουργίας. Με αυτό τον τρόπο, διερευνώνται οι δομές της οικονομίας, ενεργοποιούνται τα υλικά και αμφισβητείται η συμβολική τους αξία. Στο σύνολό τους, τα έργα συνθέτουν μια ανθρωπολογία κίνησης στο Περίπτερο, όπου επανεξετάζονται ιστορίες ψευδαίσθησης και απομάγευσης, δραματουργίας και Ρομαντικού μπαλέτου. Τα θέματα αυτά στοιχειοθετούνται μέσα από μια σειρά από συνεχιζόμενες περφόρμανς, όπου συνυφαίνεται το βιογραφικό στοιχείο με το ιστορικό φαντασιακό.

 

Κατά τις ημέρες των εγκαινίων της Μπιενάλε, θα πραγματοποιηθούν δύο περφόρμανς με τίτλους The Parting Discourse και Levant U-Turn. Η πρώτη, μεταξύ της σκηνής του Teatro Goldoni και του Κυπριακού Περιπτέρου στις 6 Μαΐου, ενώ η δεύτερη, σε ένα σύντομο ταξίδι στη Μεσόγειο στις 8 Μαΐου.

 

 

Εργασίες συντήρησης ψηφιδωτού δαπέδου στον Άγιο Αρτεμώνα, Αυλώνα, Κύπρος, μέρος του έργου του Χριστόδουλου Παναγιώτου
Εργασίες συντήρησης ψηφιδωτού δαπέδου στον Άγιο Αρτεμώνα, Αυλώνα, Κύπρος, μέρος του έργου του Χριστόδουλου Παναγιώτου

 

Τι συμβαίνει στο Ναύσταθμο;

Ο Ναύσταθμος, η Arsenale, είναι ένα πρώην στρατιωτικό συγκρότημα του ιταλικού ναυτικού , και ένα μέρος όπου οι επισκέπτες μπορούν να δουν μέχρι και 200 νέους καλλιτέχνες που δεν εκπροσωπούνται στα μόνιμα περίπτερα. Την έκθεση φέτος επιμελείται ο  Okwui Enwezor και θα παρουσιαστεί ανάμεσα σε άλλες και η δουλειά των Jennifer Allora and Guillermo Calzadilla, εμπνευσμένη από το ορατόριο του Joseph Haydn, η Δημιουργία. Συνολικά θα υπάρξουν 44 εκδηλώσεις που θα συμβαίνουν παράλληλα με  το "All the World's Futures." Σε μια από αυτές ο Ινδός καλλιτέχνης Shilpa Gupta και ο Πακιστανός Rashid Rana εκθέτουν ο ένας απέναντι από τον άλλο σε ένα παλιάτσο του 17ου αιώνα σε μια κοινή έκθεση με τίτλο «My East is Your West».

 

Arsenale
Arsenale

 

H Kάρα Γουόκερ σκηνοθετεί Νόρμα στην La Fenice

Στο πλαίσιο των καλλιτεχνικών εκδηλώσεων της 56ης Μπιενάλε,  η Αμερικανίδα εικαστικός Κάρα Γουόκερ, σκηνοθετεί σε μια νέα παραγωγή, τη Νόρμα, στην οποία υπογράφει και τα σκηνικά και τα κοστούμια. Οι παραστάσεις θα είναι μέρος του ειδικού προγράμματος της Μπιενάλε. Η Νόρμα είναι μελόδραμα σε δύο πράξεις του Βιντσέντζο Μπελίνι. Το λιμπρέτο Φελίτσε Ρομάνι είναι βασισμένο στην τραγωδία Norma, ossia L'infanticidio του Γάλλου Αλεξάντρ Σουμέ. Η όπερα έκανε πρεμιέρα στις 25 Δεκεμβρίου 1831 στη Σκάλα του Μιλάνου με τη μεγάλη υψίφωνο του 19ου αιώνα, Τζουντίτα Πάστα, στον πρωταγωνιστικό ρόλο της Νόρμα. Είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα όπερας Μπελ κάντο.

 

 

H Kάρα Γουόκερ σκηνοθετεί Νόρμα στην Fenice
H Kάρα Γουόκερ σκηνοθετεί Νόρμα στην Fenice

 

Σε άλλα νέα η φετινή Μπιενάλε θα ξεκινήσει ένα μήνα νωρίτερα. Η Αυστραλία έχτισε ένα νέο περίπτερο ανεβάζοντας τον αριθμό των περιπτέρων σε 30,  ενώ είναι το πρώτο που χτίστηκε τον 21ο αιώνα. 

 

Στη φετινή Μπιενάλε καλλιτεχνικός διευθυντής είναι ο νιγηριανής καταγωγής θεωρητικός Όκουι Ένβεζορ, ο οποίος εισάγει έναν διαδραστικό χώρο μέσα στο κεντρικό περίπτερο αφιερωμένο σε συζητήσεις και επιστημονικά προγράμματα. Το επίκεντρο των εκδηλώσεων θα είναι μια ανάγνωση του «Κεφαλαίου» του Καρλ Μαρξ, η οποία θα διαρκέσει και τους επτά μήνες της έκθεσης.

 

Στο χώρο που έχει σχεδιαστεί από τον σταρ-αρχιτέκτονα David Adjaye, θα γίνεουν εκδηλώσεις αφιερωμένες στον αφροαμερικανό μουσικό και συνθέτη  Julius Eastman, σε δημιουργία του Mathieu Kleyebe Abonnenc, καθώς θα παρουσιαστεί και το νέο έργο του Olaf Nicolai εμπνευσμένο από τις ταινίες του Ιταλού συνθέτη Luigi Nono.

 

Το περίπτερο της Αυστραλίας
Το περίπτερο της Αυστραλίας

  

Η 56η Μπιενάλε της Βενετίας «All the World's Futures» θα διαρκέσει από τις 9 Μαΐου με 22 Νοεμβρίου του 2015.